ભારત સરકારે ગુજરાતમાં સેન્ટ્રલ બેંક ડિજિટલ કરન્સી (CBDC)-આધારિત ડિજિટલ ફૂડ કરન્સી પાઇલટ પ્રોજેક્ટ લોન્ચ કર્યો છે. તેનું ઉદ્ઘાટન કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અમિત શાહ દ્વારા કેન્દ્રીય ગ્રાહક બાબતો, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ મંત્રી શ્રી પ્રહ્લાદ જોશી અને ગુજરાતના માનનીય મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ; ગ્રાહક બાબતો, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ રાજ્ય મંત્રી શ્રીમતી નિમુબેન જયંતીભાઈ બાંભણિયાની ઉપસ્થિતિમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

આ પ્રસંગે બોલતા, કેન્દ્રીય ગ્રાહક બાબતો, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ મંત્રી પ્રહ્લાદ જોશીએ જણાવ્યું હતું કે જાહેર વિતરણ પ્રણાલી (PDS) માં સેન્ટ્રલ બેંક ડિજિટલ કરન્સી (CBDC) ની શરૂઆત ભારતની ખાદ્ય સુરક્ષા સંરચનામાં પારદર્શિતા, કાર્યક્ષમતા અને લાભાર્થીઓના સશક્તિકરણને સુનિશ્ચિત કરવા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે. ગુજરાતમાં CBDC-આધારિત ડિજિટલ ફૂડ કરન્સી પાઇલટ લોન્ચ કરતા તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારતની PDS—જે 80 કરોડથી વધુ લાભાર્થીઓને સેવા આપતી વિશ્વની સૌથી મોટી ખાદ્ય વિતરણ પ્રણાલી છે—તે ટેકનોલોજી-સંચાલિત સુધારાઓ દ્વારા સતત વિકસિત થઈ રહી છે. “હર દાણા, હર રૂપિયો, હર અધિકાર” નું સૂત્ર આપતા મંત્રીએ કહ્યું કે આ પહેલ હકદારીઓ વિશે જાગૃતિ વધારશે, પહોંચને સરળ બનાવશે અને સબસિડીવાળા અનાજના વિતરણમાં જવાબદારીને મજબૂત કરશે.

શ્રી જોશીએ માહિતી આપી હતી કે CBDC ફ્રેમવર્ક હેઠળ, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા દ્વારા જનરેટ કરાયેલ ડિજિટલ કૂપન્સ સીધા લાભાર્થીઓને પ્રોગ્રામેબલ ડિજિટલ કરન્સી (e₹) તરીકે જમા કરવામાં આવશે. લાભાર્થીઓ CBDC કૂપન અથવા વાઉચર કોડનો ઉપયોગ કરીને વાજબી ભાવની દુકાનો (FPS) પર તેમના હકની અનાજની માત્રા મેળવી શકે છે. આ સિસ્ટમ બાયોમેટ્રિક ઓથેન્ટિકેશન અને e-POS ઓપરેશનલ મુદ્દાઓ સંબંધિત પડકારોને હલ કરશે અને સાથે જ સુરક્ષિત, શોધી શકાય તેવા અને રીઅલ-ટાઇમ વ્યવહારો સુનિશ્ચિત કરશે. તેમણે વધુમાં નોંધ્યું હતું કે આ પાઇલટ પ્રોજેક્ટ ટૂંક સમયમાં ચંદીગઢ, પુડુચેરી અને દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વિસ્તૃત કરવામાં આવશે.

આ પહેલ ભારત સરકાર દ્વારા રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા અને ગુજરાત સરકારના સહયોગથી અમદાવાદ, આણંદ, વલસાડ અને સુરત જિલ્લામાં જાહેર વિતરણ પ્રણાલી હેઠળ શરૂ કરવામાં આવી છે. તેની સ્કેલ-અપ વ્યૂહરચનાના ભાગરૂપે, પછીના તબક્કાઓ પુડુચેરી, ચંદીગઢ અને દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સુધી લંબાવવામાં આવશે.

આ પ્રસંગે બોલતા શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે CBDC પાઇલટ જાહેર વિતરણ પ્રણાલીમાં ડિજિટલ ઇન્ડિયાના વિઝનનું એક મહત્વપૂર્ણ વિસ્તરણ રજૂ કરે છે. તેમણે સિસ્ટમને વધુ પારદર્શક, ભ્રષ્ટાચાર મુક્ત અને લીક-પ્રૂફ બનાવવા માટે તમામ હિતધારકોના પ્રયાસોની પ્રશંસા કરી હતી અને નોંધ્યું હતું કે વિશ્વના લગભગ અડધા ડિજિટલ વ્યવહારો હવે ભારતમાં થાય છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે CBDC સરકારના 'મિનિમમ ગવર્નમેન્ટ, મેક્સિમમ ગવર્નન્સ' ના વિઝનને વધુ મજબૂત બનાવશે, એ સુનિશ્ચિત કરશે કે લાભાર્થીઓને તેમના હકનું અનાજ વધુ પારદર્શિતા અને અધિકારોની જાગૃતિ સાથે મળે. તેમણે અન્ય રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને પણ PDS અમલીકરણમાં CBDC અપનાવવા પ્રોત્સાહિત કર્યા છે.

CBDC-સક્ષમ સિસ્ટમ હેઠળ, લાભાર્થીઓના ડિજિટલ વોલેટમાં પ્રોગ્રામેબલ ડિજિટલ રૂપિયો હશે, જે વાજબી ભાવની દુકાનો પર હકદાર અનાજની ખરીદી માટે સીમલેસ QR કોડ-આધારિત અથવા કૂપન કોડ-આધારિત વ્યવહારોને સક્ષમ બનાવશે. આ સિસ્ટમ વારંવારના બાયોમેટ્રિક ઓથેન્ટિકેશનને દૂર કરે છે, વ્યવહારની કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરે છે અને રીઅલ-ટાઇમ ડિજિટલ ટ્રેઇલ જનરેટ કરે છે, જેનાથી પારદર્શિતા, દેખરેખ અને જવાબદારીમાં વધારો થાય છે. વાજબી ભાવની દુકાનના સંચાલકોને પણ તેમનું માર્જિન રીઅલ-ટાઇમ ધોરણે પ્રાપ્ત થશે, જે પરસ્પર લાભદાયી ઇકોસિસ્ટમ બનાવશે.

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ વિભાગે ભારતની ખાદ્ય સુરક્ષા ઇકોસિસ્ટમનું વ્યાપક ડિજિટલ પરિવર્તન હાથ ધર્યું છે. મુખ્ય પહેલોમાં રેશન કાર્ડનું એન્ડ-ટુ-એન્ડ ડિજિટાઇઝેશન અને વન નેશન વન રેશન કાર્ડ (ONORC) ફ્રેમવર્ક હેઠળ દેશવ્યાપી પોર્ટેબિલિટી, આધાર-સક્ષમ ઓથેન્ટિકેશન અને રીઅલ-ટાઇમ ટ્રાન્ઝેક્શન કેપ્ચર માટે e-POS ઉપકરણોની તૈનાત અને 'રાઈટફુલ ટાર્ગેટીંગ ડેશબોર્ડ' દ્વારા ડેટા-સંચાલિત માન્યતાના અમલીકરણનો સમાવેશ થાય છે. 'અન્ન ચક્ર' દ્વારા ડિજિટલ સપ્લાય-ચેઈન ઓપ્ટિમાઇઝેશન અને 'અન્ન સહાયતા' જેવી મજબૂત ફરિયાદ નિવારણ પદ્ધતિઓએ પારદર્શિતા, કાર્યક્ષમતા અને નાગરિક-કેન્દ્રિત સેવા વિતરણમાં વધુ વધારો કર્યો છે. CBDC-આધારિત ડિજિટલ ફૂડ કરન્સી પાઇલટ PDS આર્કિટેક્ચરમાં પ્રોગ્રામેબલ સોવરિન ડિજિટલ પેમેન્ટ લેયરને એકીકૃત કરીને આ સુધારાની મુસાફરીના આગલા તબક્કાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

આ પાઇલટ, જે મર્યાદિત સંખ્યામાં લાભાર્થીઓ સાથે શરૂ થયો છે, તે ટેકનોલોજીને કલ્યાણકારી વિતરણ સાથે જોડવા, પારદર્શિતા મજબૂત કરવા અને છેવાડાના માનવી સુધી સેવા વિતરણ માટે વધુ કાર્યક્ષમ અને જવાબદાર ગવર્નન્સ ફ્રેમવર્ક બનાવવા તરફ એક પરિવર્તનકારી પગલું સાબિત થશે તેવી અપેક્ષા છે.

CBDC-આધારિત ડિજિટલ ફૂડ કરન્સી પાઇલટનું ઉદ્ઘાટન કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અમિત શાહ દ્વારા ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ, ગ્રાહક બાબતો, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ રાજ્ય મંત્રી નિમુબેન જયંતીભાઈ બાંભણિયા, ગુજરાતના નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવી, ગુજરાતના ખાદ્ય અને નાગરિક પુરવઠા મંત્રી રમણભાઈ ભીખાભાઈ સોલંકી, ગુજરાતના ખાદ્ય અને નાગરિક પુરવઠા રાજ્ય મંત્રી પી સી બરંડા અને ગાંધીનગરના મેયર મીરાબેન પટેલની સાથે ભારત સરકાર, ગુજરાત સરકાર અને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાના વરિષ્ઠ અધિકારીઓની ઉપસ્થિતિમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

SM/IJ/GP//JD

(રીલીઝ આઈડી: 2228489) મુલાકાતી સંખ્યા : 11