કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ અને ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે મંગળવારે રાજ્યસભામાં મહાત્મા ગાંધી અને મનરેગા (MGNREGA) ના વારસાથી લઈને વિકસિત ભારત – જી રામ જી (G RAM G), પીએમ આવાસ, આયુષ્માન ભારત, મફત રાશન, લખપતિ દીદી અને ગ્રામીણ રોજગાર યોજનાઓ જેવા વિવિધ ફ્લેગશિપ કાર્યક્રમોના દેશની પ્રગતિમાં યોગદાન વિશે વાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે મહાત્મા ગાંધીના રાષ્ટ્રના વિચારો, લાગણીઓ અને સામૂહિક અંતરાત્મામાં જીવંત છે. તેમના  દોઢ કલાકથી વધુ સમય સુધી ચાલેલા સંબોધનમાં, કેન્દ્રીય મંત્રીએ વારંવાર ભાર મૂક્યો હતો કે મહાત્મા ગાંધીના આદર્શો દેશની નીતિઓ અને શાસન અભિગમમાં ઊંડે સુધી જડાયેલા છે.

વિકસિત ભારત – G RAM G ને "મનરેગાના અપગ્રેડ" તરીકે વર્ણવતા, શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે કહ્યું કે આ યોજના 100 દિવસને બદલે 125 દિવસની રોજગારીની વૈધાનિક ગેરંટી આપીને ખેડૂતો અને મજૂરો બંનેના હિતોનું સંતુલન જાળવે છે, સાથે વધુ સારું વેતન, બેરોજગારી ભથ્થું અને વિલંબના કિસ્સામાં વ્યાજની ચુકવણી જેવી કાનૂની સુરક્ષા પૂરી પાડે છે. તેમણે ગૃહને જાણ કરી કે કેન્દ્ર સરકારે વિકસિત ભારત – G RAM G યોજના માટે ₹95,692 કરોડની અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી બજેટ જોગવાઈ કરી છે, જે માત્ર કેન્દ્રનો હિસ્સો છે. રાજ્યો માટે ભંડોળના સ્ત્રોત અંગે વિપક્ષની ચિંતાઓનો જવાબ આપતા, શ્રી ચૌહાણે રાજ્યવાર ફાળવણીની યાદી આપી અને કહ્યું કે ઝારખંડ, કેરળ, પંજાબ, જમ્મુ અને કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ, મિઝોરમ, તમિલનાડુ, તેલંગાણા, ઉત્તર પ્રદેશ, છત્તીસગઢ, મધ્ય પ્રદેશ, બિહાર, રાજસ્થાન, આંધ્ર પ્રદેશ, ઓડિશા, આસામ, મેઘાલય, ગુજરાત, ત્રિપુરા, હરિયાણા, નાગાલેન્ડ, અરુણાચલ પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, સિક્કિમ, ગોવા અને મહારાષ્ટ્ર સહિતના લગભગ દરેક રાજ્યોએ તેમના બજેટમાં આ યોજના માટે જોગવાઈ કરી છે, જેમાં કોંગ્રેસ અથવા અન્ય પક્ષો દ્વારા શાસિત રાજ્યોનો પણ સમાવેશ થાય છે.

તેમણે કહ્યું, “તમે દિલ્હીમાં ભલે વિરોધ કરવાનું ચાલુ રાખો, પરંતુ રાજ્યોમાં તમારી પોતાની સરકારોએ આ યોજનાને મંજૂરી આપી દીધી છે. આ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે આ યોજના સમગ્ર દેશમાં સ્વીકારવામાં આવી છે.”

ગરીબો, ગામડાઓ અને ‘લખપતિ દીદી’ પર કેન્દ્રિત એક નવું મોડેલ

પોતાના જવાબમાં શ્રી ચૌહાણે સરકાર દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવેલી ગરીબલક્ષી યોજનાઓની વિશાળ શ્રેણીની રૂપરેખા આપી હતી. તેમણે કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના હેઠળ કરોડો પાકા મકાનો બનાવવામાં આવ્યા છે; 11 કરોડથી વધુ શૌચાલય બનાવવામાં આવ્યા છે; ઉજ્જવલા યોજના હેઠળ કરોડો LPG કનેક્શન આપવામાં આવ્યા છે; 'હર ઘર જલ' હેઠળ ઘરો સુધી નળનું પાણી પહોંચ્યું છે; આયુષ્માન ભારત હેઠળ ₹5 લાખ સુધીની આરોગ્ય સુરક્ષા પૂરી પાડવામાં આવી રહી છે; જન ઔષધિ કેન્દ્રો દ્વારા સસ્તી દવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી રહી છે; 80 કરોડથી વધુ લોકોને મફત રાશન દ્વારા રાહત મળી રહી છે; 52 કરોડથી વધુ મુદ્રા લોન વિતરિત કરવામાં આવી છે; અને સ્કિલ ઈન્ડિયા, અટલ પેન્શન યોજના, પીએમ ગરીબ કલ્યાણ અને કિસાન સન્માન નિધિ જેવી પહેલો લાગુ કરવામાં આવી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે આ પહેલો મહાત્મા ગાંધી દ્વારા કલ્પના કરાયેલ "કતારમાં ઉભેલા છેલ્લા વ્યક્તિ" ને પ્રાધાન્ય આપવાના સિદ્ધાંત પ્રત્યે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

મહિલા સશક્તિકરણ પર શ્રી ચૌહાણે કહ્યું કે આજે ‘લખપતિ દીદી’ પહેલ હેઠળ સ્વ-સહાય જૂથો દ્વારા કરોડો મહિલાઓ પ્રગતિ કરી રહી છે. બેંક લિન્કેજ, ઉદ્યોગસાહસિકતા અને ‘ડ્રોન દીદી’, ‘કૃષિ સખી’, ‘બેંક સખી’ અને ‘પશુ સખી’ જેવા મોડલ દ્વારા મહિલાઓ આર્થિક અને સામાજિક રીતે આગળ વધી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે સરકારે હવે છ કરોડ ‘લખપતિ દીદીઓ’ બનાવવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે.

તેમણે કહ્યું, “અમારો સંકલ્પ છે કે કોઈ બહેન ગરીબ ન રહેવી જોઈએ. જે મહિલાઓ એક સમયે પાપડ અને અથાણું બનાવવા પૂરતી મર્યાદિત હતી, તેઓ હવે પંચાયતથી લઈને સંસદ સુધીની સંસ્થાઓની ગરિમા વધારવા તરફ આગળ વધી રહી છે.”

પશ્ચિમ બંગાળ સંબંધિત પ્રશ્નો પર કડક પ્રતિસાદ

પશ્ચિમ બંગાળમાં મનરેગા ફંડ અટકાવવા અંગે "ભેદભાવ" ના આરોપોનો જવાબ આપતા, શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે આ દાવાઓને ફગાવી દીધા હતા અને કહ્યું હતું કે આ કાર્યવાહી રાજકીય નથી પરંતુ કાનૂની અને વહીવટી આધારો પર આધારિત છે. તેમણે કહ્યું કે વિવિધ ટીમોના અહેવાલો અને સોશિયલ ઓડિટમાં ગંભીર ગેરરીતિઓ બહાર આવી છે, જેમાં મજૂરોને બદલે મશીનોનો ઉપયોગ, કોન્ટ્રાક્ટર દ્વારા ચાલતા કામો, કોન્ટ્રાક્ટ આપવા માટે પ્રોજેક્ટ્સને અનેક ભાગોમાં વિભાજિત કરવા, નકલી જોબ કાર્ડ્સ, નકલી મસ્ટર રોલ્સ અને ગેરકાયદેસર નાણાકીય વ્યવહારો જેને "80-20 સ્પ્લિટ" તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા છે, તેનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે એવા કિસ્સાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો જેમાં વૃદ્ધ વ્યક્તિઓને મજૂર તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા હતા અને એવા કિસ્સાઓ હતા જેમાં વ્યક્તિઓએ કામ ન કર્યું હોવા છતાં મહિનાઓ પછી મનરેગા ફંડ ઉપાડી લીધું હતું.

તેમણે કહ્યું કે સોશિયલ ઓડિટ અને ફરિયાદો દ્વારા લગભગ 11 લાખ ગેરરીતિઓ નોંધવામાં આવી છે. કેન્દ્ર દ્વારા આ મુદ્દાઓને સુધારવા માટે વારંવારની સૂચનાઓ છતાં, રાજ્ય સરકાર સુધારાત્મક પગલાં લેવામાં નિષ્ફળ રહી છે. તેમણે એવો પણ આરોપ લગાવ્યો હતો કે હાઈકોર્ટના નિર્દેશોની પણ અવગણના કરવામાં આવી હતી, જેણે અંતે મનરેગા ફંડ રોકવાના નિર્ણય તરફ દોરી હતી. શ્રી શિવરાજ ચૌહાણે સ્પષ્ટ કર્યું કે પ્રધાનમંત્રી ગ્રામ સડક યોજના, પીએમ આવાસ અને કૃષિ કાર્યક્રમો જેવી અન્ય યોજનાઓ માટે પશ્ચિમ બંગાળને ભંડોળ આપવાનું ચાલુ રાખવામાં આવ્યું છે, કારણ કે ઈરાદો જનતાને સજા કરવાનો નથી પરંતુ વ્યવસ્થિત ગેરરીતિઓને સુધારવાનો છે. તેમણે કહ્યું, “ભંડોળ માત્ર ખર્ચ કરવા માટે નથી; જવાબદારી પણ એટલી જ આવશ્યક છે.”

પંજાબનો ઉલ્લેખ કરતા શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે કહ્યું કે અગાઉની યુપીએ સરકાર દરમિયાન મનરેગાના ગાળામાં રાજ્યને માત્ર ₹858 કરોડ મળ્યા હતા, જ્યારે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં વર્તમાન સરકાર હેઠળ પંજાબને મનરેગા માટે ₹10,000 કરોડથી વધુ મળ્યા છે. આમ છતાં, તેમણે કહ્યું કે, કેન્દ્ર સામે ભેદભાવના આરોપો લગાવવામાં આવી રહ્યા છે. ભારતની વધતી જતી વૈશ્વિક પ્રતિષ્ઠા પર પ્રકાશ પાડતા શ્રી ચૌહાણે કહ્યું કે ગેસ અને તેલની કટોકટી હોય કે રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષ, પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં મુખ્ય વૈશ્વિક શક્તિઓ હવે ભારતના હિતોને ધ્યાનમાં લે છે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે સમૃદ્ધ, આત્મનિર્ભર, શક્તિશાળી અને વિકસિત ભારત (વિકસિત ભારત) ના નિર્માણના વિઝનને રોકી શકાશે નહીં, જે દિશા અને નેતૃત્વ હાલમાં દેશને માર્ગદર્શન આપી રહ્યું છે.

SM/DK/JD