લોકસભા અધ્યક્ષ શ્રી ઓમ બિરલાએ આજે ટકાઉ વિકાસ અને પર્યાવરણીય સંતુલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે તમામ હિતધારકો—સરકારી સંસ્થાઓ, પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓ, શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓ, વન પંચાયતો અને નાગરિકો—ને સાંકળતા સમન્વિત અને સક્રિય અભિગમનું આહવાન કર્યું હતું. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સ્થાનિક સમુદાયોને સશક્ત બનાવવા અને પરંપરાગત જ્ઞાન પ્રણાલીઓનો આદર કરવો એ લાંબા ગાળાની પર્યાવરણીય સ્થિરતા અને રાષ્ટ્રીય પ્રગતિ માટે આવશ્યક છે.

ડૉ. રઘુનંદન સિંહ તોલિયા એડમિનિસ્ટ્રેટિવ એકેડમી, નૈનીતાલ ખાતે વન પંચાયતોના પ્રતિનિધિઓ, ત્રિ-સ્તરીય પંચાયતી રાજ પ્રણાલીના ચૂંટાયેલા સભ્યો અને શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓને સંબોધિત કરતા શ્રી બિરલાએ નોંધ્યું હતું કે ઉત્તરાખંડની વન પંચાયતો સમુદાય આધારિત વન વ્યવસ્થાપનના સફળ મોડેલ તરીકે ઉભરી આવી છે. તેમણે કહ્યું કે આ સંસ્થાઓ માત્ર જંગલોના સંરક્ષણ અને પુનર્જીવનમાં જ નહીં પરંતુ આજીવિકા નિર્માણ અને આત્મનિર્ભર ભારતના વિઝનમાં પણ યોગદાન આપી રહી છે.

કાર્યક્રમ દરમિયાન, તેમણે પ્રતિનિધિઓ સાથે સીધો સંવાદ પણ કર્યો હતો અને તેમના અનુભવો, પડકારો અને સૂચનો સાંભળ્યા હતા.

વન પંચાયતોને "ભારતના લોકશાહી માળખાની સૌથી મજબૂત કડી" તરીકે વર્ણવતા, શ્રી બિરલાએ રેખાંકિત કર્યું કે પાયાની સંસ્થાઓ સંરક્ષણ અને શાસનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. તેમણે ટિપ્પણી કરી કે વન પંચાયતો સાથે વાતચીત કરવી એ લોકશાહીના સૌથી મજબૂત સ્તંભ સાથે જોડાવા સમાન છે અને અવલોકન કર્યું કે આ સ્થાનિક સંસ્થાઓનો અનુભવ રાષ્ટ્રીય સ્તરની સંસ્થાઓ કરતા ઓછો નોંધપાત્ર નથી.

જલ (પાણી), જંગલ અને જમીન વચ્ચેના આંતરિક સંબંધને હાઇલાઇટ કરતા શ્રી બિરલાએ કહ્યું કે આ કુદરતી સંસાધનો પર્યાવરણીય સંતુલન અને માનવ જીવનનો પાયો છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે તેમનું સંરક્ષણ માત્ર પર્યાવરણીય આવશ્યકતા નથી પરંતુ એક સામૂહિક જવાબદારી છે જેમાં પાયાના સ્તરે સક્રિય ભાગીદારીની જરૂર છે.

ઉત્તરાખંડના સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક અને પર્યાવરણીય વારસાની પ્રશંસા કરતા શ્રી બિરલાએ કહ્યું કે આ રાજ્ય માનવ અને પ્રકૃતિ વચ્ચેના સુમેળભર્યા સહઅસ્તિત્વનું જીવંત ઉદાહરણ રજૂ કરે છે. તેમણે જંગલો અને જૈવવિવિધતાના રક્ષણમાં સ્થાનિક સમુદાયોના અમૂલ્ય યોગદાનને સ્વીકાર્યું, અને નોંધ્યું કે પાણી અને વૃક્ષો પ્રત્યેની પૂજ્યભાવ જેવી પરંપરાઓ ટકાઉ પદ્ધતિઓનું માર્ગદર્શન કરવાનું ચાલુ રાખે છે.

ઐતિહાસિક સંદર્ભનો ઉલ્લેખ કરતા, શ્રી બિરલાએ વસાહતી કાળ દરમિયાન શોષણખોર વન નીતિઓ સામે સ્થાનિક સમુદાયોના પ્રતિકારને યાદ કર્યો. તેમણે નોંધ્યું કે 1930 ના દાયકાથી, વન સંરક્ષણને મજબૂત કરવા માટે કાયદાઓ અને નીતિઓ દ્વારા સતત પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે, સાથે જ પાયાના સ્તરે અસરકારક પરિણામો સુનિશ્ચિત કરવા માટે અમલીકરણના પડકારોને ઉકેલવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

સ્થાનિક સમુદાયોની ભૂમિકા પર ભાર મૂકતા શ્રી બિરલાએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જંગલો અને વન્યજીવનના આવાસનું સંરક્ષણ માત્ર તેમની સક્રિય ભાગીદારી દ્વારા જ પ્રાપ્ત કરી શકાય છે. તેમણે પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓ, શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓ અને વન પંચાયતોને સામુદાયિક પ્રયાસો એકત્ર કરવા, પર્યાવરણને અનુકૂળ આજીવિકાને પ્રોત્સાહન આપવા અને સંતુલિત અને ટકાઉ વિકાસ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ઉત્પ્રેરક તરીકે કાર્ય કરવા વિનંતી કરી.

યોગ અને આયુર્વેદની વધતી જતી વૈશ્વિક માન્યતા પર પ્રકાશ પાડતા શ્રી બિરલાએ કહ્યું કે ઉત્તરાખંડ આ પરંપરાગત જ્ઞાન પ્રણાલીઓનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે. તેમણે વન પંચાયતોના સહયોગથી ઔષધીય વનસ્પતિઓ માટે મૂલ્યવર્ધન, સંશોધન અને આધુનિક આરોગ્ય સંભાળ પ્રણાલીઓ સાથે એકીકરણ સહિતની વ્યાપક કાર્ય યોજના વિકસાવવાનું આહવાન કર્યું. તેમણે નોંધ્યું કે એલોપેથીમાં વ્યાપક સંશોધન કરવામાં આવ્યું છે, પરંતુ ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને પરંપરાગત જ્ઞાન પર વધુ ધ્યાન આપવાની જરૂર છે.

તેમણે એ પણ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સ્થાનિક સમુદાયો મૂલ્યવાન અનુભવજન્ય જ્ઞાન ધરાવે છે, ખાસ કરીને જંગલની આગ જેવા પડકારોનો સામનો કરવામાં, જ્યાં તેમની ગ્રાઉન્ડ લેવલની કુશળતા નિર્ણાયક છે. તેમણે કહ્યું કે આ લોકશાહીની સાચી તાકાત દર્શાવે છે, જ્યાં શાસનમાં છેલ્લા વ્યક્તિનો અવાજ પણ સાંભળવામાં આવે છે અને તેની કદર કરવામાં આવે છે.

ક્લાઇમેટ ચેન્જના વૈશ્વિક પડકારનો ઉલ્લેખ કરતા શ્રી બિરલાએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સામુદાયિક ભાગીદારી એ શમન અને અનુકૂલન પ્રયાસોની ચાવી છે. તેમણે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના પર્યાવરણને અનુકૂળ ટકાઉ જીવનશૈલીના આહવાનનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો અને જણાવ્યું કે ઉત્તરાખંડનું વન પંચાયત મોડેલ વિશ્વ માટે ઉદાહરણ બની શકે છે. તેમણે રાજ્યમાં મહિલાઓની સક્રિય ભાગીદારીની વધુ પ્રશંસા કરી, અને વન સંરક્ષણમાં તેમની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાની નોંધ લીધી.

સંવાદ દરમિયાન, વન પંચાયતોના પ્રતિનિધિઓએ જંગલની આગ અટકાવવા, સંસ્થાકીય મજબૂતીકરણ, નાણાકીય સહાય અને તકનીકી સહાય જેવા મુદ્દાઓ પર તેમના વિચારો શેર કર્યા. શ્રી બિરલાએ ખાતરી આપી હતી કે તેમના સૂચનો અને ચિંતાઓને રાષ્ટ્રીય સ્તરે આગળ વધારવામાં આવશે.

આ પ્રસંગે સાંસદ શ્રી અજય ભટ્ટે પણ પોતાના વિચારો વ્યક્ત કર્યા હતા.

नैनीताल, उत्तराखंड में वन पंचायत, पंचायती राज तथा शहरी निकायों के प्रतिनिधियों के साथ संवाद सुखद अनुभूति रही।
वन, गाँव और शहरी स्तर पर स्थानीय स्वशासन लोकतंत्र की सबसे बुनियादी इकाई है। इन इकाईयों के प्रतिनिधि जब आपस में विचार-विमर्श करते हैं, तो कई महत्वपूर्ण विषयों का समाधान… pic.twitter.com/tNdZR9RBhc

— Om Birla (@ombirlakota) April 29, 2026

SM/BS/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2256713) મુલાકાતી સંખ્યા : 14