ભારત સરકારે ખેડૂતો માટે ગુણવત્તાયુક્ત ખાતરની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા અને દેશમાં નકલી ખાતરના ઉત્પાદન અને વેચાણને રોકવા માટે કડક પગલાં લીધાં છે.

લોકસભામાં એક લેખિત જવાબમાં, રસાયણ અને ખાતર રાજ્ય મંત્રી શ્રીમતી અનુપ્રિયા પટેલે જણાવ્યું હતું કે ફર્ટિલાઈઝર (ઇનઓર્ગેનિક, ઓર્ગેનિક અથવા મિક્સ્ડ) કંટ્રોલ ઓર્ડર, 1985, જે આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ અધિનિયમ, 1955 હેઠળ સંચાલિત છે, તે નિર્ધારિત ધોરણોને પૂર્ણ ન કરતા ખાતરના ઉત્પાદન અથવા વેચાણ પર સખત પ્રતિબંધ મૂકે છે. રાજ્ય સરકારો નિયુક્ત અમલીકરણ સત્તાધિકારીઓ છે જે ઉલ્લંઘન સામે કાર્યવાહી કરવા માટે જવાબદાર છે, જેમાં લાયસન્સ રદ કરવા અથવા સસ્પેન્ડ કરવા અને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ અધિનિયમ હેઠળ શિક્ષાત્મક કાર્યવાહીનો સમાવેશ થાય છે, જે ત્રણ મહિનાથી સાત વર્ષ સુધીની જેલની સજાની જોગવાઈ કરે છે.

ભારત સરકાર સાપ્તાહિક ધોરણે કાળાબજાર, સંગ્રહખોરી, નબળી ગુણવત્તાના ખાતર અને ડાયવર્ઝનના કિસ્સામાં રાજ્યો દ્વારા લેવામાં આવતી અમલીકરણ કાર્યવાહીનું નિરીક્ષણ કરે છે. એપ્રિલ 2025 થી, દેશભરમાં કુલ 4,30,541 દરોડા પાડવામાં આવ્યા છે, જેના પરિણામે 15,544 કારણ બતાવો નોટિસ, 6,620 લાયસન્સ સસ્પેન્શન અથવા રદ કરવામાં આવ્યા છે અને ડિફોલ્ટર્સ સામે 794 FIR નોંધવામાં આવી છે.

વધુમાં, રાજ્ય સરકારો પાસેથી મળેલી માહિતી મુજબ, મોટાભાગના રાજ્યોએ અહેવાલ આપ્યો છે કે છેલ્લા પાંચ વર્ષ દરમિયાન નકલી રાસાયણિક ખાતરના ઉત્પાદનમાં કોઈ ફેક્ટરીઓ અને કંપનીઓ સામેલ હોવાનું જણાયું નથી. જોકે, કેટલાક રાજ્યોએ વ્યક્તિ/વિક્રેતાઓ સામે આવા કિસ્સાઓ અને તેમના દ્વારા લેવામાં આવેલી કાર્યવાહીની જાણ કરી છે. છત્તીસગઢ રાજ્યમાં બે FIR નોંધવામાં આવી છે; હરિયાણામાં ચાર FIR નોંધવામાં આવી છે; કર્ણાટકમાં 15 FIR નોંધવામાં આવી છે; મધ્યપ્રદેશમાં નકલી ખાતરના 16 કેસ નોંધાયા છે અને 14 FIR નોંધવામાં આવી છે; મહારાષ્ટ્રમાં નકલી ખાતર બનાવતા 19 ઉત્પાદકો સામે કેસ નોંધવામાં આવ્યા છે; ઓડિશામાં ત્રણ કેસ નોંધાયા છે; રાજસ્થાને શંકાસ્પદ ખાતરના 42 ઉત્પાદકો સામે કાર્યવાહી કરી છે; અને ઉત્તર પ્રદેશમાં છેલ્લા પાંચ વર્ષ દરમિયાન 36 કેસ નોંધાયા છે.

વધુમાં, ભારત સરકારે ખાતરને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ અધિનિયમ, 1955 હેઠળ આવશ્યક ચીજવસ્તુ તરીકે જાહેર કર્યું છે અને રાજ્ય સરકારોને કોઈપણ પ્રકારના ટેગિંગ/બળજબરીપૂર્વક વેચાણને રોકવા માટે પર્યાપ્ત સત્તા આપવામાં આવી છે. જો કે, ખાતર વિભાગ (DoF) એ ખાતર કંપનીઓ અને રાજ્ય સરકારોને સબસિડીવાળા ખાતર સાથે અન્ય ઉત્પાદનોના ટેગિંગને રોકવા માટે નિયમિત ધોરણે સૂચનાઓ જારી કરી છે.

SM/NP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2239889) મુલાકાતી સંખ્યા : 18