ભારત સરકારના મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી મંત્રાલયના મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગે 28 મે 2026ના રોજ વર્ચ્યુઅલ માધ્યમથી ભારતના અધ્યક્ષપદ હેઠળ બ્રિક્સ-એગ્રિકલ્ચરલ વર્કિંગ ગ્રુપમાં મત્સ્યોદ્યોગ અને એક્વાકલ્ચરના વિકાસ પર એક ઉચ્ચ સ્તરીય સંવાદનું આયોજન કર્યું હતું. આ સંવાદની સહ-અધ્યક્ષતા શ્રી સાગર મેહરા, સંયુક્ત સચિવ (અંતર્દેશીય મત્સ્યોદ્યોગ) અને ડૉ. સુરભી રાય, સંયુક્ત સચિવ (સમુદ્રી મત્સ્યોદ્યોગ) દ્વારા કરવામાં આવી હતી. આ સંવાદમાં બ્રાઝિલ, ચીન, ઇથોપિયા, ભારત, ઇન્ડોનેશિયા, રશિયા, દક્ષિણ આફ્રિકા અને યુએઈ (UAE) ના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો. ભારતમાં એફએઓ (FAO) ના દેશના પ્રતિનિધિ શ્રી ટકાયુકી હાગીવારા; આઈસીએઆર (ICAR) ના ડેપ્યુટી ડાયરેક્ટર જનરલ (મત્સ્ય વિજ્ઞાન) ડૉ. જોયકૃષ્ણ જેના અને બીઓબીપી-આઈજીઓ (BOBP-IGO) ના ડિરેક્ટર ડૉ. પી. ક્રિષ્નને પણ આ કાર્યક્રમમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો.

ડૉ. સુરભી રાય, સંયુક્ત સચિવ (સમુદ્રી મત્સ્યોદ્યોગ) એ તેમના સ્વાગત પ્રવચનમાં રેખાંકિત કર્યું હતું કે વર્ષ 2025 માં બ્રાઝિલના પ્રમુખપદ હેઠળ અપનાવવામાં આવેલા સંયુક્ત મંત્રી સ્તરના જાહેરનામામાં આ ક્ષેત્રમાં સમયાંતરે થતા સંવાદોથી આગળ વધીને, સંરચિત અને નિરંતર બ્રિક્સ જોડાણની વધતી જતી જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આવા જોડાણો બ્રિક્સની ક્ષેત્રીય પ્રાથમિકતાઓ સાથે સુસંગત હોવા જોઈએ, જ્ઞાનની વહેંચણીને પ્રોત્સાહન આપતા હોવા જોઈએ અને ચર્ચાઓને નક્કર સામૂહિક કાર્યોમાં પરિવર્તિત કરનારા હોવા જોઈએ. આ ચર્ચાઓ બ્રિક્સ દેશો વચ્ચે મત્સ્યોદ્યોગ અને એક્વાકલ્ચરમાં સહકાર વધારવા પર કેન્દ્રિત હતી, જેમાં ખાસ કરીને ટકાઉ વિકાસ, ખાદ્ય અને પોષણ સુરક્ષા અને સ્થિતિસ્થાપક જલીય ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

આ સંવાદે બ્રિક્સ દેશોના મત્સ્યોદ્યોગ અને એક્વાકલ્ચરને આગળ ધપાવવા માટે વહેંચાયેલી પ્રાથમિકતાઓ, ઉભરતા પડકારો અને સહયોગી માર્ગો પર વિચાર-વિમર્શ કરવા માટે નીતિ ઘડવૈયાઓ, નિષ્ણાતો અને હિતધારકોને એકસાથે લાવ્યા હતા. તેમાં હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યું હતું કે બ્રિક્સ દેશો સામૂહિક રીતે વૈશ્વિક એક્વાકલ્ચર ઉત્પાદનમાં લગભગ 70% અને કેપ્ચર ફિશરીઝ (માછલી પકડવી) માં આશરે 30% યોગદાન આપે છે, જે વૈશ્વિક જલીય ખાદ્ય પ્રણાલીઓમાં તેમની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા દર્શાવે છે.

ચર્ચાઓમાં સહકારના મુખ્ય ક્ષેત્રોને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા, જેમાં હેચરી અને બ્રીડિંગ (સંવર્ધન) પ્રણાલીમાં ટેકનોલોજી, જ્ઞાન અને શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓનું આદાનપ્રદાન, આનુવંશિક સુધારણા કાર્યક્રમોનું અમલીકરણ, ગુણવત્તાયુક્ત બિયારણની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવી, અને સીવીડ (દરિયાઈ વનસ્પતિ) ની ખેતી તેમજ જર્મપ્લાઝમના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાનો સમાવેશ થાય છે.

શ્રી સાગર મેહરા, સંયુક્ત સચિવ (અંતર્દેશીય મત્સ્યોદ્યોગ) એ હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે જ્યારે એક્વાકલ્ચર વૈશ્વિક વૃદ્ધિના મુખ્ય ચાલક તરીકે ઉભરી રહ્યું છે, ત્યારે આ ક્ષેત્ર આબોહવા પરિવર્તનશીલતા, બાયોસિક્યોરિટી (જૈવ-સુરક્ષા) ના જોખમો અને બજારની અસ્થિરતા જેવા પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે, જેના માટે બ્રિક્સ સભ્ય દેશો વચ્ચે સંકલિત અને ટેકનોલોજી આધારિત પ્રતિભાવોની જરૂર છે. તેમણે મત્સ્યોદ્યોગ ક્ષેત્રમાં ઉત્પાદકતા, ટકાઉપણું અને આજીવિકા વધારવા માટે ખેડૂત-કેન્દ્રીય અભિગમો, ડિજિટલ ટ્રાન્સફોર્મેશન અને મૂલ્ય શૃંખલાઓને મજબૂત કરવાના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.

ભારતમાં એફએઓ (FAO) ના દેશના પ્રતિનિધિ શ્રી ટકાયુકી હાગીવારાએ બ્લુ ટ્રાન્સફોર્મેશન (Blue Transformation) એજન્ડા સાથે સુસંગત, તકનીકી સહકાર, નવીનતા અને જ્ઞાનના આદાનપ્રદાન દ્વારા મત્સ્યોદ્યોગને ટેકો આપવામાં FAO ની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે ટકાઉપણું, સર્વસમાવેશી વિકાસ અને મૂલ્યવર્ધન તેમજ ઉદ્યોગસાહસિકતા દ્વારા મહિલાઓ અને યુવાનોના સશક્તિકરણ પર ભાર મૂક્યો હતો, અને બ્રિક્સ દેશોને સ્થિતિસ્થાપક એક્વાકલ્ચર, કેપ્ચર ફિશરીઝ અને બ્લુ ઇકોનોમીને મજબૂત કરવા માટે ટેકો આપવાની FAO ની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

આઈસીએઆર (ICAR) ના ડેપ્યુટી ડાયરેક્ટર જનરલ (મત્સ્ય વિજ્ઞાન) ડૉ. જોયકૃષ્ણ જેનાએ ICAR દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા સંશોધનો, પ્રજાતિઓના વૈવિધ્યકરણ, જેનોમિક્સ અને જેનોમ એડિટિંગ, આનુવંશિક સુધારણા કાર્યક્રમ અને વિસ્તરણ સેવાઓ પર ભાર મૂક્યો હતો. ગુણવત્તા અને સુરક્ષા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને "સૌના માટે માછલી" (Fish for All) ના વિઝનને રજૂ કરતા તેમણે રોગ, આબોહવા પરિવર્તન, ઊર્જાની જરૂરિયાતો, બજારની અસ્થિરતા અને ફીડ (ખોરાક) ની મર્યાદાઓ જેવા મુખ્ય પડકારોની નોંધ લીધી હતી.

ડૉ. પી. ક્રિષ્નને (BOBP-IGO) ગ્લોબલ સાઉથ (Global South) માટે વિસ્તૃત બ્રિક્સ પ્લેટફોર્મના વ્યૂહાત્મક મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો, કારણ કે આ દેશો મોટા ગ્રાહક બજારો ધરાવે છે અને પોષણ તેમજ આજીવિકા માટે મત્સ્યોદ્યોગ પર નિર્ભર છે. તેમણે પશ્ચિમી પ્રમાણપત્ર પ્રણાલીઓ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે એક ઇન્ટર-બ્રિક્સ ટ્રેડ પ્લેટફોર્મ (Inter-BRICS Trade Platform) નો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો અને બંગાળની ખાડીને સુરક્ષા, ડિજિટલ કેચ સિસ્ટમ અને ક્ષમતા નિર્માણના કેન્દ્ર તરીકે હાઇલાઇટ કરી હતી.

દેશવાર પ્રસ્તુતિઓ (પ્રેઝન્ટેશન્સ) દરમિયાન નીચે મુજબની મુખ્ય આંતરદૃષ્ટિ પ્રતિબિંબિત થઈ હતી:

· ભારત: ભારત તરફથી શ્રી સાગર મેહરાએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે દેશ સહકાર, નવીનતા, વ્યાપાર અને આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા દ્વારા ખેડૂત-કેન્દ્રીય અને ટકાઉ મત્સ્યોદ્યોગ વિકાસને આગળ ધપાવી રહ્યો છે, જ્યારે મોટા રોકાણો, આધુનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ડિજિટલ ટ્રાન્સફોર્મેશન અને સર્વસમાવેશી આજીવિકા સહાય સહિત મત્સ્યોદ્યોગ અને એક્વાકલ્ચર ક્ષેત્રે તેની મજબૂત પહેલો દર્શાવી હતી; તેમણે ઉત્પાદન, નિકાસ અને વૈશ્વિક ખાદ્ય સુરક્ષાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે નાના પાયાના માછીમારોને મજબૂત કરવા, મહિલાઓની ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપવા, ટેકનોલોજી (જેવી કે AI, ડ્રોન અને સેટેલાઇટ મોનિટરિંગ) અપનાવવા અને સ્થિતિસ્થાપક મૂલ્ય શૃંખલાઓનું નિર્માણ કરવા સાથે ઇકોલોજીકલ ટકાઉપણું, સામાજિક સમાનતા અને આર્થિક વ્યવહારક્ષમતાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

· બ્રાઝિલ: બ્રાઝિલના શ્રી એડ્યુઆર્ડો સ્ફોગ્લિયાએ ટકાઉ, સ્થિતિસ્થાપક અને અનુકૂલનશીલ જલીય ખાદ્ય પ્રણાલીઓને પ્રોત્સાહન આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો અને તેની મજબૂત વિકાસ ક્ષમતા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. જલીય ખાદ્ય પદાર્થો અને ઇનપુટ્સની વધતી માંગ સાથે, દેશ આ ક્ષેત્રને ખાદ્ય સુરક્ષા, આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા અને આર્થિક વિકાસના મુખ્ય ચાલક તરીકે સ્થાપિત કરી રહ્યો છે, જે ટકાઉ પદ્ધતિઓ અને રાષ્ટ્રો વચ્ચે સહકારને મજબૂત કરવાના મહત્વને પુનઃપુષ્ટ કરે છે. આ સંવાદ ચાલુ રાખવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

· ચીન: ચીનના સુશ્રી ઝાંગ યાન ઝુએદાન દ્વારા પ્રજાતિઓના વિકાસ, ઇકોલોજીકલ ટકાઉપણું અને કૃષિ ટેકનોલોજીમાં પ્રગતિ દ્વારા સંચાલિત, ભવિષ્ય-ઓરિએન્ટેડ કૃષિ પર મજબૂત ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. 300 થી વધુ નવી જલીય પ્રજાતિઓના વિકાસ સાથે, અંડરવોટર રોબોટ્સ, IoT, બિગ ડેટા અને સ્માર્ટ એક્વાકલ્ચર સિસ્ટમ્સ જેવી નવીનતાઓ સાથે, ચીન મત્સ્યોદ્યોગને વધુ કાર્યક્ષમ અને ટેકનોલોજી આધારિત ક્ષેત્રોમાં પરિવર્તિત કરી રહ્યું છે. વ્યાપક રોગ નિવારણ, નાના પાયાના મત્સ્યોદ્યોગ માટે ટેકો અને માછીમારો માટે તકનીકી તાલીમ દ્વારા ક્ષમતા નિર્માણ પરનો ભાર એ એક સંતુલિત અભિગમ દર્શાવે છે જે સમાવેશીતા અને ટકાઉપણું સાથે નવીનતાને જોડે છે.

· ઇથોપિયા: ઇથોપિયાના ડૉ. ફાસિલ દાવિતે એક્વાકલ્ચરને ભવિષ્યની જલીય ખાદ્ય પ્રણાલીઓના પ્રાથમિક ચાલક તરીકે ગણાવ્યું હતું, જે નવીનતા અને ટેકનોલોજી અનુકૂલન દ્વારા સ્થિતિસ્થાપકતા વધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. મુખ્ય પહેલોમાં ઓર્ગેનિક મોનો-સેક્સ મેલ તિલાપિયા ફ્રાય ઉત્પાદન, વોટર રિયુઝ (પાણીના પુનઃઉપયોગ) સિસ્ટમ સાથે આધુનિક તળાવની ડિઝાઇન અને જળાશયોમાં ફ્લોટિંગ કેજ કલ્ચર (તરતા પાંજરામાં ખેતી) નો વિસ્તાર શામેલ છે. આ અભિગમો પર્યાવરણીય ટકાઉપણું અને કાર્યક્ષમ સંસાધન વપરાશ સુનિશ્ચિત કરતી વખતે ઉત્પાદકતામાં સુધારો કરવા, ટકાઉ તીવ્રતા માટે મજબૂત પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે. ઇથોપિયાએ ઇન્ટર-બ્રિક્સ ટ્રેડ પ્લેટફોર્મ માટે પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો.

· ઇન્ડોનેશિયા: ઇન્ડોનેશિયાના સુશ્રી સિતી ફાતિમાએ તેની ફ્લેગશિપ બ્લુ ઇકોનોમી પોલિસી પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેમાં અદ્યતન ટેકનોલોજી અને સેટેલાઇટ તેમજ ડ્રોન સર્વેલન્સ સહિતની ડિજિટલ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ્સ દ્વારા સમર્થિત કેપ્ચર ફિશરીઝના સતત વિકાસ પર ભાર મૂક્યો હતો. દેશમાં રોજગાર અને આજીવિકામાં નાના પાયાના મત્સ્યોદ્યોગની નિર્ણાયક ભૂમિકા પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો, જે દર્શાવે છે કે તેનો બ્લુ ઇકોનોમી અભિગમ ટકાઉપણું અને સર્વસમાવેશી વિકાસ સાથે આર્થિક વૃદ્ધિને કેવી રીતે સંતુલિત કરે છે. ઇન્ડોનેશિયાએ ઇન્ટર-બ્રિક્સ ટ્રેડ પ્લેટફોર્મ માટે પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો.

· રશિયા: રશિયાના સુશ્રી ઓલ્ગા સેદિખે FAO બ્લુ ટ્રાન્સફોર્મેશન ઇનિશિયેટિવ માટે તેના સમર્થનને રેખાંકિત કર્યું હતું, જે મજબૂત બ્રીડિંગ અને હેચરી સિસ્ટમ્સ, સ્થાનિક ફીડ (ખોરાક) ઉત્પાદનના વિસ્તરણ અને સેટેલાઇટ મોનિટરિંગ તેમજ ઓટોમેશનના ઉપયોગ દ્વારા જલીય ખાદ્ય પ્રણાલીઓના ટકાઉ વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. ટકાઉપણું અને કાર્યક્ષમતા પર ભાર મૂકતા, રશિયાએ સંયુક્ત વૈજ્ઞાનિક સંશોધન, ટેકનોલોજીનું આદાનપ્રદાન અને શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓની વહેંચણીને અગ્રતાવાળા ક્ષેત્રો તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જ્યારે ભાગીદાર દેશો વચ્ચે સતત સહકાર અને સંવાદ માટે તેની સજ્જતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

· યુએઈ (UAE): યુએઈ ના મિસ બખીતા મોહમ્મદ અલહેમીરીએ ટકાઉપણું, પર્યાવરણીય સંરક્ષણ અને ખાદ્ય સુરક્ષા પ્રત્યેની તેની પ્રતિબદ્ધતા પર ભાર મૂક્યો હતો, ખાસ કરીને માંગ અને પુરવઠા વચ્ચેના મોટા અંતરને દૂર કરવાના સંદર્ભમાં. દેશે વ્યાપક માછીમારી નિયમનો સ્થાપિત કર્યા છે, જેમાં ટકાઉ માછીમારી પદ્ધતિઓ, પ્રજાતિઓનું સંરક્ષણ અને વ્યાપાર નિયંત્રણો પરના સંઘીય કાયદાઓ સામેલ છે. ટકાઉ મત્સ્યોદ્યોગ વિકાસ માટેનું તેનું રાષ્ટ્રીય માળખું લાંબા ગાળાની સ્થિતિસ્થાપકતા અને જવાબદાર સંસાધન વ્યવસ્થાપન સુનિશ્ચિત કરવા માટે પર્યાવરણીય, સામાજિક અને આર્થિક પરિમાણોને એકીકૃત કરતો સર્વગ્રાહી અભિગમ અપનાવે છે.

આ સંવાદમાં મત્સ્યોદ્યોગ અને એક્વાકલ્ચર મૂલ્ય શૃંખલાઓમાં ઉત્પાદકતા, ટકાઉપણું અને ટ્રેસેબિલિટી (ભાળ મેળવવાની ક્ષમતા) વધારવા માટે સ્માર્ટ એક્વાકલ્ચર સિસ્ટમ્સ, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), રિમોટ સેન્સિંગ, ડ્રોન અને ડિજિટલ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ્સ જેવી અદ્યતન તકનીકો અપનાવવા પર વિચાર-વિમર્શ કરવામાં આવ્યો હતો. ટ્રેસેબિલિટી અને પ્રમાણપત્ર પ્રણાલીઓને મજબૂત કરવા તેમજ ડેટા શેરિંગ અને મોનિટરિંગ ફ્રેમવર્ક સહિત ડિજિટલ સહકાર વધારવાના મહત્વ પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો.

આ સંવાદમાં મત્સ્યોદ્યોગ અને એક્વાકલ્ચર ક્ષેત્રને અસર કરતા મુખ્ય પડકારોને પણ સ્વીકારવામાં આવ્યા હતા, જેમાં જલીય ઇકોસિસ્ટમ પર આબોહવા પરિવર્તનની અસરો, રોગોના જોખમો, બાયોસિક્યોરિટીની ચિંતાઓ, સંસાધનોની ટકાઉપણું અને બજાર તેમજ વ્યાપાર અવરોધો શામેલ છે. સભ્ય દેશોએ મજબૂત બાયોસિક્યોરિટી અને જલીય પ્રાણી આરોગ્ય પ્રણાલીઓ, ટકાઉ અને આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક પદ્ધતિઓ અપનાવવા, ઉન્નત દેખરેખ અને વહેલી ચેતવણી પ્રણાલીઓ (અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ્સ) અને આ ક્ષેત્રની સ્થિતિસ્થાપકતા સુધારવા તેમજ ટકાઉ વિકાસ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ટેકનોલોજી, સંશોધન અને જ્ઞાનના આદાનપ્રદાનમાં વધુ સહકાર દ્વારા આ પડકારોને પહોંચી વળવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

વ્યાપાર સહકારને મજબૂત કરવા અને ટેરિફ તેમજ નોન-ટેરિફ અવરોધો, સેનિટરી અને ફાયટોસેનિટરી પગલાં અને બજાર સંબંધિત પડકારોને દૂર કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. સભ્ય દેશોએ બ્રિક્સ દેશો વચ્ચે સ્થિતિસ્થાપક અને ન્યાયી આંતરિક વ્યાપાર સુનિશ્ચિત કરવા માટે મૂલ્યવર્ધન, પ્રોસેસિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, કોલ્ડ ચેઇન અને લોજિસ્ટિક્સને પ્રોત્સાહન આપવાની જરૂરિયાત પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

આ સંવાદે કારીગરો, પરંપરાગત અને નાના પાયાના માછીમારો અને એક્વાકલ્ચર ઉત્પાદકો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને સર્વસમાવેશી અને લોકો-કેન્દ્રીય વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. સભ્ય દેશોએ લિંગ સમાનતા, યુવાનોની ભાગીદારી અને સામાજિક સમાવેશને પ્રોત્સાહન આપવાની સાથે ઇનપુટ્સ, નાણાં, વીમો, વિસ્તરણ સેવાઓ અને જોખમ શમન પદ્ધતિઓ સુધી બહેતર પહોંચ દ્વારા આજીવિકા મજબૂત કરવાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

જલીય ઇકોસિસ્ટમ પર આબોહવા પરિવર્તન અને પર્યાવરણીય પરિબળોની અસરોને ઓળખીને, સભ્ય દેશોએ ક્ષેત્રીય સ્થિતિસ્થાપકતા વધારવા માટે ટકાઉ સંસાધન વ્યવસ્થાપન, આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક પદ્ધતિઓ અને ટેકનોલોજી-સક્ષમ વહેલી ચેતવણી, જોખમ મૂલ્યાંકન અને નિર્ણય-સહાય પ્રણાલીઓના ઉપયોગ પર ભાર મૂક્યો હતો.

આ સંવાદમાં ઊંડા સમુદ્રમાં માછીમારી (ડીપ-સી ફિશરીઝ) માં ક્ષમતા નિર્માણ, ટકાઉ અને કાર્યક્ષમ ફિશિંગ હાર્બર્સ (મત્સ્ય બંદરો) સહિત આધુનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિકાસ અને જવાબદાર તેમજ ટકાઉ લણણી (હાર્વેસ્ટિંગ) માટે વિજ્ઞાન આધારિત અભિગમો અપનાવવાના મહત્વ પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો.

સભ્ય દેશોએ મત્સ્યોદ્યોગ અને એક્વાકલ્ચરમાં ઉત્પાદકતા, કાર્યક્ષમતા અને સ્થિતિસ્થાપકતા વધારવા માટે સંશોધન સહયોગ, નવીનતા, ક્ષમતા નિર્માણ અને જ્ઞાનના આદાનપ્રદાનને મજબૂત કરવા પર વધુ ભાર મૂક્યો હતો.

આ બેઠક રચનાત્મક અને ભવિષ્ય-ઓરિએન્ટેડ રીતે સંપન્ન થઈ હતી, જેમાં ઉત્પાદકતા સુધારવા, સ્થિતિસ્થાપકતા વધારવા, વ્યાપારની તકો વિસ્તારવા અને માછીમારો, ખેડૂતો તેમજ અન્ય હિતધારકો માટે પર્યાવરણીય રીતે ટકાઉ આજીવિકા સુનિશ્ચિત કરવા માટે સામૂહિક કુશળતાનો લાભ ઉઠાવીને મત્સ્યોદ્યોગ અને એક્વાકલ્ચરમાં સહકારને વધુ ઊંડો કરવા માટે બ્રિક્સ દેશોની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતાની પુનઃપુષ્ટિ કરવામાં આવી હતી.

ડૉ. સુરભી રાય, સંયુક્ત સચિવ (સમુદ્રી મત્સ્યોદ્યોગ) એ તેમના સમાપન પ્રવચનમાં તમામ સહભાગી સભ્ય દેશો અને સંસ્થાઓનો તેમના મૂલ્યવાન યોગદાન બદલ આભાર માન્યો હતો અને ચર્ચાઓને વ્યવહારિક, અમલીકરણ-ઓરિએન્ટેડ સહયોગમાં બદલવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે મત્સ્યોદ્યોગ અને એક્વાકલ્ચર ક્ષેત્રમાં ટકાઉ, સ્થિતિસ્થાપક અને સર્વસમાવેશી વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે બ્રિક્સ દેશો વચ્ચે સહકાર મજબૂત કરવા માટે ભારતની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

SM/JY/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2266846) મુલાકાતી સંખ્યા : 9