પરિણામલક્ષી અને સેવા-સંચાલિત ગ્રામીણ પાણી પુરવઠા તરફના પરિવર્તનમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થતા, મેઘાલય જલ જીવન મિશન (JJM) 2.0 હેઠળ કેન્દ્ર સરકાર સાથે સુધારા-લિંક્ડ સમજૂતી પત્ર (MoU) પર હસ્તાક્ષર કરનાર 12મું રાજ્ય બન્યું છે. આ પગલું જલ જીવન મિશન 2.0 ના સુધારા-લિંક્ડ અમલીકરણ માળખામાં રાજ્યના ઔપચારિક પ્રવેશને ચિહ્નિત કરે છે, જેને 10 માર્ચ, 2026 ના રોજ કેન્દ્રીય કેબિનેટ દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.

કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી. આર. પાટીલ, જલ શક્તિ રાજ્ય મંત્રી શ્રી વી. સોમન્નાની ઉપસ્થિતિમાં અને મેઘાલયના મુખ્યમંત્રી શ્રી કોનરાડ કે. સંગમાની વર્ચ્યુઅલ હાજરીમાં આ MoU પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.

આ બેઠક દરમિયાન મેઘાલય સરકારના PHE મંત્રી શ્રી માર્કુઈસ એન. મારક; મેઘાલય સરકારના PHE કમિશનર અને સચિવ શ્રી પ્રવીણ બક્ષી; પીવાના પાણી અને સ્વચ્છતા વિભાગ (DDWS) ના સચિવ શ્રી અશોક કે. કે. મીના; અધિક સચિવ અને નેશનલ જલ જીવન મિશનના મિશન ડાયરેક્ટર શ્રી કમલ કિશોર સોન અને DDWS ના અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

તેમના પ્રારંભિક પ્રવચનમાં, DDWS ના સચિવ શ્રી અશોક કે. કે. મીનાએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ MoU માત્ર પાઇપલાઇનના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સેટઅપને જ નહીં, પરંતુ પાયાના સ્તરે સંચાલિત ટકાઉ સેવાઓને પ્રાથમિકતા આપે છે. તેમણે વિકેન્દ્રીકરણ અને સામુદાયિક માલિકી પર ભાર મૂક્યો હતો, જેમાં ગ્રામ પંચાયતો અને ગ્રામ જળ અને સ્વચ્છતા સમિતિઓ (VWSCs) ને ગામડામાં પાણી પુરવઠા પ્રણાલીનું સંચાલન કરવા માટે સશક્ત બનાવવામાં આવી રહી છે. મુખ્ય સુધારાના પગલાં ગ્રામીણ સ્તરની કાર્ય યોજનાઓ વિકસાવવા માટે ડિસ્ટ્રિક્ટ વોટર સેનિટેશન મિશન (DWSM) ના તાત્કાલિક સેટઅપ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે અને અમલીકરણની દેખરેખ રાખવા અને ઝડપી સહાય પૂરી પાડવા માટે DWSMs ના વડા તરીકે જિલ્લા વહીવટીતંત્ર સાથે પંચાયત પ્રમાણપત્રો જારી કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ MoU ને સ્થાયી જળ સુરક્ષા માટેના સહિયારા સંકલ્પ તરીકે વર્ણવતા, શ્રી મીનાએ તેને કેન્દ્ર સરકાર અને રાજ્ય સરકાર વચ્ચેના સહયોગી પ્રયાસો દ્વારા જળ-સુરક્ષિત ભારત નિર્માણના રાષ્ટ્રીય લક્ષ્ય સાથે જોડ્યું હતું.

MoU પર જલ શક્તિ મંત્રાલયના DDWS ના સંયુક્ત સચિવ (વોટર) શ્રીમતી સ્વાતિ મીના નાઈક અને મેઘાલય સરકારના PHE શ્રી પ્રવીણ બક્ષી વચ્ચે હસ્તાક્ષર અને આદાનપ્રદાન કરવામાં આવ્યા હતા.

કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી. આર. પાટીલે નોંધ્યું હતું કે મેઘાલયે મિશન હેઠળ પ્રશંસનીય પ્રગતિ કરી છે અને 83% કવરેજ હાંસલ કર્યું છે. તેમણે રાજ્ય સરકારને અમલીકરણમાં તેજી લાવવા અને પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના વિઝન મુજબ બાકી રહેલી કામગીરી વહેલી તકે પૂર્ણ કરવા અનુરોધ કર્યો હતો.

જલ જીવન મિશનની સમયમર્યાદાના ઉત્ક્રાંતિને યાદ કરતાં શ્રી પાટીલે જણાવ્યું હતું કે જોકે મૂળ સમયમર્યાદા મે 2024 હતી, પરંતુ સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં 100% નળ દ્વારા પાણીનું કવરેજ અને સ્વચ્છતા પૂરી પાડવા માટે પ્રધાનમંત્રીના નિર્દેશ હેઠળ તેને ડિસેમ્બર 2028 સુધી લંબાવવામાં આવી છે. તેમણે વધુમાં માહિતી આપી હતી કે કેન્દ્રીય કેબિનેટે મિશન માટે ₹1.51 લાખ કરોડના વધારાના આઉટલેને મંજૂરી આપી છે, જેમાં 2025-26 ના કેન્દ્રીય બજેટમાં આશરે ₹67,300 કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે MoUs દ્વારા રાજ્ય અમલીકરણના ઉચ્ચ ધોરણો જાળવી રાખીને આ ભંડોળનો કાર્યક્ષમ ઉપયોગ કરશે.

વ્યાપક વિઝન પર પ્રકાશ પાડતા મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે વિકસિત ભારત @2047 નું લક્ષ્ય દરેક ઘર માટે નિશ્ચિત નળના પાણી પુરવઠા અને યોગ્ય સ્વચ્છતા સાથે જ પ્રાપ્ત કરી શકાય છે. તેમણે જલ જીવન મિશનને વૈશ્વિક સ્તરે તેના પ્રકારના સૌથી મોટા કાર્યક્રમોમાંના એક તરીકે વર્ણવ્યું હતું અને દરેક તબક્કે ગુણવત્તા અને જવાબદારી જાળવવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. ક્ષતિઓ પ્રત્યે શૂન્ય-સહિષ્ણુતા (zero-tolerance) ના અભિગમનો પુનરોચ્ચાર કરતા શ્રી પાટીલે જણાવ્યું હતું કે MoU માળખાના ભાગ રૂપે કડક જવાબદારીના પગલાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. કેન્દ્રીય મંત્રીએ વધુમાં માહિતી આપી હતી કે રાજ્ય દ્વારા સબમિટ કરવામાં આવેલ ડિટેઇલ્ડ પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ્સ (DPRs) હાલમાં કેન્દ્રમાં તપાસ હેઠળ છે અને વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે મેઘાલય તેની દરખાસ્તોને નિર્ધારિત ધોરણો સાથે સંરેખિત કરવાનું ચાલુ રાખશે, અને ખાતરી કરશે કે તે વાસ્તવિક, તકનીકી રીતે સક્ષમ અને પરિણામલક્ષી રહે.

ટકાઉપણું (sustainability) ના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, તેમણે રાજ્યને જલ જીવન મિશન 2.0 ને વેગ આપીને 'જલ સંચય' હેઠળ જળ સંરક્ષણ પ્રયાસોને વધુ મજબૂત કરવા પ્રોત્સાહિત કર્યા. તેમણે નોંધ્યું હતું કે વિવિધ ઝોનમાં MGNREGA હેઠળ ભંડોળનો વ્યૂહાત્મક ઉપયોગ જળ સ્ત્રોતોમાં નોંધપાત્ર વધારો કરશે અને ગ્રામીણ પાણી પુરવઠા પ્રણાલીઓની લાંબા ગાળાની ટકાઉપણાને ટેકો આપશે. તેમણે રાજ્યને સતત પાણી પુરવઠા માટે VB G RAM G ફંડનો ઉપયોગ કરીને સ્ત્રોતની ટકાઉપણું અને જળ સંરક્ષણ હાથ ધરવા પણ વિનંતી કરી હતી.

આજે સુધારા-લિંક્ડ MoU પર હસ્તાક્ષર થવા સાથે, કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી. આર. પાટીલે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે મેઘાલય, જલ જીવન મિશન 2.0 હેઠળ MoU પર હસ્તાક્ષર કરનાર 12મું રાજ્ય હોવાથી, તેઓ અપેક્ષા રાખે છે કે રાજ્ય ટૂંક સમયમાં 100% નળ દ્વારા પાણીનું કવરેજ હાંસલ કરનારા રાજ્યોની યાદીમાં જોડાશે, જે સુધારાઓ અને નિશ્ચિત જળ સેવા વિતરણ પ્રત્યેની તેની મજબૂત પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

મેઘાલયના મુખ્યમંત્રી શ્રી કોનરાડ કે. સંગમાએ કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી. આર. પાટીલ અને જલ જીવન મિશન પ્રત્યે આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે મેઘાલય, જે એક સમયે ગ્રામીણ નળના પાણીના કવરેજની દ્રષ્ટિએ દેશમાં સૌથી નીચું હતું, તેણે જલ જીવન મિશનના લોન્ચિંગ પછી હવે 83.59% કવરેજ હાંસલ કર્યું છે. તેમણે આ નોંધપાત્ર પ્રગતિનો શ્રેય પ્રધાનમંત્રી અને જલ શક્તિ મંત્રાલયના મજબૂત ટેકા અને માર્ગદર્શનને આપ્યો હતો.

શ્રી સંગમાએ વધુમાં માહિતી આપી હતી કે રાજ્યએ 2019 જેટલા વહેલા વ્યાપક જળ નીતિ (Water Policy) અપનાવી છે અને બહુવિધ વિભાગોની સક્રિય સંડોવણી સાથે ક્લાયમેટ કાઉન્સિલની રચના કરી છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે જાગૃતિ લાવવા, જમીન સંરક્ષણ અને અન્ય હસ્તક્ષેપો સહિત પાણી સંબંધિત મુદ્દાઓને ઉકેલવા માટે તમામ લાઇન વિભાગો હવે સર્વગ્રાહી રીતે સાથે મળીને કામ કરી રહ્યા છે. સંચાલન અને જાળવણી (Operation and Maintenance) ના પડકારોને સ્વીકારતા, મુખ્યમંત્રીએ ખાતરી આપી હતી કે રાજ્ય સરકાર મહત્તમ જવાબદારી લેવા માટે સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર છે.

તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે રાજ્ય MoU ની તમામ જોગવાઈઓને અમલમાં મૂકવા માટે સંપૂર્ણ પ્રતિબદ્ધ છે અને દરેક ઘર સુધી પાણી પુરવઠાની  માત્રા જ નહીં પરંતુ ગુણવત્તા અને ટકાઉપણું પણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે કેન્દ્ર સરકાર સાથે મળીને કામ કરશે.

સુધારા-લિંક્ડ MoU મજબૂત સામુદાયિક ભાગીદારી (જન ભાગીદારી) દ્વારા દરેક ગ્રામીણ ઘરને પૂરતી માત્રામાં અને નિયમિત ધોરણે નિર્ધારિત ગુણવત્તાવાળા પીવાના પાણીના પુરવઠાની પહોંચ મળે અને ગ્રામીણ જળ પુરવઠા પ્રણાલીઓના ટકાઉ સંચાલન અને જાળવણી માટે માળખાકીય સુધારાઓ લાવવા માંગે છે, જેથી ગ્રામીણ સમુદાયોના જીવનધોરણમાં વધારો થાય અને વિકસિત ભારત @2047 ના રાષ્ટ્રીય વિઝન સાથે સુસંગત લાંબા ગાળાની જળ સુરક્ષામાં ફાળો આપે.

SM/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(રીલીઝ આઈડી: 2246050) મુલાકાતી સંખ્યા : 22