નીતિ આયોગે 27 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ એસ્પિરેશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ એન્ડ બ્લોક્સ પ્રોગ્રામ (ADP/ABP) હેઠળ ફ્રન્ટિયર 50 વર્કશોપનું આયોજન કર્યું હતું, જે જાહેર નીતિમાં ડિજિટલ ગવર્નન્સથી ઇન્ટેલિજન્ટ AI-સક્ષમ ગવર્નન્સ તરફના વ્યૂહાત્મક પરિવર્તનને ચિહ્નિત કરે છે. વર્કશોપમાં સુશ્રી નિધિ છિબ્બર, CEO નીતિ આયોગ, પ્રો. અભય કરંદીકર, સચિવ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ અને સુશ્રી દેબજાની ઘોષ, ડિસ્ટિંગ્વિશ્ડ ફેલો અને ચીફ આર્કિટેક્ટ નીતિ ફ્રન્ટિયર ટેકનોલોજી અને શ્રી રોહિત કુમાર, અધિક સચિવ અને મિશન ડાયરેક્ટર, એસ્પિરેશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ એન્ડ બ્લોક્સ પ્રોગ્રામ, નીતિ આયોગ, કેન્દ્ર સરકાર, રાજ્ય સરકારોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટોની હાજરીમાં શોભી ઉઠી હતી. પરામર્શ 50 એસ્પિરેશનલ બ્લોક્સમાં વાસ્તવિક-વિશ્વ પ્રભાવ સેન્ડબોક્સ તરીકે ફ્રન્ટિયર ટેક્નોલોજીઓને કાર્યરત કરવા પર કેન્દ્રિત હતો. વર્કશોપ દરમિયાન ADP/ABP ન્યૂઝલેટર Aspirational Times બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું.

ઉદ્ઘાટન સત્રમાં એ વાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો કે ભારતનો વિકાસ જિલ્લા દર જિલ્લા થાય છે. ટેકનોલોજીને વિકસિત ભારતના વ્યૂહાત્મક સમર્થક તરીકે સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું, જે ગવર્નન્સને સેવા ડિજિટાઇઝેશનથી અનુકૂલનશીલ ઇન્ટેલિજન્સ અને સંસ્થાકીય પુનઃશોધ તરફ લઈ જાય છે. વક્તાઓએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ફ્રન્ટિયર ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય ટેક ડિવિડન્ડને અનલોક કરી શકે છે, આર્થિક વૃદ્ધિ અને સામાજિક વિકાસને વેગ આપી શકે છે અને વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતાને મજબૂત કરી શકે છે. મુખ્ય સિદ્ધાંતોમાં વાસ્તવિક ગવર્નન્સ સમસ્યાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું, ડેટા-આધારિત નિર્ણય લેવાને સક્ષમ કરવું, સંસ્થાકીય ક્ષમતા નિર્માણ અને નેતૃત્વ તથા વિશ્વાસમાં ટેકનોલોજીને સ્થિર કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

ફ્રન્ટિયર ટેકનોલોજી પર થીમેટિક સત્રો

આઠ મંત્રાલયોને જિલ્લા સ્તરે નિર્ણય લેવામાં ડિજિટલ એકીકરણના માર્ગો દર્શાવવા માટે પ્લેટફોર્મ મળ્યું હતું. નેશનલ ક્વોલિટી એશ્યોરન્સ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ફ્રેમવર્કે 29 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં સક્ષમ (SaQsham) પ્લેટફોર્મ દ્વારા જાહેર આરોગ્ય સુવિધાઓને પ્રમાણિત કરી છે. પોષણ 2.0 હેઠળ, પોષણ ટ્રેકર લગભગ વાસ્તવિક સમયમાં 14 લાખથી વધુ આંગણવાડી કેન્દ્રોનું નિરીક્ષણ કરે છે, જે પોષણ વિતરણને માપી શકાય તેવી ગવર્નન્સ સિસ્ટમમાં પરિવર્તિત કરે છે. જલ જીવન મિશન હેઠળ, PM ગતિ શક્તિ પર જીઓ-ટેગ કરેલી અસ્કયામતો અને પાઇપલાઇન મેપિંગ સાથે ગ્રામીણ નળના પાણીનું કવરેજ વિસ્તર્યું છે, જેમાં જિલ્લા કલેક્ટરો, VWSC-ની આગેવાની હેઠળની માલિકી અને પાણીની ગુણવત્તા પરીક્ષણ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. પશુ આધાર દ્વારા ડિજિટલ પશુધન ગવર્નન્સ વાસ્તવિક સમયના રસીકરણ ટ્રેકિંગ અને રોગની દેખરેખ માટે AI-તૈયાર ડેટાસેટ્સને સક્ષમ કરે છે. ડિજિટલ એગ્રીકલ્ચર મિશન એગ્રીસ્ટેક (AgriStack) અને ભારત વિસ્તાર દ્વારા ઇન્ટરઓપરેબલ ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવી રહ્યું છે જે ખેડૂત રજિસ્ટ્રીઝ, જીઓ-રેફરન્સ મેપ્સ અને બહુભાષી સલાહને એકીકૃત કરે છે. બેંકિંગ અને નાણાકીય સેવાઓમાં, AI ક્રેડિટ સ્કોરિંગ, છેતરપિંડી શોધવા, AML અને KYC ઓટોમેશન અને નાણાકીય સમાવેશ સૂચકાંકોના નિરીક્ષણમાં મદદ કરે છે. ચર્ચાઓમાં બોરવેલ-આધારિત વિસ્તારોમાં જરૂરિયાત મૂલ્યાંકન, API એકીકરણ, સુધારેલ પોષણ માન્યતા અને ફ્રન્ટલાઈન કામદારો માટે AR-આધારિત તાલીમ પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો.

જૂથ ચર્ચા અને આગળનો માર્ગ

ફ્રન્ટિયર ટેકનોલોજીના પ્રદર્શનોમાં શ્રી અભિષેક સિંઘ MeitY દ્વારા રજૂ કરાયેલ ઇન્ડિયા AI સોવરિન સ્ટેક એપ્લિકેશન્સ, સુશ્રી સાચી ચોપરા દ્વારા પ્રદર્શિત નીતિ ફ્રન્ટિયર ટેક રિપોઝીટરી, AI-સક્ષમ જમીન નિદાન, રાજ્યની માલિકીના SPV મોડલ હેઠળ ભારતના પ્રથમ સંપૂર્ણ AI-સક્ષમ જિલ્લા તરીકે સિંધુદુર્ગ અને ટનક જિલ્લામાં ધોરણ 10 ના ગણિતના પરિણામોમાં સુધારો કરતા PadhaiWithAI નો સમાવેશ થાય છે. ફ્રન્ટિયર 50 હેઠળ, AI ડિજિટલ ઇન્ટેલિજન્સ અને ટેલિકોમ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને સમૃદ્ધિ કેન્દ્રો સાથે આસિસ્ટેડ ડિજિટલ એક્સેસ પોઇન્ટ્સ તરીકે ફિજિટલ (phygital) મોડલ દ્વારા એકીકૃત કરવામાં આવ્યા છે. જિલ્લાઓ માટે તેમના જિલ્લાઓ અને બ્લોક્સમાં વિષયવાર પડકારોને ઉકેલવામાં તેમના ટેકનોલોજી-આધારિત હસ્તક્ષેપો રજૂ કરવાની આ એક તક પણ હતી.

સમાપન તરફ, નીતિ આયોગે માઇક્રો-લોકલાઇઝેશન, ઇન્ટરઓપરેબલ ડિસ્ટ્રિક્ટ ડેટા સ્ટેક્સ, માપી શકાય તેવા પરિણામો અને જવાબદાર નેતૃત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.

SM/BS/JD