કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પીયુષ ગોયલની અધ્યક્ષતામાં 13 મે, 2026 ના રોજ ભારત મંડપમ, નવી દિલ્હી ખાતે ચોથી ભારત-આફ્રિકા ફોરમ સમિટ (IAFS-IV)ના ભાગરૂપે યોજાનારા આગામી ભારત-આફ્રિકા બિઝનેસ ડાયલોગ (IABD) અને પ્રદર્શન માટે એક કર્ટેન રેઝર ઇવેન્ટ (પૂર્વાવલોકન કાર્યક્રમ) યોજાઈ હતી. આ કાર્યક્રમમાં આફ્રિકાના દેશોના નિવાસી રાજદૂતો (Resident Ambassadors) અને હાઈ કમિશનરો, ભારત સરકારના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, ઉદ્યોગ ચેમ્બર્સ, એસોસિએશનો, નિકાસ પ્રોત્સાહન પરિષદો (EPCs) ના પ્રતિનિધિઓ, વ્યવસાયીઓ અને ભારત તથા આફ્રિકાના અન્ય પ્રતિષ્ઠિત હિતધારકો ભાગીદાર થયા હતા.

IABD અને પ્રદર્શનની પરિકલ્પના ઉન્નત વ્યાપાર, રોકાણ, ટેકનોલોજી ભાગીદારી અને લોકો-થી-લોકો વચ્ચેના સહયોગ દ્વારા ભારત અને આફ્રિકન રાષ્ટ્રો વચ્ચે આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક જોડાણને વધુ ગાઢ બનાવવા માટેના એક અગ્રણી પ્લેટફોર્મ તરીકે કરવામાં આવી છે.

સભાને સંબોધતા, કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રીએ સદીઓ જૂની દરિયાઈ કનેક્ટિવિટી, સંસ્થાનવાદ વિરોધી સંઘર્ષોમાં એકતા અને મજબૂત સામાજિક-સાંસ્કૃતિક સંબંધો દ્વારા આધારીત ભારત અને આફ્રિકા વચ્ચેના અનોખા ઐતિહાસિક અને સભ્યતાના સંબંધો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું હતું કે ભારત અને આફ્રિકા સાથે મળીને ગ્લોબલ સાઉથ (Global South) માટે વધુ સર્વસમાવેશક, સ્થિતિસ્થાપક અને નવીનતા-સંચાલિત ભવિષ્યને આકાર આપી શકે છે.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે તાજેતરના વર્ષોમાં ભારત-આફ્રિકા આર્થિક સંબંધોએ મજબૂત ગતિ જોઈ છે. ભારત અને આફ્રિકા વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર વર્ષ 2025-26માં 93.69 અબજ યુએસ ડોલર સુધી પહોંચ્યો છે, જે અગાઉના વર્ષની સરખામણીમાં 14.39%નો વિકાસ દર્શાવે છે. આ જ સમયગાળા દરમિયાન આફ્રિકામાં ભારતની નિકાસ 45.42 અબજ યુએસ ડોલર રહી હતી, જ્યારે આયાત 48.27 અબજ યુએસ ડોલર સુધી પહોંચી હતી.

કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રીએ બંને પક્ષોના વ્યવસાયો માટે ઝડપી અને વધુ સ્માર્ટ વિકાસની સુવિધા આપવા માટે ધોરણો, કસ્ટમ્સ પ્રક્રિયાઓ અને વ્યવસાયિક પદ્ધતિઓને સુસંગત કરીને હાલના વેપાર સંબંધો અને પ્રેફરેન્શિયલ ટ્રેડ ફ્રેમવર્કને વધુ આગળ વધારવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. ભારત અને આફ્રિકા વચ્ચેના સહયોગની અપાર આર્થિક ક્ષમતા પર પ્રકાશ પાડતા તેમણે નોંધ્યું હતું કે આશરે 3.4 ટ્રિલિયન યુએસ ડોલરનું મૂલ્ય ધરાવતું આફ્રિકન કોન્ટિનેન્ટલ ફ્રી ટ્રેડ એરિયા (AfCFTA) અને ભારતની ઝડપથી વિસ્તરી રહેલી 4 ટ્રિલિયન યુએસ ડોલરની અર્થવ્યવસ્થા મળીને, મજબૂત ભાગીદારી બનાવવા, સપ્લાય ચેઇનને વૈવિધ્યસભર બનાવવા અને કાચા માલના વેપારથી આગળ વધીને ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતા ઉત્પાદન અને સંકલિત મૂલ્ય શૃંખલાઓ તરફ આગળ વધવાની અપાર તકો પૂરી પાડે છે.

મંત્રીએ ભારત-આફ્રિકા સહયોગના ભવિષ્યને આકાર આપવામાં ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અને યુવા-સંચાલિત વિકાસના મહત્વ પર વધુ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા, ગ્રીન હાઇડ્રોજન, ગ્રીન એમોનિયા, ઇલેક્ટ્રિક ગતિશીલતા (electric mobility), ડિજિટલાઇઝેશન અને ટેલિકોમ્યુનિકેશનને સહયોગ માટેના મુખ્ય ક્ષેત્રો તરીકે ઓળખાવ્યા હતા. ભારત અને આફ્રિકાની લગભગ બે તૃતીયાંશ વસ્તી 35 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની હોવા પર ભાર મૂકતા, તેમણે ભવિષ્યના ઉદ્યોગો માટે કાર્યબળને તૈયાર કરવા માટે કૌશલ્ય, સ્ટાર્ટઅપ્સ, ઇનોવેશન ઇકોસિસ્ટમ્સ અને ટેલેન્ટ ડેવલપમેન્ટ પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા હાકલ કરી હતી. તાજેતરમાં કેમેરૂનમાં યોજાયેલી 14મી ડબલ્યુટીઓ (WTO) મંત્રી સ્તરીય પરિષદ દરમિયાન સાંભળેલી એક આફ્રિકન કહેવત “એક હાથથી ભારો બાંધી શકાતો નથી” ને યાદ કરીને, મંત્રીએ સહિયારી સમૃદ્ધિ અને સર્વસમાવેશક વિકાસ માટે આફ્રિકન રાષ્ટ્રો સાથે મજબૂત અને કાયમી ભાગીદારી બનાવવા માટે ભારતની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

મંત્રીએ રેખાંકિત કર્યું હતું કે ભારત-આફ્રિકા ભાગીદારીના આગામી તબક્કાએ પરંપરાગત કાચા માલના વેપારથી આગળ વધીને ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતા ઉત્પાદનો, સંકલિત સપ્લાય ચેઇન્સ, સ્થાનિક ઉત્પાદન અને ટેકનોલોજી-સંચાલિત સહયોગ તરફ આગળ વધવું જોઈએ. તેમણે કૃષિ અને ખાદ્ય પ્રસંસ્કરણ, ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, હેલ્થકેર અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા, જટિલ ખનિજો (critical minerals), ઇલેક્ટ્રિક ગતિશીલતા, ઉત્પાદન, સંરક્ષણ ઉત્પાદન અને ઉભરતી ટેકનોલોજીઓને ભવિષ્યના સહયોગ માટે મુખ્ય ક્ષેત્રો તરીકે ઓળખાવ્યા હતા.

તેમણે આફ્રિકન કોન્ટિનેન્ટલ ફ્રી ટ્રેડ એરિયા (AFCFTA) ની પરિવર્તનકારી ક્ષમતા પર વધુ પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને આફ્રિકન પ્રાદેશિક આર્થિક જૂથો સાથે જોડાણ મજબૂત કરવા માટે ભારતની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. માનનીય મંત્રીએ મજબૂત દક્ષિણ-દક્ષિણ (South-South) વેપાર કોરિડોર બનાવવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો અને વૈવિધ્યસભર સપ્લાય ચેઇન્સ, સુધારેલી લોજિસ્ટિક્સ અને ક્લાઇમેટ-સ્માર્ટ ભાગીદારી દ્વારા 2030 સુધીમાં ભારત-આફ્રિકા દ્વિપક્ષીય વેપારને બમણો કરવાની સહિયારી મહત્વાકાંક્ષા વ્યક્ત કરી હતી.

આ પ્રસંગે બોલતા, વાણિજ્ય સચિવ શ્રી રાજેશ અગ્રવાલે જણાવ્યું હતું કે ભારત અને આફ્રિકા સમાન ઇતિહાસ, વેપાર, લોકો-થી-લોકોના સંબંધો અને વિકાસલક્ષી આકાંક્ષાઓ દ્વારા સંચાલિત લાંબા સમયની બહુપરિમાણીય ભાગીદારી ધરાવે છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે આગામી ભારત-આફ્રિકા બિઝનેસ ડાયલોગ અને પ્રદર્શન બંને પક્ષોના નીતિ નિર્માતાઓ, ઉદ્યોગ અગ્રણીઓ, રોકાણકારો, નવીનતાકારો, વિકાસ સંસ્થાઓ અને સાહસિકોને એકસાથે લાવવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પ્લેટફોર્મ તરીકે કામ કરશે.

વાણિજ્ય સચિવે જણાવ્યું હતું કે આ ઇવેન્ટ આબોહવાલક્ષી કાર્યવાહી અને ટકાઉપણું, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને કનેક્ટિવિટી, ડિજિટલ ઇનોવેશન અને એઆઈ (AI), ઉત્પાદન અને MSME ભાગીદારી, હેલ્થકેર અને માનવ મૂડી વિકાસ, નાણાકીય સેવાઓ, લોજિસ્ટિક્સ, વ્યૂહાત્મક સહયોગ અને જટિલ ખનિજો સહિતના વિષયોના ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. આ ઇવેન્ટમાં પ્લેનરી સત્રો, નીતિ વિષયક સંવાદો, ક્ષેત્રીય રાઉન્ડ ટેબલ બેઠકો, B2B અને B2G બેઠકો, નેટવર્કિંગ જોડાણો અને ભારત તથા આફ્રિકાની ટેકનોલોજીઓ, નવીનતાઓ, ક્ષેત્રીય શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ અને સહયોગી સફળતાની વાર્તાઓ પ્રદર્શિત કરતું એક વિષય-આધારિત પ્રદર્શન રજૂ કરવામાં આવશે.

વાણિજ્ય સચિવે તાજેતરની 10મી ભારત-કેન્યા સંયુક્ત વેપાર સમિતિ (JTC) અને 5મી ભારત-તાંઝાનિયા સંયુક્ત વેપાર સમિતિ (JTC) ની બેઠકો પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જ્યાં ચર્ચાઓ દ્વિપક્ષીય વેપાર સંબંધોની સમીક્ષા કરવા, રોકાણ સહકારને મજબૂત કરવા અને ભાગીદારીના નવા ક્ષેત્રોને ઓળખવા પર કેન્દ્રિત હતી. તેમણે નોંધ્યું હતું કે આ જોડાણો આફ્રિકન દેશો સાથે ભારતના આર્થિક સંબંધોમાં વધી રહેલી ગતિ અને મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં સહયોગ વિસ્તારવા માટેની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

કર્ટેન રેઝરે આફ્રિકન ભાગીદારો સાથે વેપાર અને રોકાણની સુવિધા આપવા માટે સંસ્થાકીય અને નીતિ વિષયક માળખાને મજબૂત કરવા માટે ભારત સરકારની સતત પ્રતિબદ્ધતાને પણ રેખાંકિત કરી હતી, જેમાં અલ્પવિકસિત દેશો માટે ડ્યુટી-ફ્રી ટેરિફ પ્રેફરન્સ (DFTP) યોજના અને કેટલાક આફ્રિકન દેશો સાથે ચાલી રહેલી દ્વિપક્ષીય સંયુક્ત વેપાર સમિતિની પદ્ધતિઓ જેવી પહેલોનો સમાવેશ થાય છે.

સહભાગીઓએ આગામી ભારત-આફ્રિકા બિઝનેસ ડાયલોગ અને પ્રદર્શન માટે મજબૂત સમર્થન વ્યક્ત કર્યું હતું અને વિકસિત ભારત 2047 તથા આફ્રિકા એજન્ડા 2063 ના સહિયારા વિઝનને અનુરૂપ ભારત-આફ્રિકા આર્થિક સહયોગ અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વધુ મજબૂત કરવા માટે તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

ભારત સરકાર ભારત-આફ્રિકા બિઝનેસ ડાયલોગ અને પ્રદર્શન તથા ચોથી ભારત-આફ્રિકા ફોરમ સમિટને સફળ બનાવવા માટે સમગ્ર આફ્રિકા અને ભારતમાંથી સરકારો, વ્યવસાયો, ઉદ્યોગ સંગઠનો, નાણાકીય સંસ્થાઓ અને વિકાસ ભાગીદારોની સક્રિય અને વ્યાપક ભાગીદારીની અપેક્ષા રાખે છે.

IJ/NP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2261220) મુલાકાતી સંખ્યા : 8