કેન્દ્રીય ધરતી  વિજ્ઞાન અને વિજ્ઞાન તથા ટેકનોલોજી મંત્રી ડો. જિતેન્દ્ર સિંઘે આજે લક્ષદ્વીપના કવરત્તી ખાતે લો ટેમ્પરેચર થર્મલ ડિસેલિનેશન (LTTD) પ્લાન્ટની મુલાકાત લીધી હતી અને ડિસેલિનેશન (મીઠાના પાણીને શુદ્ધ કરવાની) સુવિધાઓના કાર્યની સમીક્ષા કરી હતી જે દ્વીપસમૂહના અનેક ટાપુઓને પીવાનું પાણી પૂરું પાડે છે.

મંત્રીની મુલાકાત તેમના લક્ષદ્વીપના સત્તાવાર પ્રવાસનો એક ભાગ હતી, જે દરમિયાન તેમણે પૃથ્વી વિજ્ઞાન મંત્રાલય દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવી રહેલા પ્રોજેક્ટ્સ પર અધિકારીઓ અને વૈજ્ઞાનિકો સાથે સમીક્ષા બેઠક યોજી હતી. LTTD કાર્યક્રમ મંત્રાલય હેઠળની એક સ્વાયત્ત સંસ્થા, નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઓશન ટેકનોલોજી (NIOT) દ્વારાw અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો છે.

અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે LTTD ટેકનોલોજી પર આધારિત ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ હાલમાં કવરત્તી, મિનિકોય, અગત્તી, અમીની, કલ્પની, કદમત, ચેતલાત અને કિલ્તાન સહિત લક્ષદ્વીપના આઠ ટાપુઓ પર કાર્યરત છે. આ ટેકનોલોજી સપાટીના ગરમ પાણી અને લગભગ 350 થી 400 મીટરની ઊંડાઈથી ખેંચાયેલા ઊંડા સમુદ્રના ઠંડા પાણી વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતનો ઉપયોગ કરીને દરિયાના પાણીને પીવાલાયક પાણીમાં રૂપાંતરિત કરે છે.

સમીક્ષા દરમિયાન, મંત્રીને પ્લાન્ટના સંચાલન અને ટાપુ પ્રદેશમાં મીઠા પાણીની અછતને દૂર કરવામાં તેમની ભૂમિકા વિશે માહિતી આપવામાં આવી હતી. લક્ષદ્વીપ લાંબા સમયથી મર્યાદિત ભૂગર્ભ જળ સંસાધનો, ખારાશના પ્રવેશ અને મોસમી વરસાદ પર ભારે નિર્ભરતાને કારણે પીવાનું પાણી મેળવવામાં પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે.

વૈજ્ઞાનિકોએ સમજાવ્યું કે LTTD સિસ્ટમ હેઠળ, ગરમ દરિયાના પાણીને ઓછા દબાણ હેઠળ ફ્લેશ-બાષ્પીભવન કરવામાં આવે છે અને વરાળને ઊંડા સમુદ્રમાંથી આવતા ઠંડા દરિયાના પાણીનો ઉપયોગ કરીને કન્ડેન્સ (ઠંડુ) કરવામાં આવે છે, જેનાથી રાસાયણિક ઉમેરણો અથવા ઉચ્ચ-દબાણવાળી મેમ્બ્રેનનો ઉપયોગ કર્યા વિના પીવાલાયક પાણી ઉત્પન્ન થાય છે. આ પ્રક્રિયા કોન્સન્ટ્રેટેડ બ્રાઈન (ખારાશયુક્ત પાણી) ના નિકાલને પણ ટાળે છે, જે નાજુક કોરલ ઇકોસિસ્ટમને અસર કરી શકે છે.

લક્ષદ્વીપમાં પ્રથમ LTTD પ્લાન્ટ 2005 માં કવરત્તીમાં કાર્યરત કરવામાં આવ્યો હતો. તેના પ્રારંભિક અમલીકરણ પછી, વર્ષો દરમિયાન અન્ય ટાપુઓમાં પણ સમાન સુવિધાઓ સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી.

અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે ડિસેલિનેશન સુવિધાઓએ ટાપુઓ પર પીવાના પાણીની સુલભતામાં સુધારો કરવામાં ફાળો આપ્યો છે. સ્થાનિક સત્તાવાળાઓએ પાણીજન્ય રોગોના કેસોમાં ઘટાડો અને વર્ષભર પાણીના પુરવઠામાં વધુ વિશ્વસનીયતા નોંધાવી છે, જેનાથી વરસાદના પાણીના સંગ્રહ પરની નિર્ભરતામાં ઘટાડો થયો છે.

આ પ્લાન્ટ લક્ષદ્વીપ વહીવટીતંત્ર હેઠળ પ્રશિક્ષિત સ્થાનિક કર્મચારીઓના સહયોગથી ચલાવવામાં આવે છે. પ્રોજેક્ટમાં સામેલ વૈજ્ઞાનિકોએ નોંધ્યું હતું કે પડકારજનક સમુદ્રતળ અને ચોમાસાની સ્થિતિમાં ઊંડા સમુદ્રની પાઈપલાઈન તૈનાત કરવી અને ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ્સ ચલાવવા માટે વિશિષ્ટ એન્જિનિયરિંગ ક્ષમતાઓની જરૂર હતી.

મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે લક્ષદ્વીપ પ્રોજેક્ટમાંથી મળેલો અનુભવ અન્ય ટાપુઓ અને દરિયાકાંઠાના પ્રદેશોમાં સમાન મહાસાગર-આધારિત ટેકનોલોજીના ઉપયોગને માર્ગદર્શન આપી શકે છે જે પાણીના તણાવનો સામનો કરી રહ્યા છે, કારણ કે ભારત લાંબા ગાળાની જળ સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ટકાઉ અભિગમોની શોધ કરી રહ્યું છે.

SM/BS/JD