પોસ્ટેડ ઓન:
29 MAR 2026 6:28PM by PIB Ahmedabad
ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિ શ્રી સી. પી. રાધાકૃષ્ણને આજે નવી દિલ્હીમાં કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલય દ્વારા આયોજિત 'ડિઝાઇનિંગ ઇનોવેટિવ સોલ્યુશન્સ ફોર હોલિસ્ટિક એક્સેસ ટુ જસ્ટિસ' (DISHA) યોજનાની ટેલી-લો (Tele-Law) પહેલ પર 'નેશનલ કન્સલ્ટેશન 2026' ને સંબોધિત કર્યો હતો અને તમામ નાગરિકો માટે સુલભ, સસ્તો અને સમયસર ન્યાયની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.
ન્યાય સુધીની પહોંચ એ લોકશાહીનો પાયો છે એ વાત પર ભાર મૂકતા તેમણે કહ્યું કે, રાષ્ટ્રીય પરામર્શ એ સુનિશ્ચિત કરવા માટેની સામૂહિક પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે કે ન્યાય એ થોડા લોકો માટેનો વિશેષાધિકાર નથી પરંતુ સૌ માટે ઉપલબ્ધ અધિકાર છે.
તાજેતરના કાનૂની સુધારાઓ પર પ્રકાશ પાડતા, ઉપરાષ્ટ્રપતિએ નોંધ્યું હતું કે નવા ફોજદારી કાયદાઓ તરફનું સંક્રમણ પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવીને અને કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરીને વધુ નાગરિક-કેન્દ્રી ન્યાય પ્રણાલી તરફ ઐતિહાસિક પરિવર્તન દર્શાવે છે.
તેમણે શાસનમાં ટેકનોલોજીની પરિવર્તનકારી ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો હતો, જેમાં ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) અને ટેલી-મેડિસિન જેવી પહેલો ટાંકી હતી અને ટેલી-લો પહેલને કાનૂની સેવાઓના લોકશાહીકરણ માટે એક શક્તિશાળી સાધન તરીકે વર્ણવી હતી. તેમણે નોંધ્યું હતું કે મુકદ્દમા પૂર્વેની કાનૂની સલાહ વિવાદોને વહેલા ઉકેલવામાં, બિનજરૂરી મુકદ્દમા ઘટાડવામાં અને અદાલતો પરનો બોજ હળવો કરવામાં મદદ કરી શકે છે.
ભાષાકીય સમાવેશના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, ઉપરાષ્ટ્રપતિએ ભારતના બંધારણને બહુવિધ પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ કરાવવાના પ્રયાસો પર પ્રકાશ પાડ્યો અને સમજણ તથા સહભાગિતા વધારવા માટે સ્થાનિક ભાષાઓમાં કાનૂની પરામર્શ પૂરો પાડવા માટે આહવાન કર્યું.
મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓ રેખાંકિત કરતા તેમણે સર્વસમાવેશકતા, ગુણવત્તા અને જવાબદારી અને હેતુ સાથેની નવીનતા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કાનૂની સેવાઓની 'લાસ્ટ-માઇલ ડિલિવરી' (છેવાડાના માનવી સુધી પહોંચ) સુનિશ્ચિત કરવા માટે કેન્દ્રિત પ્રયાસો કરવા હાકલ કરી હતી, ખાસ કરીને મહિલાઓ, ગ્રામીણ અને હાંસિયામાં ધકેલાયેલા સમુદાયો માટે.
ઉપરાષ્ટ્રપતિએ ન્યાય સુધીની પહોંચ વધારવામાં પાયાના સ્તરે યોગદાન આપવા બદલ પેરા-લીગલ વોલેન્ટિયર્સ, કોમન સર્વિસ સેન્ટર્સ (CSCs), પેનલ વકીલો અને અન્ય હિતધારકોની પ્રશંસા કરી હતી.
તેમણે વધુ પ્રતિભાવશીલ, સર્વસમાવેશક અને સમાન કાનૂની ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા માટે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવા બદલ કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલય અને ભાગીદાર સંસ્થાઓની પણ પ્રશંસા કરી હતી.
આ પ્રસંગે, ઉપરાષ્ટ્રપતિએ કાનૂની જાગૃતિ, આઉટરીચ અને સેવા વિતરણ વધારવાના ઉદ્દેશ્યથી અનેક જ્ઞાન ઉત્પાદનો અને ટેકનોલોજી આધારિત નવીનતાઓનું અનાવરણ કર્યું હતું.
તેમણે “વૉઇસ ઓફ બેનિફિશિયરીઝ” (લાભાર્થીઓનો અવાજ) બુકલેટ 2025–26 લોન્ચ કરી, જે એવા વ્યક્તિઓની આકર્ષક વાર્તાઓ રજૂ કરે છે જેમના જીવન પર ટેલી-લો સેવાઓ દ્વારા સકારાત્મક પ્રભાવ પડ્યો છે.
તેમણે ‘ન્યાય સેતુ’ (Nyaya Setu) પણ લોન્ચ કર્યું, જે નાગરિકો અને કાનૂની સેવાઓ વચ્ચે ડિજિટલ સેતુ તરીકે કામ કરવા માટે વિકસાવવામાં આવેલ AI-સંચાલિત ચેટબોટ છે.
ઉપરાષ્ટ્રપતિએ 'ન્યાય સેતુ મેસ્કોટ' (Mascot) નો પણ પરિચય કરાવ્યો હતો, જે ન્યાય વિતરણના સંબંધિત અને સુલભ પ્રતીક તરીકે કલ્પના કરવામાં આવ્યો છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય જાહેર જોડાણને મજબૂત કરવાનો છે, ખાસ કરીને ગ્રામીણ અને ડિજિટલ રીતે સેવા વંચિત વસ્તીમાં.
નેશનલ લો યુનિવર્સિટી, દિલ્હીના સહયોગથી વિકસિત કાનૂની જાગૃતિ કોમિક બુક્સની શ્રેણી પણ આ કાર્યક્રમ દરમિયાન લોન્ચ કરવામાં આવી હતી.
કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલયના કેન્દ્રીય રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો) અને સંસદીય બાબતોના રાજ્ય મંત્રી શ્રી અર્જુન રામ મેઘવાલ અને અન્ય મહાનુભાવો આ પ્રસંગે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
SM/BS/JD