19 જૂન, 2026 ના રોજ યંત્ર ઇન્ડિયા લિમિટેડ (YIL) ના એક એકમ, ઓર્ડનન્સ ફેક્ટરી અંબાઝરી, નાગપુર ખાતે મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી શ્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસની ઉપસ્થિતિમાં અત્યાધુનિક 10,000-ટનની એલ્યુમિનિયમ એક્સ્ટ્રુઝન પ્રેસનું ભૂમિપૂજન કરતી વખતે રક્ષા મંત્રી શ્રી રાજનાથ સિંહે જણાવ્યું હતું કે, "પોતાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે સક્ષમ રાષ્ટ્ર પોતાના હિતોની રક્ષા કરવા માટેના સૌથી મોટા આત્મવિશ્વાસ સાથે આગળ વધે છે." તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, આ એક્સ્ટ્રુઝન પ્રેસ દેશના અભિગમમાં આયાત પર નિર્ભર રહેવાને બદલે જટિલ વસ્તુઓનું સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદન કરવા તરફના પરિવર્તનનું પ્રતીક છે. તેમણે વર્તમાન ભૌગોલિક-રાજકીય પરિદ્રશ્યમાં ભવિષ્ય માટે તૈયાર રહેવા માટે સુરક્ષા સંબંધિત જરૂરિયાતો પર નિયંત્રણ મેળવવાનું અનિવાર્ય ગણાવ્યું હતું.

સૂચિત પ્રેસ દેશમાં તેના પ્રકારની સૌથી અદ્યતન સુવિધાઓમાંની એક હશે. તે સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ અને પ્લેટફોર્મ્સ, એરોસ્પેસ અને એવિએશન સ્ટ્રક્ચર્સ, મિસાઇલ પ્રોગ્રામ્સ, રેલવે અને પરિવહન ક્ષેત્રો તથા અન્ય વ્યૂહાત્મક ઔદ્યોગિક એપ્લિકેશનો માટે જરૂરી મોટા અને જટિલ એલ્યુમિનિયમ એલોય પ્રોફાઇલ્સના ઉત્પાદનને સપોર્ટ કરશે. આ પ્રોજેક્ટ જટિલ એલ્યુમિનિયમ એક્સ્ટ્રુઝનની આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં અને સ્થાનિક સપ્લાય ચેનને મજબૂત કરવામાં મદદ કરશે, જ્યારે સ્વદેશી ઉત્પાદન દ્વારા વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને ટેકો આપશે.

"આ એક્સ્ટ્રુઝન પ્રેસ એક મહત્વપૂર્ણ જરૂરિયાતને પૂરી કરે છે. આધુનિક ફાઇટર જેટ, મિસાઇલો અને અદ્યતન સ્પેસ પ્રોગ્રામ્સ માટે એવા ધાતુઓની જરૂર પડે છે જે વજનમાં હળવા અને મજબૂત હોય, જે અત્યંત વિષમ પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવા માટે પણ સક્ષમ હોય. આવી ધાતુઓ વિશિષ્ટ પ્રક્રિયાઓ દ્વારા ઉત્પાદિત કરવામાં આવે છે. જો ધાતુની ગુણવત્તા શ્રેષ્ઠ હશે, તો તે દરેક પરિસ્થિતિમાં સારી રીતે ઉપયોગી થશે," તેમ રક્ષા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું.

ઓપરેશન સિંદૂરની સફળતામાં મેડ-ઇન-ઇન્ડિયા સાધનો દ્વારા ભજવવામાં આવેલી મહત્વની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડતા, શ્રી રાજનાથ સિંહે સંરક્ષણ દળોના કર્મચારીઓની બહાદુરીના પૂરક તરીકે મજબૂત હાર્ડવેરના સ્વદેશી ઉત્પાદનને વધારવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે હજારો જટિલ ઘટકો મોટી મશીનોની સાચી તાકાત બનાવે છે, અને આ એક્સ્ટ્રુઝન પ્રેસ દેશને આ મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર બનાવવામાં લાંબો સમય મદદરૂપ થશે.

રક્ષા મંત્રીએ ઉમેર્યું હતું કે, આજે જ્યારે યુદ્ધનું સ્વરૂપ બદલાઈ રહ્યું છે અને દુશ્મનોને શોધવા વધુ મુશ્કેલ બની રહ્યા છે, ત્યારે પરંપરાગત યુદ્ધ અને તેના સંબંધિત સાધનો એટલા જ પ્રાસંગિક છે જેટલા તેઓ 1947માં હતા અને 2047માં પણ તેની મોટાભાગની પ્રાસંગિકતા જાળવી રાખશે. તેમણે આગળ જણાવ્યું કે મજબૂત લશ્કરી-ઔદ્યોગિક આધારનું મહત્વ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે, અને આ એક્સ્ટ્રુઝન પ્રેસ ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને એક મોટી રાષ્ટ્રીય જરૂરિયાત પૂરી કરવા તરફનું એક પગલું છે.

શ્રી રાજનાથ સિંહે હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે ટેકનોલોજી, કાર્યબળ, જ્ઞાન અને રાષ્ટ્રમાં વિશ્વાસ - આ ચાર મુખ્ય તત્વો પર એકસાથે કામ કરીને સરકાર દેશના પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના આત્મનિર્ભર ભારતના વિઝનને સાકાર કરવા માટે આગળ વધી રહી છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સરકારના સતત પ્રયાસો હકારાત્મક પરિણામો આપી રહ્યા છે કારણ કે સ્થાનિક સંક્ષણ ઉત્પાદન, જે 2014 માં રૂ. 46,000 કરોડ હતું, તે નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માં રેકોર્ડ રૂ. 1.78 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગયું છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે દેશ 2014 માં રૂ. 1,000 કરોડ કરતાં પણ ઓછા મૂલ્યના શસ્ત્રો અને સાધનોની નિકાસ કરતો હતો, જે હવે ઓલ-ટાઇમ હાઇ રૂ. 38,424 કરોડ પર પહોંચી ગઈ છે. “આ માત્ર આંકડાઓમાં વધારો નથી, પરંતુ ભારતની ક્ષમતાઓમાં વૃદ્ધિ દર્શાવે છે. તે રાષ્ટ્રના આત્મવિશ્વાસમાં વધારો સૂચવે છે. અમે આગામી 2-3 વર્ષ માટે નિર્ધારિત કરેલા લક્ષ્યાંકો - રૂ. 3 લાખ કરોડનું સંરક્ષણ ઉત્પાદન અને રૂ. 50,000 કરોડના સંરક્ષણ નિકાસ - સમય કરતાં વહેલા પ્રાપ્ત કરવા માટે તૈયાર છીએ,” તેમ તેમણે જણાવ્યું હતું.

રક્ષા મંત્રીએ આત્મનિર્ભરતાના લક્ષ્યને આગળ વધારવામાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપવા બદલ YIL દ્વારા કરવામાં આવી રહેલા પ્રયાસોને સ્વીકાર્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું હતું કે બદલાતા સમય અને ઉભરતી ટેકનોલોજીઓને ધ્યાનમાં રાખીને સિસ્ટમને વધુ મજબૂત અને ચપળ બનાવવા માટે ઓર્ડનન્સ ફેક્ટરી બોર્ડ (OFB)નું નિગમીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું અને YIL એ પરિવર્તનનું પરિણામ છે. “કોર્પોરેટાઇઝેશન પછી, અમે કલ્પના કરી હતી કે નવી સંસ્થાઓ પૂરતી ઓપરેશનલ સ્વાયત્તતા ભોગવે અને નવીનતા, જોખમ લેવાની ક્ષમતા, સંશોધન અને નિકાસમાં ઉત્કૃષ્ટતા મેળવવાની તકો મેળવે. તમામ નવી DPSU એ દિશામાં સફળતાપૂર્વક આગળ વધી છે. ઓએફબીનું ઉત્પાદન, જે કોર્પોરેટાઇઝેશન પૂર્વેના નાણાકીય વર્ષ 2019-20 માં રૂ. 12,755 કરોડ હતું, તે નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માં વધીને રૂ. 26,282 કરોડ થયું છે. સંરક્ષણ નિકાસમાં, કોર્પોરેટાઇઝેશન પૂર્વે આ આંકડો માત્ર રૂ. 81 કરોડ હતો. તે હવે વધીને રૂ. 4,561 કરોડ થયો છે, જેમાં YILનો ફાળો રૂ. 397 કરોડ છે,” તેમ તેમણે ઉમેર્યું હતું.

શ્રી રાજનાથ સિંહે ‘રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ’ અને ‘મૂડી પ્રવાહ’ ને એવા મુખ્ય તત્વો તરીકે ગણાવ્યા જે આજના સ્પર્ધાત્મક વિશ્વમાં ઔદ્યોગિક એકમને આગળ ધપાવે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે લાંબા ગાળે પ્રગતિ કરવા અને સ્પર્ધા કરવા માટે કોઈપણ એકમ માટે આર એન્ડ ડી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે, અને ઉમેર્યું કે જે સંસ્થાઓ નવીનતાને અપનાવે છે તે ભવિષ્યનું નેતૃત્વ કરે છે. મૂડી પ્રવાહ પર, તેમણે કહ્યું કે નવી મશીનરી સ્થાપિત કરવાથી અથવા આધુનિક સાધનોમાં રોકાણ કરવાથી એક મહત્વપૂર્ણ તકનીકી જોડાણ આવે છે. “આધુનિક મશીનરી દ્વારા, નવી ટેકનોલોજી ઉત્પાદન પ્રણાલીનો એક ભાગ બને છે, જેનાથી ઉત્પાદન પ્રક્રિયાઓમાં કાર્યક્ષમતા વધે છે, ગુણવત્તામાં સુધારો થાય છે અને સિસ્ટમ વધુ આધુનિક અને કાર્યક્ષમ બને છે,” તેમ તેમણે જણાવ્યું હતું.

રક્ષા મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જાહેર ક્ષેત્રના સાહસોએ કાર્યક્ષમ મશીનરીની સ્થાપના અને આધુનિકીકરણને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ, કારણ કે ભવિષ્યની સ્પર્ધાત્મકતા માટે નવીનતમ ટેકનોલોજી અને અદ્યતન ઉત્પાદન પ્રણાલીઓમાં રોકાણ કરવું એ એક આવશ્યકતા છે. આનાથી કોર્પોરેટ સંસ્થાઓ રાષ્ટ્રીય અપેક્ષાઓ પૂર્ણ કરશે અને વૈશ્વિક ધોરણો પર મજબૂત હાજરીનો અહેસાસ કરાવશે, તેમ તેમણે ઉમેર્યું હતું અને બદલાતા સમય સાથે તાલ મિલાવીને આગળ વધવા માટે ડીપીએસયુ ને જ્યાં પણ જરૂર હોય ત્યાં શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓનો અભ્યાસ કરવા અને અપનાવવા આહવાન કર્યું હતું.

પોતાના સંબોધનમાં, મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રીએ એલ્યુમિનિયમ એક્સ્ટ્રુઝન પ્રેસને પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ અને રક્ષા મંત્રી શ્રી રાજનાથ સિંહના માર્ગદર્શન હેઠળ આત્મનિર્ભર અને વિકસિત ભારતના વિઝનને પ્રાપ્ત કરવા તરફનું એક મોટું પગલું ગણાવ્યું હતું. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે વિશ્વ ભારતના સંરક્ષણ ક્ષેત્રના વિકાસને સ્વીકારી રહ્યું છે, કારણ કે કેન્દ્ર સરકારના પ્રયાસોને લીધે દેશ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પોતાને એક નિકાસકાર તરીકે સ્થાપિત કરી રહ્યો છે.

શ્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે ઓપરેશન સિંદૂરને નૂતન ભારતના તકનીકી પરાક્રમ અને અજોડ ક્ષમતાઓનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ ગણાવ્યું હતું. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ડીપીએસયુ અને ખાનગી ક્ષેત્ર વચ્ચે વધી રહેલું સંકલન દેશને વધુ ઊંચાઈઓ પર લઈ જઈ રહ્યું છે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે આ એક્સ્ટ્રુઝન પ્રેસ નાગપુર અને સમગ્ર પ્રદેશને સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભરતાનું લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરવામાં એક મહત્વપૂર્ણ ખેલાડી બનવામાં મદદ કરશે.

આ પ્રસંગે સંરક્ષણ ઉત્પાદન સચિવ શ્રી સંજીવ કુમાર; સંરક્ષણ ઉત્પાદન વિભાગના સંયુક્ત સચિવ ડૉ. ગરિમા ભગત; YILના ડાયરેક્ટર (ઓપરેશન્સ) અને સીએમડી (વધારાનો હવાલો) શ્રી વિજયકુમાર અય્યર; ડીડીપી અને YILના અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ; સંરક્ષણ દળોના અધિકારીઓ અને ઉદ્યોગના પ્રતિનિધિઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

SM/NP/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com