ફૂડ પ્રોસેસિંગ ઉદ્યોગ મંત્રાલય દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલી ફૂડ પ્રોસેસિંગ ઉદ્યોગ માટેની પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) યોજના એ ભારતની ફૂડ પ્રોસેસિંગ ક્ષેત્રને મજબૂત કરવા, વૈશ્વિક બજારોમાં ભારતીય બ્રાન્ડ્સને પ્રોત્સાહન આપવા અને વૈશ્વિક ફૂડ મેન્યુફેક્ચરિંગ ચેમ્પિયન બનાવવાના ઉદ્દેશ્ય સાથેની એક મોટી પહેલ છે. આ યોજના નાણાકીય વર્ષ 2021-22 થી 2026-27 સુધીના 6 વર્ષના સમયગાળા માટે ₹10,900 કરોડના કુલ નાણાકીય ખર્ચ સાથે અમલમાં મૂકવામાં આવી રહી છે. આ યોજના ફૂડ પ્રોસેસિંગ ક્ષેત્રમાં વેલ્યુ એડિશન (મૂલ્ય વૃદ્ધિ) વધારવા, પ્રોસેસિંગ ક્ષમતાના વિસ્તરણ અને ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારો અને ઓફ-ફાર્મ ક્ષેત્રોમાં રોજગારી પેદા કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

આ યોજનાના ઘટકોમાં - ચાર મુખ્ય ખાદ્ય ઉત્પાદન શ્રેણીઓના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવાનો સમાવેશ થાય છે, જે નીચે મુજબ છે:

1. રેડી ટુ કૂક / રેડી ટુ ઈટ (RTC/RTE) ખોરાક
2. પ્રોસેસ્ડ ફળો અને શાકભાજી
3. દરિયાઈ ઉત્પાદનો (Marine Products)
4. મોઝેરેલા ચીઝ

બીજું ઘટક SMEs (લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો) ના નવીન/ઓર્ગેનિક ઉત્પાદનોના ઉત્પાદન સાથે સંબંધિત છે. ત્રીજું ઘટક વિદેશમાં બ્રાન્ડિંગ અને માર્કેટિંગ માટેના સમર્થન સાથે સંબંધિત છે, જે ઇન-સ્ટોર બ્રાન્ડિંગ, શેલ્ફ સ્પેસ રેન્ટિંગ અને માર્કેટિંગ માટે મજબૂત ભારતીય બ્રાન્ડ્સના ઉદભવને પ્રોત્સાહિત કરે છે. વર્ષ 2023 ને "આંતરરાષ્ટ્રીય મિલેટ્સ વર્ષ" તરીકે જાહેર કરવાની પૃષ્ઠભૂમિમાં, મંત્રાલયે RTC/RTE ઉત્પાદનોમાં મિલેટ્સ (જાડા અનાજ) ના ઉપયોગને પ્રોત્સાહિત કરવાની અને ખાદ્ય ઉત્પાદનોમાં મિલેટ્સનો વપરાશ વધારવા તથા વેલ્યુ એડિશન અને વેચાણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે તેમને PLI યોજના (PLISMBP) હેઠળ પ્રોત્સાહિત કરવાની પહેલ કરી છે.

આ યોજના હેઠળ દેશભરના 274 યુનિટ્સને આવરી લેતી કુલ 128 કંપનીઓને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ યોજનાએ MSME ક્ષેત્રની પણ મજબૂત ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરી છે, જેમાં 68 MSME અરજદારો અને 40 કોન્ટ્રાક્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ્સને ટેકો આપવામાં આવ્યો છે. આ યોજનાની સમાવેશી પ્રકૃતિને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જે મોટી ફૂડ પ્રોસેસિંગ કંપનીઓ અને નાના તથા મધ્યમ ઉદ્યોગો બંનેને ટેકો આપે છે, જેનાથી સમગ્ર ફૂડ પ્રોસેસિંગ વેલ્યુ ચેઇન મજબૂત થાય છે. આ યોજનાથી દેશના વિવિધ રાજ્યોમાં નોંધપાત્ર ક્ષમતા નિર્માણ, ટેકનોલોજી અપગ્રેડેશન અને ફૂડ પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સનું આધુનિકીકરણ થયું છે.

યોજના હેઠળ રોકાણની કામગીરી અત્યંત પ્રોત્સાહક રહી છે. ₹7,722 કરોડના વચનબદ્ધ રોકાણ સામે, 22 રાજ્યોમાં યોજના હેઠળ ₹9,207 કરોડનું સંચિત રોકાણ કરવામાં આવ્યું છે, જે સૂચવે છે કે કંપનીઓએ તેમની પ્રારંભિક પ્રતિબદ્ધતાઓ કરતાં વધુ રોકાણ કર્યું છે. વધુમાં, આ યોજના હેઠળ વાર્ષિક અંદાજે 34 લાખ મેટ્રિક ટન પ્રોસેસિંગ અને જાળવણી ક્ષમતા ઉમેરવામાં આવી છે. આ યોજનાએ પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ બંને રીતે આશરે 3.29 લાખ વ્યક્તિઓ માટે રોજગારી પણ પેદા કરી છે. પડકારરૂપ મેક્રો ઇકોનોમિક પરિબળો હોવા છતાં, PLI ઉત્પાદનોના વેચાણમાં 10.58% ના CAGR થી અને PLI ઉત્પાદનોના નિકાસ વેચાણમાં 7.41% ના CAGR થી વધારો થયો છે.

PLISFPI યોજનાના હસ્તક્ષેપને કારણે મિલેટ-આધારિત ઉત્પાદનોનું વેચાણ પણ રૂ. 345.73 કરોડ (નાણાકીય વર્ષ 2022-23) થી વધીને રૂ. 1845.25 કરોડ (નાણાકીય વર્ષ 2024-25) થયું છે. મિલેટ્સની ખરીદી પણ 1103.18 મેટ્રિક ટનથી વધીને 17089.16 મેટ્રિક ટન થઈ છે, જે 15 ગણી વધારે છે.

યોજનાએ PLI-સમર્થિત ઉત્પાદનોના વેચાણ અને નિકાસમાં વૃદ્ધિ કરવામાં પણ ફાળો આપ્યો છે. RTC/RTE ઉત્પાદનો, પ્રોસેસ્ડ ફળો અને શાકભાજી, દરિયાઈ ઉત્પાદનો, મોઝેરેલા ચીઝ અને મિલેટ-આધારિત ઉત્પાદનો જેવા મૂલ્યવર્ધિત ઉત્પાદનોએ યોજના હેઠળ નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ દર્શાવી છે. અગત્યની વાત એ છે કે, આ યોજનાએ સુનિશ્ચિત કર્યું છે કે ઉત્પાદિત ઉત્પાદનોનું સંપૂર્ણ વેલ્યુ એડિશન ભારતની અંદર જ થઈ રહ્યું છે, જેનાથી સ્થાનિક ઉત્પાદનને ટેકો મળે છે, ખેડૂતોની આવકમાં વધારો થાય છે અને ફાર્મ-ટુ-ફોર્ક વેલ્યુ ચેઇન મજબૂત થાય છે.

PLI યોજનાએ બ્રાન્ડિંગ અને માર્કેટિંગ ઘટક હેઠળ ભારતીય ખાદ્ય ઉત્પાદનોના બ્રાન્ડિંગ અને માર્કેટિંગને પણ ટેકો આપ્યો છે, જેનાથી ભારતીય બ્રાન્ડ્સ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં તેમની હાજરી વધારવા સક્ષમ બની છે. આનાથી ભારતને પ્રોસેસ્ડ ફૂડ સેક્ટરમાં મજબૂત વૈશ્વિક ખેલાડી તરીકે ઉભરી આવવામાં મદદ મળી રહી છે અને ભારતીય ફૂડ બ્રાન્ડ્સની વૈશ્વિક વિઝિબિલિટી વધી રહી છે.

સમગ્ર રીતે, ફૂડ પ્રોસેસિંગ ઉદ્યોગ માટેની પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ યોજના રોકાણને પ્રોત્સાહન આપીને, ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારીને, નિકાસમાં વધારો કરીને, ભારતીય બ્રાન્ડ્સને ટેકો આપીને, રોજગારી પેદા કરીને અને દેશમાં સમગ્ર ફૂડ પ્રોસેસિંગ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરીને ફૂડ પ્રોસેસિંગ ક્ષેત્રના વિકાસમાં પરિવર્તનકારી ભૂમિકા ભજવી રહી છે. આ યોજના કૃષિમાં વેલ્યુ એડિશન વધારવા, લણણી પછીના નુકસાનને ઘટાડવા અને ભારતને ફૂડ પ્રોસેસિંગ માટે વૈશ્વિક હબ બનાવવાના ભારત સરકારના વિઝન સાથે સુસંગત છે.

લિંક માટે અહીં ક્લિક કરો

SM/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(રીલીઝ આઈડી: 2249652) મુલાકાતી સંખ્યા : 23