જલ શક્તિ મંત્રાલયના પીવાના પાણી અને સ્વચ્છતા વિભાગ (DDWS) એ આજે ડિસ્ટ્રિક્ટ કલેક્ટર્સના પેયજલ સંવાદની 5મી આવૃત્તિનું આયોજન કર્યું હતું, જેમાં જલ જીવન મિશન (JJM) હેઠળ 'હર ઘર જલ' ના અમલીકરણને મજબૂત કરવા માટે વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, જિલ્લા વહીવટીતંત્ર અને ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોને એકસાથે લાવવામાં આવ્યા હતા.

આ વર્ચ્યુઅલ કાર્યક્રમની અધ્યક્ષતા DDWS ના સચિવ શ્રી અશોક કે. કે. મીનાએ કરી હતી અને તેમાં દેશભરના જિલ્લા કલેક્ટર/ડેપ્યુટી મેજિસ્ટ્રેટ/જિલ્લા અધિકારીઓએ ભાગ લીધો હતો.

તેમના સંબોધનમાં, DDWSના સચિવ શ્રી અશોક કે.કે. મીનાએ જિલ્લા ટીમોના પ્રયત્નોની પ્રશંસા કરી અને તેમને ખંત અને સામુદાયિક ભાગીદારી સાથે સેવા વિતરણને મજબૂત કરવાનું ચાલુ રાખવા પ્રોત્સાહિત કર્યા. તેમણે ગ્રામીણ જળ પુરવઠામાં સામુદાયિક માલિકી અને સેવા વિતરણ પર ભાર મૂકીને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નિર્માણથી સેવા વિતરણ તરફ સંક્રમણ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે ગ્રામ પંચાયતો અને ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓની નિર્ણાયક ભૂમિકા પર ભાર મૂકતા નોંધ્યું હતું કે 73મા બંધારણીય સુધારા હેઠળ, પીવાના પાણીની પ્રણાલીઓના સંચાલન અને જાળવણીની જવાબદારી ગ્રામ પંચાયત સ્તરે છે અને તેનો અસરકારક અમલ થવો જોઈએ.

શ્રી મીનાએ જળ સેવાઓને ટેકો આપતા સ્થળાંતરિત સમુદાયો અને આંતર-રાજ્ય કામદારો સહિત રાજ્યોમાં ઉભરી રહેલી મજબૂત સામુદાયિક ભાગીદારીની પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ સમુદાય સંચાલિત અભિગમ કાર્યક્રમના આગામી તબક્કા માટે માર્ગદર્શન આપશે.

તેમણે બે મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો:

1. જલ અર્પણ – 15 દિવસના ટ્રાયલ રન પછી ગ્રામ પંચાયતો અને સમુદાયોને ગ્રામીણ જળ પુરવઠા યોજનાઓનું વ્યવસ્થિત હેન્ડઓવર. તેમણે દર વર્ષે 'જલ અર્પણ' ને વાર્ષિક જાળવણી પખવાડિયા તરીકે ઉજવવાની ભલામણ કરી હતી, જે નિવારક જાળવણી અને નવી સામુદાયિક માલિકી સુનિશ્ચિત કરે છે.
2. જલ સેવા આંકલન – સેવાની ગુણવત્તા અને ટકાઉપણું જાળવવા માટે 100% 'હર ઘર જલ' જાહેર કરાયેલા ગામોમાં કાર્યક્ષમતાનું વ્યવસ્થિત સ્વ-મૂલ્યાંકન.

તેમણે જિલ્લા કલેક્ટરોને વ્યાપક સ્વીકૃતિ માટે સારી રીતે દસ્તાવેજીકૃત શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ શેર કરવા માટે વધુ પ્રોત્સાહિત કર્યા.

NJJMના ડેપ્યુટી સેક્રેટરી શ્રીમતી અંકિતા ચક્રવર્તીએ 5મા ડિસ્ટ્રિક્ટ કલેક્ટર્સ પેયજલ સંવાદમાં સચિવ, એડિશનલ સેક્રેટરી અને મિશન ડાયરેક્ટર - NJJM, રાજ્યોના મિશન ડાયરેક્ટર્સ અને તમામ સહભાગી જિલ્લા કલેક્ટર્સ/જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ્સનું સ્વાગત કર્યું. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું કે આજની ચર્ચાઓનું કેન્દ્ર 'જલ સેવા આંકલન' પર રહેશે, જે 30મી ડિસેમ્બર, 2025 ના રોજ માનનીય જલ શક્તિ મંત્રી દ્વારા લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું.

જલ સેવા આંકલન પર DDWS પ્રેઝન્ટેશન

સત્ર દરમિયાન NJJM ના ડેપ્યુટી સેક્રેટરી શ્રીમતી અંકિતા ચક્રવર્તી દ્વારા JJM હેઠળ ગ્રામ પંચાયતની આગેવાની હેઠળના કાર્યક્ષમતા મૂલ્યાંકન સાધન 'જલ સેવા આંકલન' પર વિગતવાર પ્રેઝન્ટેશન આપવામાં આવ્યું હતું. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ પહેલનો ઉદેશ્ય પંચાયતોને ત્રણ જટિલ માપદંડો પર પીવાના પાણીની વ્યવસ્થાનું મૂલ્યાંકન કરવા સક્ષમ બનાવીને સેવા વિતરણને મજબૂત કરવાનો છે: પુરવઠાની નિયમિતતા, પ્રાપ્યતાની પર્યાપ્તતા અને પાણીની ગુણવત્તા.

તેમણે જલ સેવા આંકલનની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ પ્રક્રિયા સમજાવી, પંચાયત સચિવોને મૂલ્યાંકન પૂર્ણ કરવા માટે ઈ-ગ્રામ સ્વરાજ પોર્ટલ પર નેવિગેશન પાથ દ્વારા માર્ગદર્શન આપ્યું.

જલ સેવા આંકલન પ્રક્રિયામાં પાંચ વ્યવસ્થિત પગલાં શામેલ છે:

1. સેવાની કાર્યક્ષમતા પર VWSC-ની આગેવાની હેઠળની ચર્ચા.
2. પારદર્શિતા અને સામૂહિક માલિકી માટે ગ્રામસભાનું સમર્થન.
3. JJM IMIS પંચાયત ડેશબોર્ડ પર પંચાયત સચિવો દ્વારા ડેટા એન્ટ્રી.
4. નારી પંચાયત એપ દ્વારા મૂલ્યાંકનના તારણોની જાહેર દૃશ્યતા, જેમાં 30-દિવસની ફીડબેક વિન્ડો હશે.
5. આયોજન અને સુધારાત્મક પગલાં માટે જિલ્લા અને રાજ્ય સ્તરે એકીકૃત રિપોર્ટિંગ.

તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો હતો કે જલ સેવા આંકલનનું વર્તમાન ચક્ર 31મી ડિસેમ્બર 2020 ના રોજ અથવા તે પહેલાં 'હર ઘર જલ' જાહેર કરાયેલી ગ્રામ પંચાયતોને લાગુ પડે છે, જે આશરે 1.17 લાખ પંચાયતોને આવરી લે છે. આ પંચાયતો પાસે ઓછામાં ઓછો એક વર્ષનો ઓપરેશનલ અનુભવ છે, જે વિશ્વસનીય મૂલ્યાંકન સુનિશ્ચિત કરે છે. પાત્ર પંચાયતોની યાદી JJM IMIS પર ફોર્મ J8 માં ઉપલબ્ધ છે.

જલ સેવા આંકલન ફ્રેમવર્કમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સેવા-સ્તરના અંતર, સ્ત્રોતની ટકાઉપણું અને O&M સજ્જતાને સંબોધતા 23 મૂલ્યાંકન પ્રશ્નોનો સમાવેશ થાય છે. પ્રથમ ચક્ર 26મી જાન્યુઆરી 2026 સુધીમાં પૂર્ણ થવું આવશ્યક છે. તેમણે અધિકારીઓને પંચાયત સચિવોની તાલીમ, સમયસર ગ્રામસભાની બેઠકો અને ચોક્કસ ડેટા એન્ટ્રી સુનિશ્ચિત કરવા વિનંતી કરી હતી.

જિલ્લા પ્રેઝન્ટેશન

નીચેના જિલ્લાઓએ તેમની પ્રગતિ અને ક્ષેત્રીય પ્રથાઓ રજૂ કરી. દરેક પ્રેઝન્ટેશન સંબંધિત જિલ્લા કલેક્ટર/ડેપ્યુટી કમિશનર/જિલ્લા અધિકારીઓ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યું.

ન્યુલેન્ડ (Niuland), નાગાલેન્ડ: ડેપ્યુટી કમિશનર શ્રીમતી સારા એસ જમીરે શેર કર્યું હતું કે JJM પહેલાં, મહિલાઓ અને છોકરીઓ પાણી લાવવા માટે પહાડી પ્રદેશોમાં લાંબુ અંતર કાપતી હતી. WATSAN (વોટર એન્ડ સેનિટેશન કમિટી) ના ટેકા સાથે, પાઈપ્ડ વોટર સ્કીમ્સના કાર્યક્ષમ O&M માટે સામુદાયિક ભાગીદારીએ માલિકી મજબૂત કરી. સફળતાની વાર્તાઓમાં યુવાનો અને મહિલાઓની સક્રિય સંડોવણી માટે પડાલા (યેહોખુ) ગામ, હોખેઝે ગામ જ્યાં WATSAN અને કાઉન્સિલ ચેરમેને વધારાના પાઇપલાઇન ખર્ચમાં ફાળો આપ્યો હતો, અને ઇઝેવી ગામ જ્યાં રહેવાસીઓ O&M માટે દર મહિને ₹100 ચૂકવે છે તેનો સમાવેશ થાય છે.

પલવલ (Palwal), હરિયાણા: જિલ્લા કલેક્ટર ડો. હરીશ કુમાર વશિષ્ઠે બલ્ક વોટર સપ્લાય માટે રેની વેલ્સ ટેકનોલોજી રજૂ કરી હતી. આ ટેકનોલોજીએ ફ્લોરાઇડ દૂષણનો સામનો કરવામાં મદદ કરી અને ગુણવત્તાયુક્ત પાણી પૂરું પાડવામાં આવે છે તેની ખાતરી કરી. આ ટેકનોલોજી વીજળીનો ખર્ચ ઘટાડે છે અને ઓછી જમીનની જરૂર પડે છે.

 

સારંગઢ-બિલાઈગઢ, છત્તીસગઢ: કલેક્ટર અને જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ ડો. સંજય કન્નોજેએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સઘન IEC ઝુંબેશ અને સતત સામુદાયિક જાગૃતિ એ જળ વ્યવસ્થાપનમાં સક્રિય જાહેર ભાગીદારીનો પાયો છે. તેમણે 10 ગામોના ક્લસ્ટરમાં આયોજિત 'રાત્રિ ચૌપાલ' (Ratri Chaupals) જેવી નવીન વ્યૂહરચનાઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જ્યાં સમુદાયના સભ્યો પ્રતિસાદ શેર કરે છે અને ફરિયાદોનું તાત્કાલિક નિરાકરણ કરવામાં આવે છે. તાલીમબદ્ધ 'જલ બાહિની' સભ્યો ફિલ્ડ ટેસ્ટિંગ કિટ્સ (FTKs) નો ઉપયોગ કરીને નિયમિતપણે પાણીની ગુણવત્તાનું પરીક્ષણ કરીને અને ગ્રામજનોને સુરક્ષિત પાણીની પદ્ધતિઓ વિશે શિક્ષિત કરીને નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે. વધુમાં, 'જલ સંઘ બાહિની' નામના સ્વ-સહાય જૂથો શ્રમદાન દ્વારા ભૂગર્ભજળ બચાવવા માટે સમુદાયોને પ્રેરણા આપે છે.

મહબૂબનગર, તેલંગાણા: કલેક્ટર અને જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ શ્રીમતી વિઝેન્દિરા બોયીએ 24x7 ગુણવત્તાયુક્ત પાણી પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા માટે મિશન ભગીરથ હેઠળની પ્રગતિ સમજાવી હતી. તેણીએ પ્રકાશિત કર્યું કે પાણીના શુદ્ધિકરણ પ્લાન્ટ્સ (WTPs) પર શુદ્ધિકરણ માટે પમ્પિંગ અથવા ગ્રેવિટી દ્વારા પાણી ખેંચવામાં આવે છે. વિલેજર્સ પોતે પાણી પુરવઠાનું નિરીક્ષણ કરે છે, જે સામુદાયિક માલિકીને પ્રોત્સાહન આપે છે. જિલ્લાએ પ્રતિ વ્યક્તિ દીઠ 100 લિટર (LPCD) ની જોગવાઈ માટે ડિજિટલ મોનિટરિંગ અપનાવ્યું છે, જેમાં ગ્રીન, યલો અને રેડ કલર-કોડેડ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. નોંધપાત્ર રીતે, જિલ્લાના 90% ગામો ગ્રીન ઝોન હેઠળ આવે છે.

આ પ્રસ્તુતિઓમાં સિદ્ધિઓ અને ચાલુ પડકારો બંનેનું પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું, જે હર ઘર જલ હેઠળ પ્રગતિને વેગ આપવા માટે અપનાવવામાં આવેલા વિવિધ અભિગમોને રેખાંકિત કરે છે.

તેમના સમાપન ભાષણમાં, AS&MD - NJJM શ્રી કે.કે. સોઆને હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે વિભાગ દર મહિને 'જલ જીવન સંવાદ' ન્યૂઝલેટરમાં દરેક ડિસ્ટ્રિક્ટ કલેક્ટર્સ પેયજલ સંવાદ દરમિયાન શેર કરાયેલા પ્રયાસો અને પ્રેઝન્ટેશનનું દસ્તાવેજીકરણ કરી રહ્યો છે, જે જિલ્લાઓને એકબીજાના અનુભવોમાંથી શીખવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. તેમણે પીવાના પાણીના સેવા વિતરણને મજબૂત કરવામાં જિલ્લાઓમાં દર્શાવવામાં આવેલ મજબૂત નેતૃત્વ અને નવીન પદ્ધતિઓની પ્રશંસા કરી હતી, અને નોંધ્યું હતું કે આ શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ તમામ રાજ્યો અને જિલ્લાઓના લાભ માટે વ્યાપકપણે શેર કરવામાં આવશે.

તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જલ જીવન મિશન હવે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નિર્માણથી સેવા વિતરણ તરફ સ્પષ્ટ સંક્રમણ ચિહ્નિત કરે છે, જેમાં જિલ્લા કલેક્ટરો અમલીકરણમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. જલ સેવા આંકલનના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, તેમણે સમજાવ્યું કે આ સમુદાય-સંચાલિત સ્વ-મૂલ્યાંકન પદ્ધતિ કાર્યક્ષમતા વિશે વાસ્તવિક, ગ્રાઉન્ડ-લેવલની આંતરદૃષ્ટિ પ્રદાન કરશે અને સમયસર સુધારાત્મક પગલાં લેવા માટે સક્ષમ બનાવશે. તેમણે તમામ જિલ્લાઓને જાન્યુઆરીની અંદર જલ સેવા આંકલન પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા, પંચાયત પદાધિકારીઓની યોગ્ય તાલીમ, સચોટ ડેટા એન્ટ્રી અને નિર્ણય લેવા માટે ડેશબોર્ડનો અસરકારક ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે 'હર ઘર જલ' ની સિદ્ધિઓને ટકાવી રાખવા અને લાંબા ગાળાના સેવા વિતરણ માટે ગ્રામ પંચાયતોને સશક્ત બનાવવા માટે જિલ્લા કલેક્ટરોનું નેતૃત્વ નિર્ણાયક છે.

NJJM ના ડાયરેક્ટર શ્રી યોગેન્દ્ર કુમાર સિંઘ દ્વારા આભારવિધિ સાથે સત્રનું સમાપન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે જિલ્લા અધિકારીઓની સક્રિય સહભાગિતાને સ્વીકારી હતી અને દરેક ગ્રામીણ ઘર માટે સુરક્ષિત પીવાનું પાણી સુનિશ્ચિત કરવામાં રાજ્યોને ટેકો આપવા માટે DDWSની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

ડિસ્ટ્રિક્ટ કલેક્ટર્સના પેયજલ સંવાદની 5મી આવૃત્તિમાં દેશભરમાંથી 1500થી વધુ સહભાગીઓએ હાજરી આપી હતી, જેમાં રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના જિલ્લા કલેક્ટર/ડેપ્યુટી કમિશનર/જિલ્લા અધિકારીઓ, મિશન ડાયરેક્ટર્સ અને સ્ટેટ મિશન ટીમ્સનો સમાવેશ થાય છે..

SM/BS/GP/JD

(रिलीज़ आईडी: 2215076) आगंतुक पटल : 6