જલ શક્તિ મંત્રાલયની સલાહકાર સમિતિની એક બેઠક 24 માર્ચ 2026 ના રોજ કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી. આર. પાટીલની અધ્યક્ષતામાં તેમના નિવાસસ્થાને યોજાઈ હતી. જલ શક્તિ રાજ્ય મંત્રી શ્રી વી. સોમન્ના અને શ્રી રાજ ભૂષણ ચૌધરી પણ આ બેઠકમાં ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. બેઠકમાં જલ જીવન મિશન (JJM) ની પ્રગતિ, પ્રભાવ અને ભાવિ રોડમેપ પર વિગતવાર પ્રસ્તુતિ (PPT) કરવામાં આવી હતી.

બેઠક દરમિયાન, સભ્યોને ગ્રામીણ ભારતમાં પીવાના પાણીની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવામાં જલ જીવન મિશનની નોંધપાત્ર સિદ્ધિઓથી માહિતગાર કરવામાં આવ્યા હતા. પીવાના સુરક્ષિત પાણીની ઉપલબ્ધતાએ ઝાડા, કોલેરા અને ટાઈફોઈડ જેવા પાણીજન્ય રોગોને ઘટાડવામાં ફાળો આપ્યો છે, જ્યારે બાળકોના સ્વાસ્થ્ય, પોષણ અને શાળામાં હાજરીમાં પણ સુધારો કર્યો છે.

તે પણ જણાવવામાં આવ્યું હતું કે કેન્દ્રીય કેબિનેટે 8.69 લાખ કરોડના વધારાના ખર્ચ સાથે જલ જીવન મિશનને ડિસેમ્બર 2028 સુધી લંબાવવાની મંજૂરી આપી છે. પુનઃરચના કરાયેલ JJM 2.0 નો ઉદ્દેશ્ય ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરથી આગળ વધીને ટકાઉ, વિશ્વસનીય અને ગુણવત્તાયુક્ત સેવા વિતરણ તરફ આગળ વધવાનો છે.

બેઠક દરમિયાન પ્રકાશિત કરવામાં આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ મુખ્ય સુધારા ક્ષેત્રોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

• ગ્રામીણ પીવાના પાણી પુરવઠા પ્રણાલીમાં ડિજિટલ ડેટા ગવર્નન્સની સ્થાપના: રાષ્ટ્રીય ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર - “સુજલમ ભારત” નો વિકાસ
• પીવાના પાણીની સેવા વિતરણ માટે ઉપયોગિતા (Utility) આધારિત અભિગમ
• ગ્રામ પંચાયતો દ્વારા સમુદાય સંચાલિત શાસનને મજબૂત બનાવવું
• પાણીની ગુણવત્તાના નિરીક્ષણ અને નાગરિક જોડાણનું સંસ્થાકીયકરણ
• નાણાકીય સ્થિરતા અને ઓપરેશન એન્ડ મેન્ટેનન્સ (O&M) સિસ્ટમ્સ સુનિશ્ચિત કરવી
• સતત સમર્થન તરીકે ડિસ્ટ્રિક્ટ ટેકનિકલ યુનિટ્સ (DTUs) દ્વારા જિલ્લા સ્તરે તકનીકી ક્ષમતાને મજબૂત બનાવવી
• સ્ત્રોત ટકાઉપણું અને જળ સુરક્ષા ફ્રેમવર્ક
• ઈવેન્ટ-આધારિત ગતિશીલતાને બદલે ‘જન ભાગીદારી’ દ્વારા સંરચિત સહભાગી શાસન તરફ સ્થળાંતર
• સતત સેવા સુધારણા માટે ક્ષમતા નિર્માણ ફ્રેમવર્ક (Capacity Building Framework)

મંત્રાલયે રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે સમજૂતી પત્ર (MoUs) પર હસ્તાક્ષર કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે, જેમાં 11 રાજ્યો પહેલેથી જ જોડાઈ ગયા છે. રાજ્યોને JJM 2.0 ના અમલીકરણ માટે નાણાકીય દરખાસ્તો સબમિટ કરવા પણ વિનંતી કરવામાં આવી છે.

મુખ્ય હાઈલાઈટ્સ (Key Highlights):

• મિશનનું ધ્યાન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નિર્માણથી હટાવીને સેવા વિતરણ પર કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે, જે માથાદીઠ દૈનિક લઘુત્તમ 55 લિટર (LPCD) પીવાલાયક પાણી પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરે છે.
• કવરેજ વસવાટ-આધારિત (habitation-based) થી વધારીને ઘર-સ્તરની પહોંચ સુધી વિસ્તૃત કરવામાં આવ્યું છે, જે દરેક ગ્રામીણ પરિવારને નળ દ્વારા પાણીનું જોડાણ સુનિશ્ચિત કરે છે.
• માર્ચ 2026 સુધીમાં, 15.82 કરોડ (82%) ગ્રામીણ પરિવારોને કાર્યરત ઘરેલું નળ જોડાણો (FHTCs) પૂરા પાડવામાં આવ્યા છે, જેની સરખામણીમાં 2019 માં 3.23 કરોડ (17%) હતા, જે લગભગ પાંચ ગણો વધારો દર્શાવે છે.
• 28 લાખ કિમીથી વધુ પાઇપલાઇન્સ અને લાખો અસ્કયામતોનું ડિજિટલી મેપિંગ અને જીઓ-ટેગિંગ કરવામાં આવ્યું છે, જે પારદર્શિતા અને દેખરેખને મજબૂત બનાવે છે.

જન ભાગીદારી અને સંચાર વ્યૂહરચના: “જલ અર્પણ,” “જલ ઉત્સવ,” અને “જલ સંકલ્પ” જેવી પહેલો દ્વારા સમુદાયની ભાગીદારી મજબૂત કરવામાં આવી રહી છે. જનતાની વધુ ભાગીદારી અને માલિકીની ભાવના સુનિશ્ચિત કરવા માટે શાળાના અભ્યાસક્રમ, સામુદાયિક રેડિયો અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ દ્વારા જાગૃતિ અભિયાન ચલાવવામાં આવી રહ્યા છે.

સલાહકાર સમિતિના સભ્યોએ બેઠક દરમિયાન મૂલ્યવાન સૂચનો શેર કર્યા હતા, જેના પર મંત્રાલય દ્વારા યોગ્ય વિચારણા કરવામાં આવશે. કેન્દ્રીય મંત્રીએ સમયબદ્ધ અને ટકાઉ રીતે “હર ઘર જલ” ના લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવા માટે તમામ હિસ્સેદારો પાસેથી સામૂહિક પ્રયાસો કરવા આહવાન કર્યું હતું.

SM/IJ/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2245324) મુલાકાતી સંખ્યા : 13