ભારતની પરિવહન અને લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રની અગ્રણી યુનિવર્સિટી, ગતિ શક્તિ વિશ્વવિદ્યાલય (GSV) અને ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ સિવિલ એવિએશન (DGCA) વચ્ચે આજે રેલ ભવન ખાતે એક સમજૂતી પત્ર (MoU) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. આ મહત્વપૂર્ણ MoU પર શ્રી ફૈઝ અહેમદ કિદવઈ (DG, DGCA) અને પ્રો. મનોજ ચૌધરી (VC, GSV) દ્વારા કેન્દ્રીય રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ, અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ અને કેન્દ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રી શ્રી કે. રામ મોહન નાયડુની ઉપસ્થિતિમાં હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. રેલવે બોર્ડના અધ્યક્ષ શ્રી સતીશ કુમાર અને કેન્દ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન સચિવ શ્રી સમીર કુમાર સિન્હા રેલવે અને નાગરિક ઉડ્ડયનના અન્ય ઉચ્ચ અધિકારીઓ સાથે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

આ વ્યૂહાત્મક સહયોગનો ઉદ્દેશ્ય માનવ મૂડીને મજબૂત કરીને અને એરક્રાફ્ટ મેન્ટેનન્સ એન્જિનિયરિંગ (AME) તાલીમમાં સુધારો કરીને ભારતમાં ઝડપથી વિકસતા મેન્ટેનન્સ, રિપેર અને ઓવરહોલ (MRO) ક્ષેત્રને ટેકો આપવા અને સક્ષમ બનાવવાનો છે. આ ભાગીદારી એવિએશન મેન્ટેનન્સ એન્જિનિયરિંગમાં અંડરગ્રેજ્યુએટ ડિગ્રી દાખલ કરીને AME શિક્ષણનું માનકીકરણ કરવા, ગુણવત્તાના માપદંડો વધારવા અને યુવાનો માટે MRO કારકિર્દીને વધુ આકાંક્ષી બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.

આ કાર્યક્રમમાં બોલતા, શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે ગતિ શક્તિ વિશ્વવિદ્યાલયમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ ટેક્નોલોજી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતું સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ સ્થાપવાનું સૂચન કર્યું હતું, ખાસ કરીને ઉડ્ડયન, રેલવે અને મરીન જેવા ક્ષેત્રોમાં જેમાં ઉચ્ચ સ્તરની ચોકસાઈ (precision) જરૂરી હોય છે. આ ક્ષેત્રોમાં જરૂરી તાલીમ માટે ટેકનિકલ ચોકસાઈ અને કુશળતાના અલગ સ્તરની જરૂર હોય છે. ઉદ્યોગ-લક્ષી અભ્યાસક્રમો એ સુનિશ્ચિત કરવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે કે વિદ્યાર્થીઓ સ્નાતક થયા પછી નોકરી માટે તૈયાર હોય અને વિવિધ રોજગારીની તકો સુધી તેમની પહોંચ હોય.

તેમણે વધુમાં ભાર મૂક્યો હતો કે આવા કાર્યક્રમોના વિકાસમાં માર્ગદર્શન માટે વૈશ્વિક બેન્ચમાર્ક ધોરણોનું પાલન કરવું જોઈએ. સંભવિત પ્રભાવને રેખાંકિત કરતા, તેમણે નોંધ્યું કે આવી પહેલોથી વાર્ષિક ઓછામાં ઓછા 1,000 વિદ્યાર્થીઓને ફાયદો થઈ શકે છે, અને ખાતરી આપી હતી કે આ વિઝનને સાકાર કરવા માટે પર્યાપ્ત ભંડોળની વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે.

શ્રી રામ મોહન નાયડુએ તેમના સંબોધનમાં જણાવ્યું હતું કે, “ભારતનું ઉડ્ડયન ક્ષેત્ર આજે દેશનું સૌથી પ્રગતિશીલ ક્ષેત્ર છે, જે વાર્ષિક 10–12% થી વધુના દરે વૃદ્ધિ પામી રહ્યું છે, આ ગતિ આગામી 15 વર્ષ સુધી ચાલુ રહેવાની અપેક્ષા છે. રાષ્ટ્રીય કાફલામાં કાર્યરત એરપોર્ટ્સ, મુસાફરો અને વિમાનોમાં તાજેતરનો વિસ્તરણ એવા કાર્યબળને વિકસાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે જે વૈશ્વિક ધોરણોને પૂર્ણ કરે અને ક્ષેત્રની વિકસતી જરૂરિયાતોને સમર્થન આપે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું કે જેવાર એરપોર્ટનું તાજેતરનું ઉદ્ઘાટન વિકાસના સ્કેલ અને ગતિને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જે હાઇવે, રેલવે, બંદરો અને એરપોર્ટ પર સીમલેસ મલ્ટિમોડલ કનેક્ટિવિટી સ્થાપિત કરવાના વિઝન સાથે સુસંગત છે.”

તેમણે વધુમાં નોંધ્યું હતું કે ગતિ શક્તિ વિશ્વવિદ્યાલય વિવિધ લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રો કે જે પરંપરાગત રીતે અલગ-અલગ (silos) કાર્ય કરતા હતા તેમને એકસાથે લાવીને આ સંકલિત અભિગમને સાકાર કરે છે. ઉડ્ડયનના વ્યાપક કાર્યક્ષેત્ર પર ભાર મૂકતા, તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે આ ક્ષેત્ર આજે પેસેન્જર ટ્રાવેલથી આગળ વધીને MRO, સ્કીલિંગ અને તાલીમ, અને સ્વદેશી એરક્રાફ્ટ ઘટકોના ઉત્પાદન સુધી વિસ્તરેલું છે, જે આત્મનિર્ભર ભારતના વિઝનમાં ફાળો આપે છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ MoU યોગ્ય ટેલેન્ટ પૂલ બનાવવામાં મદદ કરશે, જે ઉડાન (Udaan) જેવી યોજનાઓ હેઠળ યોગ્ય ભંડોળની સાથે, વૃદ્ધિ જાળવી રાખવા અને ભવિષ્ય માટે કુશળ કાર્યબળ સુનિશ્ચિત કરવા માટે નિર્ણાયક છે.

GSV એ એરબસ, સેફ્રાન અને જીએમઆર સ્કૂલ ઓફ એવિએશન સહિત અગ્રણી વૈશ્વિક અને રાષ્ટ્રીય ઉડ્ડયન કંપનીઓ સાથે પહેલેથી જ ઔપચારિક સહયોગ સ્થાપિત કર્યો છે. યુનિવર્સિટી ENAC ફ્રાન્સ અને હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ સાથે ભાગીદારીને અંતિમ રૂપ આપવાની પ્રક્રિયામાં પણ છે. આ સહયોગોએ મજબૂત, ઉદ્યોગ-સંબંધિત શૈક્ષણિક અભ્યાસક્રમના વિકાસમાં નોંધપાત્ર ફાળો આપ્યો છે.

MoU હેઠળ, GSV અને DGCA સંયુક્ત રીતે ભવિષ્ય માટે તૈયાર ત્રણ વર્ષનો B.Sc. (AME) પ્રોગ્રામ ડિઝાઇન કરશે જે શૈક્ષણિક કઠોરતા, નિયમનકારી પાલન અને ઉદ્યોગ-સંરેખિત ક્ષમતાઓને એકીકૃત કરશે. આ કાર્યક્રમનો ઉદ્દેશ્ય ભારતના ઉડ્ડયન ક્ષેત્રની વિકસતી માંગને પહોંચી વળવા માટે સજ્જ ઉચ્ચ કુશળ કાર્યબળ બનાવવાનો છે.

પ્રોગ્રામનો પાયલોટ તબક્કો શૈક્ષણિક વર્ષ 2026–27 માં જીએમઆર સ્કૂલ ઓફ એવિએશન અને એર ઈન્ડિયા AME એકેડેમી સહિત પ્રીમિયર AME સંસ્થાઓના પસંદગીના જૂથમાં શરૂ થશે. આ તબક્કો રાષ્ટ્રવ્યાપી વ્યવસ્થિત રોલઆઉટ પહેલા શૈક્ષણિક અને નિયમનકારી શ્રેષ્ઠતા માટેના મોડેલ તરીકે કામ કરશે.

નોડલ સેન્ટર તરીકેની તેની ભૂમિકાના ભાગ રૂપે, GSV સસ્ટેનેબલ એવિએશન ફ્યુઅલ (SAF) અને સંબંધિત ક્ષેત્રો જેવા ઉભરતા ક્ષેત્રોમાં સંશોધન ભાગીદાર તરીકે DGCA સાથે સહયોગ કરશે. યુનિવર્સિટી DGCA ના કર્મચારીઓની ક્ષમતા નિર્માણ અને અપસ્કિલિંગને ટેકો આપવા માટે વિશેષ તાલીમ કાર્યક્રમો પણ ચલાવશે.

આ ભાગીદારી નિયમન, શૈક્ષણિક જગત અને ઉદ્યોગ વચ્ચે એક સુવ્યવસ્થિત સેતુ સ્થાપિત કરે છે. જ્યારે DGCA CAR-66 અને CAR-147 માળખા હેઠળ લાયસન્સિંગ ધોરણો વ્યાખ્યાયિત કરવાનું ચાલુ રાખશે, GSV અભ્યાસક્રમ નવીનતા, ફેકલ્ટી વિકાસ, સંશોધન એકીકરણ અને ઉદ્યોગ-લિંક્ડ એપ્રેન્ટિસશીપ મોડેલ્સ માટે રાષ્ટ્રીય શૈક્ષણિક એન્કર તરીકે કાર્ય કરશે.

આ સ્કેલેબલ અને અનુકરણીય માળખું વિદેશી MRO સુવિધાઓ પર નિર્ભરતા ઘટાડવા અને મજબૂત સ્વદેશી મેન્ટેનન્સ ક્ષમતાઓ બનાવવાના ભારતના વિઝન સાથે સુસંગત છે. AME શિક્ષણમાં હેન્ડ્સ-ઓન MRO તાલીમ, સિમ્યુલેશન-આધારિત લર્નિંગ, OEM ભાગીદારી અને ક્ષમતા-સંચાલિત માર્ગોનો સમાવેશ કરીને, આ સહયોગથી ભારતના વિસ્તરતા એરલાઇન કાફલાને ટેકો આપવા માટે સક્ષમ ભવિષ્ય-તૈયાર કાર્યબળ તૈયાર થવાની અને વૈશ્વિક MRO ગંતવ્ય તરીકે દેશની સ્થિતિ મજબૂત થવાની અપેક્ષા છે.

ગતિ શક્તિ વિશ્વવિદ્યાલય (GSV), પરિવહન અને લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રની ભારતની એકમાત્ર યુનિવર્સિટી, 2022 માં સંસદના અધિનિયમ દ્વારા કેન્દ્રીય યુનિવર્સિટી તરીકે સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. માંગ-આધારિત અભ્યાસક્રમ અનુસરીને, યુનિવર્સિટીને રેલવે, ઉડ્ડયન, હાઇવે, બંદરો, મેરીટાઇમ, શિપિંગ, આંતરદેશીય જળમાર્ગો, શહેરી પરિવહન અને સંપૂર્ણ લોજિસ્ટિક્સ અને સપ્લાય ચેઇન નેટવર્ક સહિતના સમગ્ર પરિવહન ક્ષેત્રને આવરી લેવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. યુનિવર્સિટીના ચાન્સેલર તરીકે શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ (કેન્દ્રીય રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રી) કાર્યરત છે.

SM/NP/JD