ભારત સરકારના મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક સલાહકાર (PSA), પ્રો. અજય કુમાર સૂદે પ્રગતિનસમીક્ષા કરવા અને સંકલિત પગલાં સુનિશ્ચિત કરવા માટે “પાન મસાલા અને ગુટખાના પેકિંગ અને સંગ્રહ માટેના સેચેટ્સમાં બાયો-પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ” પર ઉચ્ચ સ્તરીય હિતધારકોની પરામર્શ બેઠકની અધ્યક્ષતા કરી હતી. આ બેઠકમાં PSA કાર્યાલયના વૈજ્ઞાનિક સચિવ ડો. પરવિંદર મૈની; બાયોટેકનોલોજી વિભાગના સચિવ ડો. રાજેશ ગોખલે; પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય (MoEFCC) ના સચિવ શ્રી તન્મય કુમાર; ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક પ્રાધિકરણ (FSSAI) ના મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી શ્રી રજિત પુન્હાની; ગ્રાહક બાબતોના મંત્રાલય, ઉદ્યોગ અને આંતરિક વ્યાપાર પ્રમોશન વિભાગ (DPIIT), કેમિકલ્સ અને પેટ્રોકેમિકલ્સ વિભાગ, ભારતીય માનક બ્યુરો (BIS), અને ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પેકેજિંગ (IIP) ના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ તેમજ શૈક્ષણિક જગત, ઉદ્યોગ અને અન્ય હિતધારકોના પ્રતિનિધિઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

ચર્ચાઓ દરમિયાન સેચેટ પેકેજિંગ માટે યોગ્ય બાયોડિગ્રેડેબલ સામગ્રીની ઓળખ કરવાના હેતુથી ચાલી રહેલી રાષ્ટ્રીય પહેલો અને સંશોધન પ્રયાસોની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી. તેમના પ્રારંભિક પ્રવચનમાં, PSA પ્રો. સૂદે પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય (PMO) અને ગ્રાહક બાબતોના વિભાગ સાથે અગાઉ થયેલી ચર્ચાઓનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો, અને પાન મસાલા અને ગુટખાના પેકેજિંગ માટે સ્પષ્ટ, સમયબદ્ધ એક્શન પ્લાનને અંતિમ સ્વરૂપ આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

ડો. ગોખલેએ સેચેટ પ્લાસ્ટિકની નબળી વિઘટન ક્ષમતા (degradability) ને કારણે ઉભા થતા નોંધપાત્ર પર્યાવરણીય પડકાર પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે પોલિલેક્ટિક એસિડ (PLA) ને ન્યૂનતમ ખર્ચની અસરો ધરાવતા આશાસ્પદ બાયોડિગ્રેડેબલ વિકલ્પ તરીકે ઓળખાવ્યો હતો અને સરકાર, ઉદ્યોગ અને શૈક્ષણિક જગતને સાંકળતા સંકલિત, સમયબદ્ધ પગલાંની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

શ્રી તન્મય કુમારે માહિતી આપી હતી કે MoEFCC બાયોપ્લાસ્ટિકની વર્તમાન વ્યાખ્યાની પુનઃ સમીક્ષા કરી રહ્યું છે અને બાયોડિગ્રેડેબલ સામગ્રીની સ્પષ્ટ વ્યાખ્યા ઘડવાની પ્રક્રિયામાં છે, જે BIS ને પ્રમાણિત પરીક્ષણ પ્રોટોકોલ વિકસાવવા માટે સક્ષમ બનાવશે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે સમાન અને તકનીકી રીતે મજબૂત માળખા સુધી પહોંચવા માટે આવી પરામર્શ બેઠકો આવશ્યક છે. શ્રી રજિત પુન્હાનીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે બાયોડિગ્રેડેબલ પેકેજિંગનો ખર્ચ ઉત્પાદનની કિંમત કરતા ઓછો હોવો જોઈએ, જ્યારે સ્વાદ અને સુગંધનું રક્ષણ સુનિશ્ચિત કરવું, FSSAI-નિર્ધારિત સ્થળાંતર મર્યાદાઓ (migration limits) નું ચુસ્ત પાલન અને તમામ પેકેજિંગ સ્તરોમાંથી પ્લાસ્ટિક અને એલ્યુમિનિયમ ફોઇલને સંપૂર્ણપણે બાકાત રાખવા જોઈએ.

ધોરણોના દૃષ્ટિકોણથી, BIS એ હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે મોટાભાગની વર્તમાન બાયોડિગ્રેડેબલ સામગ્રી માત્ર ઔદ્યોગિક ખાતર (composting) ની પરિસ્થિતિઓમાં જ વિઘટિત થાય છે, આમ તેના સંગ્રહ અને પ્રક્રિયાને એક મોટો પડકાર બનાવે છે. વિચાર-મંથન સત્રમાં બહુવિધ મંત્રાલયો અને વિભાગોના ઇનપુટ્સ, IIT મદ્રાસ, IIT બોમ્બે અને રેવેનશો યુનિવર્સિટીના શૈક્ષણિક પરિપ્રેક્ષ્યો અને બલરામપુર ચીની મિલ્સ લિમિટેડ, UKHI લિમિટેડ અને પ્રાજ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ દ્વારા ઉદ્યોગ પ્રસ્તુતિઓ રજૂ કરવામાં આવી હતી, ત્યારબાદ નિયમનકારી સત્તાવાળાઓ અને ઉદ્યોગ સંગઠનો દ્વારા હસ્તક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હતો. આ મલ્ટી-સ્ટેકહોલ્ડર ઇનપુટ્સના આધારે, ચર્ચાઓ સંશોધનાત્મક સંશોધન અને પાયલોટ સોલ્યુશન્સથી આગળ વધીને બાયોડિગ્રેડેબલ સામગ્રી માટે સંરચિત માન્યતા (validation) અને પ્રમાણપત્ર માર્ગ તરફ આગળ વધવાની જરૂરિયાત પર કેન્દ્રિત થઈ હતી.

તમામ હિતધારકોની સક્રિય સહભાગિતાની પ્રશંસા કરતા, પ્રો. સૂદે નોંધ્યું હતું કે કેટલાંક ઉદ્યોગો પાસે પહેલેથી જ સંભવિત બાયોડિગ્રેડેબલ મટિરિયલ સોલ્યુશન્સ છે, જેને હવે બાયોડિગ્રેડેબલ મટિરિયલની વ્યાખ્યા અંતિમ કરતા પહેલા સખત રીતે પરીક્ષણ અને પ્રમાણિત કરવાની જરૂર છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે MoEFCC, FSSAI, BIS, CIPET અને IIP એ સ્પષ્ટ સમયમર્યાદા સાથેની પ્રક્રિયા વિકસાવવા માટે ઉદ્યોગ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સાથે મળીને કામ કરવું જોઈએ. તેમણે વધુમાં ઉદ્યોગ પ્રતિનિધિઓને સૂચના આપી હતી કે તેઓ સેન્ટ્રલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પેટ્રોકેમિકલ્સ એન્જિનિયરિંગ એન્ડ ટેકનોલોજી (CIPET) ને સૂચિત સામગ્રીના નમૂના સબમિટ કરે અને આગામી બેઠક પહેલા સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર (SoP) તૈયાર કરે.

 

SM/ BS/GP/JD

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

(रिलीज़ आईडी: 2217407) आगंतुक पटल : 10