કેન્દ્રીય બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલય (MoPSW) ના મંત્રી શ્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે દેશમાં જેની ખૂબ રાહ જોવાઈ રહી છે તે વોટર મેટ્રો સેવાઓ શરૂ કરવા અંગે એક સમીક્ષા બેઠકની અધ્યક્ષતા કરી હતી. કેન્દ્ર સરકારે 18 શહેરોમાં વોટર મેટ્રો સેવાઓ શરૂ કરવાની યોજનાને આગળ વધારી છે, જેમાં ગુવાહાટીની પ્રથમ તબક્કા (ફેઝ 1) માટે પસંદગી કરવામાં આવી છે, તેમ કેન્દ્રીય મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે આજે અહીં જણાવ્યું હતું.

શ્રીનગર, પટના, વારાણસી, અયોધ્યા અને પ્રયાગરાજ સહિતના શહેરો પણ પ્રથમ તબક્કાનો ભાગ છે, જ્યારે આસામના તેઝપુર અને દિબ્રુગઢને પ્રોજેક્ટના બીજા તબક્કા (ફેઝ 2) માટે પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવ્યા છે. મંત્રાલયે તેની સાથે જ રાષ્ટ્રીય વોટર મેટ્રો નીતિ, 2026 નો મુસદ્દો (ડ્રાફ્ટ) આંતર-મંત્રાલય પરામર્શ માટે ફરતો કર્યો છે, જે શહેરી જળ પરિવહન માટે રાષ્ટ્રીય માળખાને ઔપચારિક સ્વરૂપ આપવાના પ્રયાસો દર્શાવે છે.

કોચી વોટર મેટ્રોની સફળતા અને તેના અનુભવોના આધારે, મોદી સરકાર હવે નૌકાયાન યોગ્ય (નેવિગેબલ) જળમાર્ગો ધરાવતા શહેરોમાં જળ-આધારિત શહેરી ગતિશીલતા (મોબિલિટી) ના ઉકેલો રજૂ કરવા માટે રાષ્ટ્રીય માળખાનું વિસ્તરણ કરી રહી છે. પ્રસ્તાવિત રોલઆઉટનો ઉદ્દેશ્ય આંતરિક જળમાર્ગોને કાર્યક્ષમ, ટકાઉ અને આધુનિક જાહેર પરિવહન કોરિડોરમાં પરિવર્તિત કરવાનો છે.

આ પહેલ પાછળના તર્ક પર પ્રકાશ પાડતા કેન્દ્રીય મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે રેખાંકિત કર્યું હતું કે, "પ્રસ્તાવિત વોટર મેટ્રો પ્રણાલીઓ નોંધપાત્ર રીતે ઓછી મૂડી સઘન (લેસ કેપિટલ ઇન્ટેન્સિવ) છે કારણ કે તે ન્યૂનતમ સિવિલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સાથે હાલના જળમાર્ગોનો ઉપયોગ કરે છે. ઝડપી બાંધકામ સમયમર્યાદા, ઓછી જમીનની જરૂરિયાત અને ખાસ કરીને ઇલેક્ટ્રિક અને હાઇબ્રિડ ફેરી અપનાવવાને કારણે સંચાલન ખર્ચમાં ઘટાડો થવા સાથે, આ સિસ્ટમ પરંપરાગત શહેરી પરિવહન માટે એક વ્યવહારુ અને પર્યાવરણને અનુકૂળ વિકલ્પ પ્રદાન કરે છે. આ સેવાઓ શહેરોમાં ટ્રાફિકની ગીચતા ઘટાડવામાં ફાળો આપશે અને સાથે જ આરામદાયક, રમણીય અને સુગમ મુસાફરીનો અનુભવ પ્રદાન કરશે."

કેન્દ્રીય મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે રાષ્ટ્રીય વોટર મેટ્રો નીતિ, 2026 ના મુસદ્દા પર રાજ્ય સરકારોના મૂલ્યવાન સૂચનો મેળવવા માટે તેમની સાથે પણ પરામર્શ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

પ્રસ્તાવિત વોટર મેટ્રો સિસ્ટમની કલ્પના દૈનિક મુસાફરો અને પ્રવાસન બંનેની જરૂરિયાતો પૂરી કરતા એક સામૂહિક જાહેર પરિવહન ઉકેલ તરીકે કરવામાં આવી છે. તે તમામ નૌકાયાન યોગ્ય જળમાર્ગો પર કાર્ય કરશે. કેન્દ્રીય મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે ઉમેર્યું હતું કે, "પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીજીના નેતૃત્વ હેઠળ, ગ્રીન ટેકનોલોજી પર ભારે ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે, જેમાં સમયાંતરે તકનીકી અપગ્રેડેશનની સાથે હાઇબ્રિડ અને ઇલેક્ટ્રિક પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ્સને પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવી રહી છે." આ પહેલ એક ઇકોસિસ્ટમ અભિગમ અપનાવે છે, જે હાલના પરિવહન નેટવર્ક સાથે સીમલેસ મલ્ટિમોડલ એકીકરણ અને જહાજ નિર્માણમાં સ્વદેશીકરણને પ્રોત્સાહન આપવાની સાથે જહાજની ડિઝાઇન, ટર્મિનલ્સ, ચાર્જિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સુરક્ષા પ્રોટોકોલમાં માનકીકરણ (સ્ટાન્ડર્ડાઇઝેશન) સુનિશ્ચિત કરે છે.

આયોજનના માપદંડોની રૂપરેખા આપતા સર્બાનંદ સોનોવાલે જણાવ્યું હતું કે, "સતત અથવા અર્ધ-સતત જળમાર્ગો સહિત યોગ્ય ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓ ધરાવતા પ્રદેશોમાં વોટર મેટ્રો પ્રોજેક્ટ્સને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે. 10 લાખથી વધુ વસ્તી ધરાવતા અને ખાસ કરીને પ્રવાસી કોરિડોરમાં પરિવહનની સ્પષ્ટ માંગ દર્શાવતા શહેરો પર વિચાર કરવામાં આવશે." જો કે, એવા કિસ્સાઓમાં આ માપદંડોમાં છૂટછાટ આપી શકાય છે જ્યાં પ્રોજેક્ટ્સ રોડ ટ્રાફિકની ગીચતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે, અંતરિયાળ અથવા પાણીથી ઘેરાયેલા વિસ્તારોમાં કનેક્ટિવિટી સુધારે છે, અથવા પૂર અને વિક્ષેપો દરમિયાન સ્થિતિસ્થાપકતા વધારે છે.

વિકાસ માળખું એક વ્યાપક ઇકોસિસ્ટમ અભિગમ અપનાવે છે જેમાં જહાજો, પોન્ટૂન્સ, જેટી, બંકરિંગ અને ચાર્જિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ટર્મિનલ્સ, મુસાફરોની સુવિધાઓ અને નેવિગેશનલ સાધનોનો સમાવેશ થાય છે. ભંડોળના બહુવિધ મોડલ્સ પર વિચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેમાં કેન્દ્ર-રાજ્ય સંયુક્ત ભંડોળ, સંપૂર્ણ રાજ્ય-ભંડોળ ધરાવતા પ્રોજેક્ટ્સ, જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી (PPP) અને સંપૂર્ણ કેન્દ્ર-ભંડોળ ધરાવતી પહેલો સામેલ છે. મંત્રાલયે લાંબા ગાળાની વ્યવહારુતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે કાર્યક્ષમ આયોજન, કાફલાના તર્કસંગતકરણ (ફ્લીટ રેશનલાઇઝેશન) અને ઓપરેશનલ મેનેજમેન્ટ દ્વારા ખર્ચ ઓપ્ટિમાઇઝેશન (ખર્ચ ઘટાડવાની) વ્યૂહરચના પર ભાર મૂક્યો છે.

ઇનલેન્ડ વોટરવેઝ ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (IWAI) એ 25 ફેબ્રુઆરી 2025 ના રોજ કોચી મેટ્રો રેલ લિમિટેડ (KMRL) ને 18 શહેરો માટે શક્યતા અભ્યાસ (ફિઝિબિલિટી સ્ટડીઝ) હાથ ધરવાની જવાબદારી સોંપી હતી. આ અભ્યાસમાં હાલની જાહેર પરિવહન પ્રણાલીઓનું મૂલ્યાંકન, મુસાફરીની માંગનો અંદાજ, નાણાકીય અને આર્થિક વ્યવહારુતા (FIRR અને EIRR) અને મલ્ટિમોડલ એકીકરણનો સમાવેશ થાય છે. વર્તમાન સ્થિતિ અનુસાર, તમામ 18 સ્થળો માટે સાઇટ વિઝિટ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે, જ્યારે લક્ષદ્વીપ બાકી હોવા સાથે 17 શહેરો માટે ડ્રાફ્ટ ફિઝિબિલિટી રિપોર્ટ્સ સબમિટ કરવામાં આવ્યા છે. શ્રીનગર, પટના, ગુવાહાટી, વારાણસી અને અયોધ્યા માટેના ફિઝિબિલિટી રિપોર્ટ્સ પહેલેથી જ સ્વીકારી લેવામાં આવ્યા છે.

રાષ્ટ્રીય વોટર મેટ્રો નીતિ 2026 ના મુસદ્દા પર બોલતા, સર્બાનંદ સોનોવાલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારતનો સમૃદ્ધ દરિયાઈ વારસો ટર્મિનલ્સ અને સંબંધિત માળખાકીય સુવિધાઓની ડિઝાઇન અને આર્કિટેક્ચરમાં પ્રતિબિંબિત થવો જોઈએ. તેમણે પ્રાદેશિક ઓળખને જાળવી રાખવા માટે સંપૂર્ણ "લેન્ડસ્કેપ મૂલ્યાંકન કરવા અને સ્થાનિક રીતે યોગ્ય બિલ્ડિંગ મટિરિયલ્સનો ઉપયોગ કરવાના" મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.

સોનોવાલે ભારતના જળમાર્ગોના પરિવર્તનમાં જાગૃતિ અને સહભાગિતા વધારવા માટે, ખાસ કરીને યુવા વિદ્યાર્થીઓને સામેલ કરીને સક્રિય સ્થાનિક જોડાણ માટે આહવાન કર્યું હતું. ટકાઉપણું પર ભાર મૂકતા, મંત્રીએ નોંધ્યું કે ઇંધણની બચત અને પર્યાવરણીય લાભોનું પ્રમાણ નક્કી કરવું એ સંચારનું મુખ્ય કેન્દ્ર હોવું જોઈએ.

સોનોવાલે ઉમેર્યું હતું કે વોટર મેટ્રો પ્રોજેક્ટ્સ વિકસિત દેશોની શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ સમકક્ષ જાહેર સેવા પ્રદાન કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે શહેરોની સુંદરતા, પ્રતિષ્ઠા અને વારસામાં વધારો કરનારા હોવા જોઈએ. આ પહેલને "સુવર્ણ તક" ગણાવતા મંત્રીએ કહ્યું કે, નવીન, ટકાઉ અને સર્વસમાવેશી ગતિશીલતાના ઉકેલો દ્વારા ભારતના પરિવહન ક્રાંતિના આગામી તબક્કાને આગળ ધપાવવામાં મંત્રાલયે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવવાની છે.

 

IJ/JY/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2262573) મુલાકાતી સંખ્યા : 15