કેન્દ્રીય વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી, પૃથ્વી વિજ્ઞાન રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો) અને પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય (PMO), કર્મચારી, જાહેર ફરિયાદો, પેન્શન, પરમાણુ ઊર્જા અને અવકાશ રાજ્ય મંત્રી ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે ભારત સતત એક મજબૂત ફાર્મા અર્થતંત્રમાં વિકસી રહ્યું છે, જે માત્ર ભાવિ વૃદ્ધિને વેગ આપશે નહીં પરંતુ દેશના એકંદર જીડીપીમાં પણ નોંધપાત્ર ફાળો આપનાર તરીકે ઉભરી આવશે.

મંત્રીશ્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારતની ફાર્માસ્યુટિકલ, મેડટેક અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમની વધતી જતી તાકાત દેશને ખાસ કરીને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા, સસ્તું આરોગ્યસંભાળ ઉકેલોમાં મુખ્ય વૈશ્વિક મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ તરીકે સ્થાપિત કરી રહી છે.

અહીં એક અગ્રણી અંગ્રેજી મીડિયા હાઉસ દ્વારા આયોજિત "હેલ્થકેર સમિટ" માં પ્રતિષ્ઠિત સંમેલનને મુખ્ય સંબોધન આપતા, ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે કહ્યું કે ચર્ચાઓ બે મુખ્ય થીમ - "મેડ ઇન ઇન્ડિયા" અને "ક્વોલિટી" (ગુણવત્તા) ની આસપાસ ફરે છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું કે ભારતની હેલ્થકેર અને મેડટેક ઇકોસિસ્ટમ મોટા પરિવર્તનમાંથી પસાર થઈ રહી છે, જેમાં વૈશ્વિક ગુણવત્તાના બેન્ચમાર્ક, સ્વદેશી નવીનતા અને ઉદ્યોગ સાથે સંશોધનના એકીકરણ પર મજબૂત ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે.

મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે છેલ્લા એક દાયકામાં, ભારતે આરોગ્યસંભાળમાં નોંધપાત્ર પરિવર્તન જોયું છે, જે મોટાભાગે આયાત-નિર્ભર સિસ્ટમમાંથી સ્વદેશી ક્ષમતાઓ દ્વારા સંચાલિત સિસ્ટમ તરફ આગળ વધ્યું છે. તેમણે યાદ કર્યું કે અગાઉ, જટિલ તબીબી ઉપકરણો, ઇમ્પ્લાન્ટ્સ અને અદ્યતન દવાઓ પણ મોટાભાગે વિદેશથી મેળવવામાં આવતી હતી, જે સારવારને મોંઘી અને ઘણા લોકો માટે અગમ્ય બનાવતી હતી. આજે, ભારત તેની પોતાની એન્ટિબાયોટિક્સ, રસીઓ અને અદ્યતન ઉપચારો વિકસાવી રહ્યું છે, જે આત્મનિર્ભરતા તરફ નિર્ણાયક પરિવર્તન સૂચવે છે.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે સ્વદેશી એન્ટિબાયોટિક્સના વિકાસ અને કોવિડ-19 રોગચાળા દરમિયાન થયેલી ઝડપી પ્રગતિનો ઉલ્લેખ કર્યો, જ્યારે ભારતે માત્ર પોતાની રસીઓ વિકસાવી ન હતી પરંતુ તે અનેક દેશોને પૂરી પણ પાડી હતી, જે વૈશ્વિક હેલ્થકેર ભાગીદાર તરીકે તેની ભૂમિકાને મજબૂત બનાવે છે. તેમણે કહ્યું કે આ સંક્રમણ ઉપચારાત્મક અને નિવારક બંને આરોગ્યસંભાળમાં ભારતની વધતી જતી વિશ્વસનીયતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

મંત્રીશ્રીએ ભારતની હેલ્થકેર ઇકોસિસ્ટમમાં જનીન ઉપચાર (જીન થેરાપી) સહિતની અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીના ઉદભવ વિશે પણ વાત કરી હતી, જેમાં હિમોફિલિયા જેવી સ્થિતિમાં સફળ પરીક્ષણો થયા છે, તેમજ સિકલ સેલ એનિમિયા જેવા રોગોની સારવારમાં નવીનતાઓ થઈ છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ભારતીય સંસ્થાઓ હવે વૈશ્વિક સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત સંશોધનોમાં યોગદાન આપી રહી છે, જે અગ્રણી આંતરરાષ્ટ્રીય તબીબી સામયિકોમાં પ્રકાશિત થઈ રહ્યા છે.

ગુણવત્તાના ધોરણો માટે સરકારના પ્રોત્સાહન પર પ્રકાશ પાડતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારતમાં "હોમગ્રોન" (સ્વદેશી) ઉત્પાદનો હવે વૈશ્વિક બેન્ચમાર્ક સાથે મેળ ખાય છે, જેમાં નિયમનકારી પ્રણાલીઓ આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો સાથે સંરેખિત છે. સુવ્યવસ્થિત મંજૂરી પ્રણાલીઓ અને મજબૂત નિયમનકારી માળખા દ્વારા, સ્ટેન્ટ્સ, વેન્ટિલેટર્સ અને ડાયગ્નોસ્ટિક સાધનો જેવા સ્વદેશી તબીબી ઉપકરણો સુરક્ષા, અસરકારકતા અને પોષણક્ષમતા સુનિશ્ચિત કરી રહ્યા છે.

નીતિ વિષયક મોરચે, મંત્રીશ્રીએ 5,000 કરોડ રૂપિયાના ખર્ચ સાથે પ્રમોશન ઓફ રિસર્ચ એન્ડ ઇનોવેશન ઇન ફાર્મા-મેડટેક (PRIP) યોજના જેવી પહેલોનો ઉલ્લેખ કર્યો, જેનો ઉદ્દેશ્ય ભારતને ઓછા ખર્ચના મેન્યુફેક્ચરિંગમાંથી ઉચ્ચ મૂલ્યની નવીનતા (ઇનોવેશન) તરફ લઈ જવાનો છે. તેમણે તબીબી ઉપકરણોના ક્ષેત્ર માટે લક્ષિત સહાયનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો, જેમાં સામાન્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, પરીક્ષણ સુવિધાઓ અને R&D ક્લસ્ટરો માટે ભંડોળનો સમાવેશ થાય છે, જે ખર્ચમાં ઘટાડો કરી રહ્યા છે અને સ્પર્ધાત્મકતા વધારી રહ્યા છે.

મંત્રીશ્રીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે અનુસંધાન નેશનલ રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન અને મહા મેડટેક મિશન જેવી પહેલો પ્રયોગશાળાઓને ક્લિનિકલ એપ્લિકેશન્સ સાથે જોડીને સંશોધન ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવી રહી છે. મેડટેક મિત્રા (MedTech Mitra) પ્લેટફોર્મ નવીનતા લાવનારાઓને નિયમનકારી માર્ગો નેવિગેટ કરવા અને ક્લિનિકલ ટ્રાયલ નેટવર્કને વધુ કાર્યક્ષમ રીતે એક્સેસ કરવા સક્ષમ બનાવી રહ્યું છે.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે ભારત હાલમાં વૈશ્વિક મેડિકલ ડિવાઈસ માર્કેટમાં અંદાજે 1.5 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે પરંતુ નેશનલ મેડિકલ ડિવાઈસ પોલિસી 2023 હેઠળ તેના હિસ્સામાં નોંધપાત્ર વધારો કરવા માટે કામ કરી રહ્યું છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ભારત આ ક્ષેત્રમાં ટોચના વૈશ્વિક મેન્યુફેક્ચરિંગ હબમાંનું એક બનવાનું લક્ષ્ય રાખે છે, જે નિકાસ વધારવાની સાથે આયાત નિર્ભરતા ઘટાડશે.

મંત્રીશ્રીએ જાહેર અને ખાનગી ક્ષેત્રો વચ્ચે વધતી જતી તાલમેલ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે બાયોટેકનોલોજી, અવકાશ અને આરોગ્યસંભાળ જેવા ક્ષેત્રોમાં ઉદ્યોગ, શિક્ષણ જગત અને સરકારી સંસ્થાઓ વચ્ચેના સહયોગને સંસ્થાકીય બનાવવામાં આવ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે આ સંકલિત અભિગમ એવા યુગમાં આવશ્યક છે જ્યાં વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિઓ વધુને વધુ આંતરશાખાકીય (interdisciplinary) બની રહી છે.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે મજબૂત નીતિ વિષયક સમર્થન, ખાનગી ક્ષેત્રની વધતી ભાગીદારી અને નવીનતા-સંચાલિત ઉત્પાદન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને, ભારત સસ્તું, ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા આરોગ્યસંભાળ ઉકેલો માટે પસંદગીનું વૈશ્વિક ગંતવ્ય બનવાના માર્ગ પર છે, સાથે જ વૈશ્વિક બાયો-ઇકોનોમીમાં તેનું સ્થાન મજબૂત કરી રહ્યું છે અને રાષ્ટ્રીય આર્થિક વૃદ્ધિમાં નોંધપાત્ર ફાળો આપી રહ્યું છે.

 

SM/NP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2243375) મુલાકાતી સંખ્યા : 19