સેન્ટ્રલ એડોપ્શન રિસોર્સ ઓથોરિટી (CARA), મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલય, ભારત સરકાર હેઠળની એક વૈધાનિક સંસ્થાએ, દત્તક લેવાની પ્રક્રિયાઓના પાલનને મજબૂત કરવા, દત્તક લેનારાઓના રેકોર્ડ્સ સુરક્ષિત રાખવા અને બાળકોની ઓળખનું કડક રક્ષણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં તમામ સ્ટેટ એડોપ્શન રિસોર્સ એજન્સીઓ (SARAs) ને ત્રણ મહત્વપૂર્ણ ઓફિસ મેમોરેન્ડમ જારી કર્યા છે. આ નિર્દેશો જુવેનાઈલ જસ્ટિસ (કેર એન્ડ પ્રોટેક્શન ઓફ ચિલ્ડ્રન) એક્ટ, 2015 (2021માં સુધારા મુજબ) અને એડોપ્શન રેગ્યુલેશન્સ, 2022 ની જોગવાઈઓ અનુસાર જારી કરવામાં આવ્યા છે.

જુવેનાઈલ જસ્ટિસ એક્ટ હેઠળ દત્તક લેવાનો ઉદ્દેશ્ય એક્ટની કલમ 56(1) હેઠળ કલ્પના કર્યા મુજબ અનાથ, ત્યજી દેવાયેલા અને સોંપાયેલા બાળકો માટે પરિવારનો અધિકાર સુરક્ષિત કરવાનો છે. પ્રથમ ઓફિસ મેમોરેન્ડમ દ્વારા, CARA એ બાળકને દત્તક લેવા માટે કાયદેસર રીતે મુક્ત જાહેર કરતા પહેલા વૈધાનિક પ્રક્રિયાઓ અને સમયરેખાના ફરજિયાત પાલનનો પુનરોચ્ચાર કર્યો છે.

ઓથોરિટીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે યોગ્ય તપાસ, જૈવિક માતા-પિતાની શોધ, પુનઃસ્થાપન પ્રયાસો અને નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં અન્ય વૈધાનિક જરૂરિયાતો પૂર્ણ કર્યા વિના કોઈપણ અનાથ કે ત્યજી દેવાયેલા બાળકને દત્તક લેવા માટે કાયદેસર રીતે મુક્ત જાહેર કરી શકાય નહીં. સોંપાયેલા બાળકોના કિસ્સામાં, એક્ટ હેઠળ આપવામાં આવેલ બે મહિનાના ફરજિયાત પુનઃવિચાર સમયગાળાનું બાળકને દત્તક લેવા માટે કાયદેસર રીતે મુક્ત જાહેર કરવામાં આવે તે પહેલાં કડકપણે પાલન કરવું આવશ્યક છે.

બીજા ઓફિસ મેમોરેન્ડમમાં, CARA એ બાળકો અને દત્તક લેનારાઓના રેકોર્ડ્સની સુરક્ષિત જાળવણી, નિભાવ અને ટ્રાન્સફર અંગે પોલિસી સ્પષ્ટતા જારી કરી છે. આ પગલું એડોપ્શન રેગ્યુલેશન્સ, 2022 ની રેગ્યુલેશન 47(2) હેઠળ રૂટ સર્ચ પ્રક્રિયા દ્વારા તેમના મૂળ વિશે માહિતી મેળવવા માંગતા પુખ્ત દત્તક લેનારાઓ દ્વારા સામનો કરવામાં આવતી મુશ્કેલીઓને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યું છે.

એવું જોવામાં આવ્યું છે કે કેટલાક કિસ્સાઓમાં, રેકોર્ડ્સ અનુપલબ્ધ છે કારણ કે સંબંધિત સ્પેશિયલાઇઝ્ડ એડોપ્શન એજન્સી (SAA) અથવા ચાઈલ્ડ કેર ઇન્સ્ટિટ્યૂશન (CCI) બંધ થઈ ગયું છે, ડિ-રજિસ્ટર થયું છે, મર્જ થયું છે, અથવા તેના કાર્યો અન્ય સંસ્થામાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા છે. આ સમસ્યાને દૂર કરવા માટે, CARA એ પુનરોચ્ચાર કર્યો છે કે સંસ્થાની કાર્યકારી સ્થિતિ ગમે તે હોય, રેકોર્ડ્સ જાળવવાની અને સુરક્ષિત કરવાની જવાબદારી ચાલુ રહે છે.

રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને વિનંતી કરવામાં આવી છે કે તેઓ ખાતરી કરે કે તમામ ભૌતિક અને ડિજિટલ રેકોર્ડ્સ સુરક્ષિત રીતે સાચવવામાં આવે અને નિયુક્ત સત્તાધિકારી અથવા સંસ્થાને ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે, અને ભવિષ્યમાં દત્તક લેનારાઓ દ્વારા રૂટ સર્ચની સુવિધા માટે રેકોર્ડ્સની લાંબા ગાળાની સુરક્ષિત જાળવણી માટે યોગ્ય વ્યવસ્થા કરવામાં આવે. CARA એ એ પણ ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે કાયદા હેઠળ નિર્ધારિત પ્રક્રિયા સિવાય, રેકોર્ડ્સનો નાશ, ફેંકી દેવા અથવા અગમ્ય બનાવવા જોઈએ નહીં. આ જોગવાઈઓ એક્ટની કલમ 99 સાથે પણ સુસંગત છે, જે બાળકો સંબંધિત રિપોર્ટ્સ અને રેકોર્ડ્સની ગોપનીયતાને ફરજિયાત બનાવે છે.

ત્રીજા ઓફિસ મેમોરેન્ડમ દ્વારા, CARA એ તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને જુવેનાઈલ જસ્ટિસ એક્ટની કલમ 74 નું કડક પાલન સુનિશ્ચિત કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે, જે કાયદા સાથે સંઘર્ષમાં હોય તેવા બાળકો અથવા સંભાળ અને રક્ષણની જરૂર હોય તેવા બાળકોની ઓળખ જાહેર કરવા પર પ્રતિબંધ મૂકે છે.

CARA એ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને તમામ સંબંધિત સંસ્થાઓ અને અધિકારીઓને જરૂરી સૂચનાઓ જારી કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે જેથી ખાતરી કરી શકાય કે સ્પેશિયલાઇઝ્ડ એડોપ્શન એજન્સીઓ (SAAs) અથવા ચાઈલ્ડ કેર ઇન્સ્ટિટ્યૂશન્સ (CCIs) માં રહેતા બાળકોના કોઈ ફોટોગ્રાફ્સ, વીડિયો અથવા ઓળખતી વિગતો સોશિયલ મીડિયા સહિત સંચારના કોઈપણ સ્વરૂપમાં જાહેર ન થાય.

રાજ્યોને ઉલ્લંઘનના કિસ્સામાં યોગ્ય કાર્યવાહી શરૂ કરવા અને ગોપનીયતાની જરૂરિયાતો અને એક્ટની કલમ 74(3) હેઠળ દંડનીય પરિણામો અંગે અધિકારીઓ અને સ્ટાફને સંવેદનશીલ બનાવવા માટે પણ સલાહ આપવામાં આવી છે.

આ પગલાં દ્વારા, CARA દેશભરના બાળકો અને દત્તક લેનારાઓના અધિકારો, ગૌરવ અને ગોપનીયતાનું રક્ષણ કરતી વખતે, દત્તક લેવાની ઇકોસિસ્ટમમાં પારદર્શિતા, જવાબદારી અને બાળ સુરક્ષાને મજબૂત કરવાનો લક્ષ્યાંક ધરાવે છે. ઓથોરિટીએ તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ભારતમાં દત્તક લેવાના માળખાના અસરકારક અમલીકરણ માટે આ નિર્દેશોનું કડક પાલન સુનિશ્ચિત કરવા વિનંતી કરી છે.

વિગતવાર OMs અહીં જોઈ શકાય છે:-

https://cara.wcd.gov.in/PDF/Circular/LFA-%20Procedure%20%20%20Timeline-%20Bilingual-%2019.02.2026.pdf https://cara.wcd.gov.in/PDF/Circular/OM%20dt.%2006.02.2026%20policy%20clarification%20regarding%20safekeeping,%20maintenane%20&%20transfer%20of%20records%20of%20children%20and%20adoptees%20for%20future%20reference%20and%20root%20search%20purpose-reg.pdf https://cara.wcd.gov.in/PDF/Circular/OM%20dt.%2005.03.2026%20Strict%20compliance%20of%20Section%2074%20of%20JJ%20Act,%202015%20regarding%20prohibition%20on%20disclosure%20of%20identity%20of%20children-reg.pdf

SM/BS/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com