ટેકનોલોજીમાં સ્પર્ધાના નિયમો બદલાઈ રહ્યા છે. આજે લાભ માત્ર નવીનતાથી જ નથી મળતો. તે વધુને વધુ ક્ષેત્રો, સંસ્થાઓ અને ઇકોસિસ્ટમ્સમાં નવીનતાને જોડવાની અને પછી તેને સમગ્ર વસ્તીના સ્તરે ઝડપથી પ્રસારિત કરવાની ક્ષમતા પર આધાર રાખે છે. આ નવા પરિપ્રેક્ષ્યમાં, ડિજિટલ રેઈલ પહેલા કરતા વધુ મહત્વ ધરાવે છે. તે જ વિચારો, એપ્લિકેશન્સ અને સેવાઓને પાયલોટ પ્રોજેક્ટ્સથી રાષ્ટ્રવ્યાપી પ્રભાવ સુધી પહોંચાડવામાં મદદ કરે છે.

આ સંદર્ભમાં, નીતિ આયોગે 27 એપ્રિલ 2026ના રોજ વિકસિત ભારત માટે DPI@2047 લોન્ચ કર્યું છે, જે એક વ્યૂહાત્મક રોડમેપ છે જે ભારતના ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની સફરના આગામી તબક્કાને સમાવેશી, બિન-રેખીય અને ઉત્પાદકતા-સંચાલિત વૃદ્ધિના પ્રેરક તરીકે દર્શાવે છે.

આ રોડમેપનું અનાવરણ નીતિ આયોગના વાઇસ ચેરમેન શ્રી સુમન બેરી અને ભારત સરકારના મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક સલાહકાર પ્રો. અજય કુમાર સૂદ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રસંગે નીતિ આયોગના CEO સુશ્રી નિધિ છિબ્બર; મુખ્ય આર્થિક સલાહકાર ડો. વી. અનંત નાગેશ્વરન; નીતિ આયોગના પ્રતિષ્ઠિત ફેલો સુશ્રી દેબજાની ઘોષ; એકસ્ટેપ ફાઉન્ડેશનના સહ-સ્થાપક અને CEO શ્રી શંકર મારુવાડા અને અન્ય પ્રતિષ્ઠિત મહેમાનો તથા મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. ઉદ્યોગ જગતના અગ્રણીઓ, સ્ટાર્ટ-અપ્સ અને વિકાસ ભાગીદારોએ ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લીધો હતો, જે ભારતના ડિજિટલ પરિવર્તનના આગામી તબક્કા પ્રત્યે મજબૂત સામૂહિક પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે.

એકસ્ટેપ ફાઉન્ડેશન અને ડેલોઈટના સહયોગથી વિકસિત આ રોડમેપ, ભારતના ડિજિટલ પરિવર્તન માટે બે તબક્કાનો માર્ગ નક્કી કરે છે: DPI 2.0 (2025–2035) જે મોટા પાયે આજીવિકા-સંચાલિત વૃદ્ધિ લાવશે, અને ત્યારબાદ DPI 3.0 (2035–2047) જે વ્યાપક સમૃદ્ધિને સક્ષમ બનાવશે. હાલમાં તાત્કાલિક ધ્યાન DPI 2.0 પર છે.

DPI 2.0 અંતર્ગત, આ રોડમેપ MSMEs, કૃષિ, શિક્ષણ અને આરોગ્ય ક્ષેત્રે માળખાકીય અવરોધોને દૂર કરવા માટે આઠ ક્ષેત્રીય પરિવર્તનોની ઓળખ કરે છે, જ્યારે ક્રેડિટ, વિકેન્દ્રિત ઉર્જા અને લાભ વિતરણ જેવા પ્રણાલીગત સક્ષમ પરિબળોને મજબૂત બનાવે છે. ઈરાદાને પરિણામોમાં બદલવા માટે, તે ચાર અમલીકરણ આવશ્યકતાઓ દર્શાવે છે: જિલ્લા-આધારિત માંગનું એકત્રીકરણ, ટેકનોલોજી ઉદ્યમવૃત્તિનું વિસ્તરણ, AIનો ઉપયોગ અને બહેતર ડેટા ઉપયોગ, ડિજિટલ વ્યવહારો, મજબૂત માનવ ક્ષમતા અને AIના લોકશાહીકરણ દ્વારા આંતર-ક્ષેત્રીય અવરોધોને દૂર કરવા.

તેના મૂળમાં, DPI 2.0 એ ભારતની ડિજિટલ રેલને ઓળખ, ચૂકવણી અને કલ્યાણથી આગળ વધારીને આજીવિકા, ઉત્પાદકતા અને બજારની પહોંચના એન્જિન સુધી વિસ્તારવા વિશે છે. તે આગામી વર્ષોમાં વૃદ્ધિ કેવી રીતે થશે તેમાં મોટા ફેરફારને પ્રતિબિંબિત કરે છે: માત્ર નવી ટેકનોલોજીની શોધ કરીને જ નહીં, પરંતુ તે કનેક્ટિવ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવીને જે નવીનતાઓને સાથે મળીને કામ કરવા, ઝડપથી આગળ વધવા અને વધુ લોકો સુધી પહોંચવા દે છે. ઓપન ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વિશ્વસનીય ડેટા પ્રવાહ અને ઇકોસિસ્ટમ-સંચાલિત નવીનતા સાથે જોડીને, આ રોડમેપ AI જેવી ટેકનોલોજીને નાગરિકો અને નાના સાહસોમાં મોટા પાયે પ્રસારિત કરવા માટેની સ્થિતિ બનાવે છે.

આ ભારતની ડિજિટલ સફરમાં એક મહત્વપૂર્ણ ઉત્ક્રાંતિ દર્શાવે છે - માત્ર ડિજિટલ સમાવેશથી ક્ષમતા, ઉત્પાદકતા અને તકને વ્યાપક સ્તરે સક્ષમ કરવા સુધી.

હવે પ્રાથમિકતા અમલીકરણની છે. જિલ્લા-સ્તરના સ્વીકાર અને સ્થાનિક વાસ્તવિકતાઓ પર આધારિત, અને વિશ્વાસ, આંતર-કાર્યક્ષમતા તથા સુરક્ષા કવચમાં લંગરાયેલ, DPI 2.0 સમગ્ર ભારતમાં વ્યાપક વૃદ્ધિ લાવવા અને વિકસિત ભારત 2047 તરફ દેશના બિન-રેખીય, ઉત્પાદકતા-સંચાલિત વૃદ્ધિના માર્ગમાં સંક્રમણને ટેકો આપવા માટે એક વ્યવહારુ માર્ગ પ્રદાન કરે છે.

આ પ્રસંગે શ્રી સુમન બેરીએ જણાવ્યું હતું કે, ધ્યાન હવે GDPથી ઉત્પાદકતા પર ખસેડવામાં આવ્યું છે. ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી રોજગારી, મજબૂત આવક અને બહેતર જીવનધોરણ વધતી ઉત્પાદકતા પર આધારિત છે. DPI 1.0 એ બતાવ્યું છે કે નેટવર્કનો ઉપયોગ કરવો એ આપણે જ્યાં પહોંચ્યા છીએ તેનું રહસ્ય છે. આ રોડમેપ તે ફેરફારને સ્પષ્ટ કરે છે. ભારતના વિકાસનો આગામી તબક્કો AI અને DPI કેવી રીતે મોટા પાયે ઉત્પાદકતામાં વધારો કરે છે તેના દ્વારા આકાર લેશે, તેને ભારતના વિકાસ પ્રવાસના કેન્દ્રમાં રાખશે અને વિકસિત ભારત 2047 નો પાયો નાખવામાં મદદ કરશે.

પ્રો. અજય કુમાર સૂદે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, ટેકનોલોજી નેતૃત્વ વધુને વધુ વિજ્ઞાન અને નવીનતાને સ્કેલેબલ, વિશ્વસનીય જાહેર પરિણામોમાં અનુવાદિત કરવાની આપણી ક્ષમતા દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવશે. ભારતના DPI એ સમગ્ર વસ્તીના સ્તરે ઓપન, ઇન્ટરઓપરેબલ સિસ્ટમ્સની શક્તિનું પ્રદર્શન કર્યું છે. આગામી તબક્કો આ પાયા પર નિર્મિત હોવો જોઈએ, જે ફ્રન્ટિયર ટેકનોલોજીને મજબૂત વૈજ્ઞાનિક ચોકસાઈ અને સુરક્ષા કવચ સાથે સંકલિત કરે છે. આ રોડમેપ તે દિશાને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જે જવાબદાર ઉપયોગ અને વાસ્તવિક દુનિયા પર પ્રભાવ પાડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. ભારત પાસે ઉદાહરણ દ્વારા નેતૃત્વ કરવા માટે વૈજ્ઞાનિક ઊંડાણ અને ડિજિટલ પાયો છે.

સુશ્રી નિધિ છિબ્બરે ભાર મૂક્યો હતો કે NITI FTH રોડમેપનો મોટો ભાગ રાજ્યોને તેમની પરિવર્તન યાત્રામાં મદદ કરવા પર કેન્દ્રિત છે. હેતુ તેમને વ્યવહારુ માર્ગોથી સજ્જ કરવાનો છે જેને તેઓ અનુકૂલિત કરી શકે અને અમલમાં મૂકી શકે. અમારો દ્રષ્ટિકોણ સરળ છે: જ્યારે રાજ્યો ઝડપથી વિકાસ કરે છે, ત્યારે ભારત વધુ ઝડપથી વિકાસ કરે છે. DPI રાજ્યો માટે સમાવેશી વૃદ્ધિને વેગ આપવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ સક્ષમકર્તા બની શકે છે.

સુશ્રી દેબજાની ઘોષે નોંધ્યું હતું કે રોડમેપ દર્શાવે છે કે કેવી રીતે DPI 2.0 ભારતને ડિજિટલ સમાવેશથી ઉત્પાદકતા-સંચાલિત, આજીવિકા-કેન્દ્રિત વૃદ્ધિ તરફ વિકસિત ભારત 2047ના માર્ગ પર લઈ જઈ શકે છે. વૈશ્વિક AI સ્પર્ધા હવે માત્ર ફ્રન્ટિયર મોડલ્સ, ચિપ્સ અને મૂડી વિશે નથી; તે વધુને વધુ દેશની ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને અર્થતંત્રના વ્યાપક પ્રસાર અને પ્રભાવ સાથે જોડવાની ક્ષમતા વિશે છે. ભારત આ આગામી તબક્કામાં એક શક્તિશાળી માળખાકીય લાભ સાથે પ્રવેશ કરે છે: તેનું ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર. DPI, AI અને ઉદ્યમવૃત્તિને જોડીને, ભારત AI અપનાવવાનું એક સમાવેશી, પ્રાદેશિક ભાષા આધારિત અને વસ્તી-સ્તરનું મોડલ બનાવી શકે છે જે જીવનને સુધારે છે, આજીવિકાને મજબૂત બનાવે છે અને મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોમાં ઉત્પાદકતાને પ્રોત્સાહન આપે છે.

સંપૂર્ણ રોડમેપ અહીં જુઓ: https://niti.gov.in/sites/default/files/2026-04/DPI-2047-for-Viksit-Bharat-A-Strategic-Roadmap-to-Enable-Non-linear-Inclusive-Socio-economic-Growth.pdf

NITI ફ્રન્ટિયર ટેક હબ વિશે:

NITI ફ્રન્ટિયર ટેક હબની સ્થાપના વિકસિત ભારત માટે એક 'એક્શન ટેન્ક' તરીકે કરવામાં આવી હતી જેથી ઉભરતા મેગા-ટેકનોલોજી ફેરફારોની આગાહી કરી શકાય અને ઝડપી આર્થિક વૃદ્ધિ, સમાવેશી સામાજિક પરિણામો અને વ્યૂહાત્મક સ્થિતિસ્થાપકતા માટે તેમની ક્ષમતાને અનલોક કરવા માટે ભારતની સજ્જતાને આકાર આપી શકાય—જે દેશને ફ્રન્ટિયર-ટેકનોલોજી રાષ્ટ્ર બનવા તરફની સફરમાં આગળ ધપાવે છે. સરકાર, ઉદ્યોગ અને શિક્ષણ જગતના 100થી વધુ નિષ્ણાતો સાથે સહયોગ કરીને, હબ આર્થિક વૃદ્ધિ, સામાજિક પરિણામો અને વ્યૂહાત્મક સ્થિતિસ્થાપકતા માટે ફ્રન્ટિયર ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવા માટે 20+ ક્ષેત્રોમાં 10-વર્ષનો રોડમેપ તૈયાર કરી રહ્યું છે.

 

SM/DK/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(રીલીઝ આઈડી: 2256129) મુલાકાતી સંખ્યા : 26