દેશની વીજ વિતરણ કંપનીઓ (ડિસ્કોમ અને પાવર વિભાગો) એ નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં ₹2,701 કરોડનો સંચિત હકારાત્મક કર પછીનો નફો (PAT) નોંધાવ્યો છે, જે આ ક્ષેત્ર માટે એક મહત્વપૂર્ણ વળાંક છે. રાજ્ય વીજળી બોર્ડના અનબંડલિંગ અને કોર્પોરેટાઇઝેશન પછી વિતરણ કંપનીઓ ઘણા વર્ષોથી સંચિત PAT નુકસાન નોંધાવી રહી હતી.

નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં ₹2,701 કરોડનો સકારાત્મક PAT નાણાકીય વર્ષ 2023-24માં ₹25,553 કરોડ અને નાણાકીય વર્ષ 2013-14માં ₹67,962 કરોડના નુકસાનની તુલનામાં છે.

આ અંગે ટિપ્પણી કરતા, કેન્દ્રીય ઉર્જા મંત્રી શ્રી મનોહર લાલે જણાવ્યું હતું કે આ વિતરણ ક્ષેત્ર માટે એક નવો અધ્યાય છે અને વિતરણ ક્ષેત્રની ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે લેવામાં આવેલા અનેક પગલાંનું પરિણામ છે.

મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે આ સિદ્ધિ પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ અને વિઝનને કારણે શક્ય બની છે, જે તેમના શબ્દોમાં કહીએ તો, "માત્ર પોતાના વિકાસને જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક વિકાસને પણ આગળ ધપાવી રહ્યા છે, જેમાં ઊર્જા ક્ષેત્ર મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે." શ્રી મનોહર લાલે જણાવ્યું હતું કે સરકાર આ ક્ષેત્રમાં જરૂરી સુધારાઓ અમલમાં મૂકવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે જેથી વીજળી ક્ષેત્ર આપણા વિકસતા અર્થતંત્રને ટેકો આપી શકે અને વિકસિત દેશ તરફ ભારતની સફરમાં તેની ભૂમિકા ભજવી શકે.

વિતરણ ક્ષેત્રમાં પહેલ                                                  

વિતરણ ક્ષેત્રમાં કેટલીક મુખ્ય પરિવર્તનકારી પહેલોમાં સામેલ છે:

• સુધારેલ વિતરણ ક્ષેત્ર યોજના (RDSS): માળખાગત આધુનિકીકરણ અને ઝડપી સ્માર્ટ મીટરિંગ દ્વારા નાણાકીય સ્થિરતા વધારવી.
• વધારાના સમજદાર નિયમો: નાણાકીય અને કાર્યકારી શિસ્તને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પાવર સેક્ટર યુટિલિટીઝ માટે ફાઇનાન્સની ઍક્સેસને કામગીરીના માપદંડો સામે સિદ્ધિ સાથે જોડવી.
• વીજળી નિયમોમાં સુધારા: સંપૂર્ણ ખર્ચ વસૂલાત સુનિશ્ચિત કરવા માટે સમયસર ખર્ચ ગોઠવણો, સમજદાર ટેરિફ માળખાં અને પારદર્શક સબસિડી એકાઉન્ટિંગ લાગુ કરો.
• વીજળી વિતરણ (એકાઉન્ટ્સ અને વધારાના ડિસ્ક્લોઝર) નિયમો, 2025: સુધારેલા નાણાકીય શાસન માટે વિતરણ ઉપયોગિતાઓમાં સમાન એકાઉન્ટિંગ અને વધેલી પારદર્શિતા રજૂ કરો.
• મોડી ચુકવણી સરચાર્જ નિયમો: પાવર સેક્ટરમાં સમયસર ચુકવણી દ્વારા કાનૂની કરારો લાગુ કરો, જેનાથી નવા RE પ્રોજેક્ટ્સમાં રોકાણને પ્રોત્સાહન મળે છે.વધારાની ઉધાર યોજનાના ભાગ રૂપે કામગીરી મેટ્રિક્સ સાથે જોડાયેલ ઉધાર મર્યાદા સાથે, મુખ્ય પાવર સેક્ટર સુધારાઓ અમલમાં મૂકવા માટે રાજ્યોને પ્રોત્સાહિત કરવા.

વધુ સારા સૂચકાંકો

આ સુધારાઓના પરિણામો ફક્ત વિતરણ ઉપયોગિતાઓ દ્વારા ઘણા વર્ષો પછી પોસ્ટ કરાયેલા સકારાત્મક PAT માં જ દેખાતા નથી, પરંતુ અન્ય કામગીરી સૂચકાંકોમાં પણ સ્પષ્ટ છે.

• છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં કુલ ટેકનિકલ અને વાણિજ્યિક (AT&C) નુકસાનમાં ઘટાડો થયો છે, જે નોંધપાત્ર પરિવર્તન દર્શાવે છે. AT&C નુકસાન નાણાકીય વર્ષ 2013-14માં 22.62% થી ઘટીને નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં 15.04% થયું છે.
• વધુમાં, પુરવઠા-સરેરાશ આવક પ્રાપ્તિ (ACS-ARR) તફાવત નાણાકીય વર્ષ 2013-14માં ₹0.78/kWh થી ઘટીને નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં ₹0.06/kWh થયો છે, જે સારી ખર્ચ વસૂલાત દર્શાવે છે.
• વીજળી (લેટ પેમેન્ટ સરચાર્જ) નિયમો જેવા સુધારાઓએ વીજળી ઉત્પાદક કંપનીઓના બાકી લેણાં 96% ઘટાડી દીધા છે - જે 2022માં ₹1,39,947 કરોડ હતા તે જાન્યુઆરી 2026 સુધીમાં માત્ર ₹4,927 કરોડ થયા છે - જ્યારે વિતરણ ઉપયોગિતા ચુકવણી ચક્ર નાણાકીય વર્ષ 2020-21માં 178 દિવસથી ઘટાડીને નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં 113 દિવસ કરવામાં આવ્યા છે.

પાવર મંત્રાલયે છેલ્લા દાયકામાં દેશભરમાં વિતરણ ઉપયોગિતાઓની કામગીરી સુધારવા માટે નક્કર પ્રયાસો કર્યા છે. વ્યક્તિગત નીતિ પહેલ ઉપરાંત, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે વ્યાપક જોડાણથી વિતરણ ક્ષેત્રમાં સુધારા થયા છે. આમાં 2025માં રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના ઉર્જા મંત્રીઓની પ્રાદેશિક પરિષદો દરમિયાન કેન્દ્રીય ઉર્જા મંત્રી શ્રી મનોહર લાલ દ્વારા યોજાયેલી ચર્ચાઓનો સમાવેશ થાય છે - ગંગટોક (ઉત્તરપૂર્વ ક્ષેત્ર), મુંબઈ (પશ્ચિમ ક્ષેત્ર), બેંગલુરુ (દક્ષિણ ક્ષેત્ર), ચંદીગઢ (ઉત્તર ક્ષેત્ર) અને પટના (પૂર્વીય ક્ષેત્ર). નિયમિત વાતચીત અને સમીક્ષાઓએ ડિસ્કોમને આ નોંધપાત્ર પરિવર્તન પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે.

કેન્દ્રીય ઉર્જા અને નવી અને નવીનીકરણીય ઉર્જા રાજ્યમંત્રી શ્રી શ્રીપદ નાઈકની અધ્યક્ષતામાં શ્રી મનોહર લાલ દ્વારા રચાયેલ મંત્રીઓનું જૂથ, ડિસ્કોમની નાણાકીય સ્થિતિ સુધારવા પર વિચાર-વિમર્શ કરી રહ્યું હોવાથી આ ગતિ ચાલુ રહેવાની અપેક્ષા છે.

SM/JY/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com