રેલવે સુધારાઓમાં પ્રાપ્ત એક મોટી સફળતામાં, ભારતીય રેલવેએ છેલ્લા ચાર મહિનામાં સિમેન્ટના વહનમાં 170 ટકાનો વધારો નોંધાવ્યો છે. આ વધારો રેલવે દ્વારા ગયા વર્ષે નવેમ્બરમાં સિમેન્ટ પરિવહનમાં શ્રેણીબદ્ધ સુધારાઓ દાખલ કર્યા પછી આવ્યો છે. આ સુધારાઓ અવિરત એન્ડ-ટુ-એન્ડ લોજિસ્ટિક્સ માટે નવીન બલ્ક સિમેન્ટ ટેન્ક કન્ટેનર પર આધારિત છે. કેન્દ્રીય રેલવે મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે આજે કન્ટેનર સેક્ટરના સુધારા અને તેમના અમલીકરણની સમીક્ષા કરી હતી.

બલ્ક સિમેન્ટની રેલ-આધારિત અવરજવર વધારવા અને રોડ ટ્રાન્સપોર્ટમાંથી સ્વચ્છ અને વધુ કાર્યક્ષમ રેલ લોજિસ્ટિક્સ તરફના પરિવર્તનને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે સિમેન્ટ સુધારા રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. રેલવેએ સિમેન્ટના મલ્ટિમોડલ હેન્ડલિંગને ટેકો આપવા માટે કસ્ટમાઇઝ્ડ ટેન્ક કન્ટેનર અને બલ્ક સિમેન્ટ ટર્મિનલ પોલિસી રજૂ કરી છે.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે નવી સિસ્ટમથી લોડિંગ અને અનલોડિંગ સરળ બન્યું છે અને સામગ્રીનું નુકસાન પણ ઘટી રહ્યું છે. એક જગ્યાએ ઉત્પાદિત થતો સિમેન્ટ હવે સીધો જ વિશિષ્ટ ટેન્ક કન્ટેનરોમાં વપરાશ કેન્દ્રો સુધી જઈ શકે છે, જે બહુવિધ હેન્ડલિંગ પ્રક્રિયાઓને ઘટાડે છે અને પ્લાન્ટ-ટુ-માર્કેટ કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરે છે. કન્ટેનર પ્રમાણભૂત આકારના હોવાથી અને રેડી-મિક્સ કોંક્રિટ (RMC) મશીનો સાથે સુસંગત હોવાથી, સિમેન્ટ વાપરવા માટે તૈયાર સ્વરૂપમાં બાંધકામ સાઇટ્સ પર પહોંચે છે. આનાથી હેન્ડલિંગના બે તબક્કા ઓછા થયા છે, જેનાથી લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ ઓછો થયો છે અને ટર્નઅરાઉન્ડ ઝડપી બન્યું છે.

સિમેન્ટ લોજિસ્ટિક્સમાં સુધારેલ ટર્નઅરાઉન્ડ બાંધકામ ઉદ્યોગમાં શાંત ક્રાંતિ લાવી રહ્યું છે. હેન્ડલિંગ તબક્કા અને લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં ઘટાડો કરીને, સિમેન્ટની એકંદર વિતરણ કિંમત ઓછી થવાની અપેક્ષા છે, જે વધુ પોસાય તેવા બાંધકામ ઇનપુટ્સમાં પરિણમી શકે છે. આ ખર્ચ કાર્યક્ષમતા હાઉસિંગની માંગ માટે ખાસ કરીને નોંધપાત્ર છે, કારણ કે તે મૂલ્ય સાંકળ (value chain) માં બાંધકામ ખર્ચ પરનું દબાણ હળવું કરીને ગરીબો અને મધ્યમ વર્ગ માટે આવાસને વધુ પોસાય તેવા બનાવવાના લક્ષ્યને ટેકો આપે છે.

નવીન "મેક ઇન ઇન્ડિયા" ટેન્ક કન્ટેનર ટ્રેનમાંથી ટ્રેલર અને ફરી પાછા ટ્રેનમાં અવિરત અવરજવર માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે, જે કાર્યક્ષમ ડોર-ટુ-ડોર લોજિસ્ટિક્સ સોલ્યુશન્સ સક્ષમ કરે છે. દરેક કન્ટેનર મિકેનાઇઝ્ડ લોડિંગ અને અનલોડિંગને સપોર્ટ કરે છે, જ્યારે પરંપરાગત ગુણીઓ (બેગ)માં થતા સિમેન્ટ પરિવહનની તુલનામાં ઢોળાવ અને પેકેજિંગના નુકસાનને પણ ઘટાડે છે.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે આ સુધારો પર્યાવરણને અનુકૂળ પણ છે કારણ કે લોડિંગ અને અનલોડિંગ દરમિયાન ધૂળની ઉત્પત્તિમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. કન્ટેનર દ્વારા બલ્ક મૂવમેન્ટ તરફનું પરિવર્તન ઇંધણનો વપરાશ ઘટાડી રહ્યું છે, ઉત્સર્જન ઘટાડે છે અને સ્વચ્છ લોજિસ્ટિક્સને પ્રોત્સાહન આપે છે જ્યારે રસ્તાઓ પરની ભીડ પણ ઘટાડે છે.

સિમેન્ટ પરિવહનમાં સફળતા મળ્યા બાદ, રેલવે હવે ફ્લાય એશ (fly ash) પરિવહન માટે પણ આવા જ સુધારા પર કામ કરી રહી છે. વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સાથે આ ક્ષેત્રની સમીક્ષા કરતા, શ્રી વૈષ્ણવે અધિકારીઓને ફ્લાય એશ પરિવહન બજારમાં રહેલી વિશાળ ક્ષમતાનો લાભ લેવા અને થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સ દ્વારા પેદા થતા કચરાને રાષ્ટ્રીય સંપત્તિમાં ફેરવવા વિનંતી કરી હતી.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે દેશમાં અંદાજે 300 મિલિયન મેટ્રિક ટન ફ્લાય એશનું ઉત્પાદન થાય છે, પરંતુ હાલમાં રેલવે દ્વારા માત્ર 13 મિલિયન ટનનું જ વહન કરવામાં આવે છે. તેમણે અધિકારીઓને રેલવેનો હિસ્સો નોંધપાત્ર રીતે વધારવા અને દેશભરમાં ઈંટના ભઠ્ઠા, સિમેન્ટ ઉદ્યોગો અને બાંધકામ સાઇટ્સ પર ફ્લાય એશની અવરજવરને સુવિધાજનક બનાવવા જણાવ્યું હતું. તેને "વેસ્ટ ટુ વેલ્થ" (કચરામાંથી કમાણી) ની મોટી તક ગણાવતા તેમણે કહ્યું કે પાવર પ્લાન્ટ્સ દ્વારા અવારનવાર કચરો ગણવામાં આવતી ફ્લાય એશ વાસ્તવમાં રસ્તાના નિર્માણ, સિમેન્ટ ઉત્પાદન અને ઈંટના ઉત્પાદન માટે એક મૂલ્યવાન સંસાધન છે.

ફ્લાય એશનું વ્યાપક પરિવહન અને ઉપયોગ પ્રદૂષણ ઘટાડવામાં મદદ કરશે, ઔદ્યોગિક કચરાના રિસાયક્લિંગને પ્રોત્સાહન આપશે અને ઈંટ અને સિમેન્ટ જેવી બાંધકામ સામગ્રીનો ખર્ચ ઘટાડશે. તેનો ઉપયોગ વિવિધ બાંધકામ પ્રવૃત્તિઓમાં પણ થઈ શકે છે, જે ટકાઉ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસને ટેકો આપે છે.

સિમેન્ટ પરિવહનમાં સુધારા, નવીન કન્ટેનર વેગનના રોલઆઉટ સાથે મળીને, ભારતીય રેલવેમાં વધુ કાર્યક્ષમ, ખર્ચ-અસરકારક અને સ્કેલેબલ ફ્રેટ લોજિસ્ટિક્સ તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું દર્શાવે છે. આ ગતિના આધારે, ફ્લાય એશ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાથી "વેસ્ટ ટુ વેલ્થ" અભિગમને વધુ મજબૂત બનાવવાની અપેક્ષા છે, જ્યારે મુખ્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સેક્ટરમાં ટકાઉ ફ્રેઈટ મૂવમેન્ટનો વિસ્તાર થશે.

IJ/JD