એક પ્રકારની પ્રથમ પહેલના ભાગરૂપે, વિકાસ કમિશનર (હાથવણાટ) ની કચેરી, કાપડ મંત્રાલય, ભારત સરકાર અને નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફેશન ટેકનોલોજી (NIFT) એ ભુવનેશ્વર ખાતે 61મા ફેમિના મિસ ઇન્ડિયામાં રજૂ કરાયેલ ડિઝાઇનર કલેક્શન “વિશ્વ સૂત્ર – વણાટ ઓફ ઇન્ડિયા ફોર ધ વર્લ્ડ” (Vishwa Sutra – Weaves of India for the World) નું અનાવરણ કર્યું છે, જે ભારતીય હાથવણાટને સમકાલીન વૈશ્વિક ડિઝાઇન કથામાં સ્થાન આપે છે.

આ પહેલ સમગ્ર ભારતમાંથી 30 અલગ-અલગ હાથવણાટના વણાટને એકસાથે લાવે છે, જેમાંથી દરેક એક અલગ રાજ્યનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, અને 30 દેશોમાંથી મેળવેલી પ્રેરણાઓ દ્વારા તેમનું પુનઃ અર્થઘટન કરે છે, જે વિવિધ સાંસ્કૃતિક તત્વો, સિલુએટ્સ (silhouettes) અને ડિઝાઇનની સંવેદનશીલતાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

વિશ્વ સૂત્ર ભારતીય હાથવણાટને તેની અધિકૃતતા જાળવી રાખીને વૈશ્વિક સ્તરે સુસંગત અને ડિઝાઇન-ફોરવર્ડ તરીકે સ્થાન આપવાના વ્યૂહાત્મક પ્રયાસનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તે ભારતની હાથવણાટ પરંપરાઓની ઊંડાઈ અને સાતત્યને પણ પ્રતિબિંબિત કરે છે—આ એવી તકનીકો છે જે પેઢીઓ સુધી સાચવવામાં આવી છે અને શુદ્ધ કરવામાં આવી છે, જે દેશના જીવંત સાંસ્કૃતિક વારસાનો અભિન્ન ભાગ બનાવે છે.

વૈશ્વિક ફેશન લેન્સ દ્વારા ક્યુરેટ કરાયેલ, આ સંગ્રહ ભારતીય વણાટને વિશિષ્ટ સાંસ્કૃતિક સિલુએટ્સ સાથે જોડે છે—ઓડિશા ઇકતને ગ્રીક સ્વરૂપો સાથે, કાંચીપુરમને નોર્વેજીયન લાઇન સાથે, મુગાને ઇજિપ્તની તત્વો સાથે, પટોળાને સ્પેનિશ પ્રભાવ સાથે અને બનારસીને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) પ્રેરિત પોશાક સાથે—જે ભારતના હાથવણાટ શબ્દભંડોળમાં એક નવો ડિઝાઇન પરિપ્રેક્ષ્ય લાવે છે.

‘વિશ્વ સૂત્ર – વણાટ ઓફ ઇન્ડિયા ફોર ધ વર્લ્ડ’ એ ભારતીય હાથવણાટની ભવ્યતાને મૂર્ત સ્વરૂપ આપ્યું હતું, જેનું પ્રદર્શન 61મા ફેમિના મિસ ઇન્ડિયાના પ્રારંભિક રાઉન્ડમાં 30 રાજ્યના વિજેતાઓ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.

મીડિયાને સંબોધતા, વિકાસ કમિશનર (હાથવણાટ) ડો. એમ. બીનાએ ભારતની સાંસ્કૃતિક ઓળખ જાળવી રાખવા, આજીવિકાને ટેકો આપવા અને મહિલા સંચાલિત ઉદ્યોગસાહસિકતાને સક્ષમ કરવામાં હાથવણાટ ક્ષેત્રની મહત્વની ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે પ્રધાનમંત્રીના “ગાંવ ટુ ગ્લોબલ” (Gaon to Global) વિઝન પર પ્રકાશ પાડતા પરંપરાગત વણાટને આધુનિક ડિઝાઇન અને બદલાતા બજારના પરિદ્રશ્ય સાથે જોડવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.

61મા ફેમિના મિસ ઇન્ડિયાના વિજેતા સાધ્વી સતીશ સેલે પરંપરાગત કુનબી વણાટ પહેર્યું હતું, જેની મધ્ય યુરોપિયન સ્કર્ટ સિલુએટ દ્વારા પુનઃકલ્પના કરવામાં આવી હતી. વારસામાં મૂળ ધરાવતું કુનબી—જે 'કુન' (પરિવાર) અને 'બી' (બીજ) પરથી ઉતરી આવ્યું છે—તે પેઢીગત કૌશલ્ય અને સમુદાયના સ્થાયી તાણાવાણાનું પ્રતીક છે.

આ પહેલ “વોકલ ફોર લોકલ ટુ ગ્લોબલ” (Vocal for Local to Global) ના વિઝન અને પ્રધાનમંત્રીના 5F ફ્રેમવર્ક—ફાર્મ ટુ ફાઈબર ટુ ફેક્ટરી ટુ ફેશન ટુ ફોરેન (Farm to Fibre to Factory to Fashion to Foreign) હેઠળ પરંપરાગત ઉદ્યોગોને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક ક્ષેત્રોમાં રૂપાંતરિત કરવાની ભારત સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તે વધુમાં સાંસ્કૃતિક ઉદ્યોગોને મજબૂત કરવા, ટકાઉ આજીવિકા પેદા કરવા અને વૈશ્વિક કાપડ અને ફેશન બજારોમાં ભારતની હાજરી વધારવામાં હાથવણાટની વ્યૂહાત્મક ભૂમિકાને રેખાંકિત કરે છે.

SM/NP/JD