ભારતના કાપડ ક્ષેત્રે નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન વૈશ્વિક બજારોમાં તેની મજબૂતાઈ દર્શાવવાનું ચાલુ રાખ્યું. હસ્તકલા સહિત કુલ કાપડ નિકાસ નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં ₹309,859.3 કરોડથી વધીને નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં ₹316,334.9 કરોડ થઈ, જે 2.1%ની વૃદ્ધિ દર્શાવે છે. આ પ્રદર્શન ભારતીય કાપડ ઉત્પાદનો માટે સ્થિર વૈશ્વિક માંગ અને મુખ્ય ઉત્પાદન શ્રેણીઓમાં ક્ષેત્રની સતત સ્પર્ધાત્મકતા દર્શાવે છે.

મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં, તમામ પ્રકારના વસ્ત્રોમાં 'તૈયાર વસ્ત્રો' (RMG) કાપડ નિકાસમાં સૌથી મોટો ફાળો આપનાર રહ્યો; તે ₹1,35,427.6 કરોડથી વધીને ₹1,39,349.6 કરોડ થયો, જે 2.9%ની વૃદ્ધિ દર્શાવે છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં કોટન યાર્ન, કાપડ, મેડ-અપ્સ અને હેન્ડલૂમ ઉત્પાદનોની નિકાસ ₹1,02,399.7 કરોડ નોંધાઈ હતી, જે નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં ₹1,02,002.8 કરોડ હતી, જે 0.4%ની સ્થિર વૃદ્ધિ દર્શાવે છે. માનવસર્જિત યાર્ન, કાપડ અને મેડ-અપ્સમાં 3.6%ની વધુ મજબૂત વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે, જેમાં નિકાસ ₹41,196.0 કરોડથી વધીને ₹42,687.8 કરોડ થઈ છે.

મૂલ્યવર્ધિત સેગમેન્ટમાં, હાથથી ગૂંથેલા કાર્પેટ સિવાયના હસ્તકલા ઉત્પાદનોએ મુખ્ય શ્રેણીઓમાં સૌથી વધુ વૃદ્ધિ નોંધાવી છે; જેમાં 6.1%નો વધારો થયો છે અને આ ₹14,945.5 કરોડથી વધીને ₹15,855.1 કરોડ થઈ ગઈ છે.

એપ્રિલ 2025થી ફેબ્રુઆરી 2026 દરમિયાન, ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળાની તુલનામાં નિકાસ 120થી વધુ સ્થળોએ વધી છે. આ ભારતના કાપડ નિકાસના ભૌગોલિક વિસ્તરણને પ્રતિબિંબિત કરે છે. યુએઈ (22.3%), યુકે (7.8%), જર્મની (9.9%), સ્પેન (15.5%), જાપાન (20.6%), ઇજિપ્ત (38.3%), નાઇજીરીયા (21.4%), સેનેગલ (54.4%) અને સુદાન (205.6%) જેવા મુખ્ય બજારોમાં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ જોવા મળી હતી.

સરકારે નિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા અને કર રાહત આપવાના પગલાં દ્વારા આ ક્ષેત્રને સતત ટેકો આપ્યો છે. આ પગલાંમાં 31 માર્ચ, 2026 પછી 'રાજ્ય અને કેન્દ્રીય કર અને ફરજો પર છૂટ' (RoSCTL) યોજના અને RoDTEP યોજના ચાલુ રાખવાનો સમાવેશ થાય છે.

2025-26 દરમિયાન ભારતના FTA એજન્ડામાં પણ નોંધપાત્ર પ્રગતિ જોવા મળી, જેનો કાપડ અને વસ્ત્ર ક્ષેત્ર પર નોંધપાત્ર પ્રભાવ પડ્યો છે. ભારત-EFTA TEPA 1 ઓક્ટોબર, 2025ના રોજ અમલમાં આવ્યો; ભારત-યુકે CETA પર જુલાઈ 2025માં હસ્તાક્ષર થયા; ભારત-ઓમાન CEPA ડિસેમ્બર 2025માં; ભારત-ન્યુઝીલેન્ડ FTAની જાહેરાત 22 ડિસેમ્બર, 2025ના રોજ કરવામાં આવી; અને ભારત-EU FTA 27 જાન્યુઆરી, 2026ના રોજ પૂર્ણ થયું. એકંદરે, આ FTA વિકાસથી બજારની સુલભતામાં સુધારો થશે, ટેરિફ-સંબંધિત ગેરફાયદા ઘટાડશે, સપ્લાય-ચેઇન એકીકરણને ટેકો મળશે અને કાપડ, વસ્ત્રો, હસ્તકલા અને તકનીકી કાપડ માટે નવી તકો ખુલશે તેવી અપેક્ષા છે; જેનાથી બજાર વૈવિધ્યકરણ, નિકાસ વૃદ્ધિ, રોકાણ, ટેકનોલોજી ભાગીદારી અને વૈશ્વિક મૂલ્ય શૃંખલાઓમાં ભારતના ઊંડા એકીકરણને પ્રોત્સાહન મળશે.

કાપડ નિકાસમાં સતત વૃદ્ધિ, સતત નીતિગત સમર્થન સાથે, આ ક્ષેત્રને મજબૂત બનાવવા, રોજગાર વધારવા અને ઉચ્ચ મૂલ્યવર્ધિત નિકાસના લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવા માટે સરકારની સંપૂર્ણ પ્રતિબદ્ધતા પર ભાર મૂકે છે.

SM/BS/JD