કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવે બુધવારે નવી દિલ્હીમાં ' ઈકો-રિસ્ટોરેશન ઓફ ધ અરવલ્લી લેન્ડસ્કેપઃ સ્ટ્રેન્થનિંગ ધ અરવલ્લી ગ્રીન વૉલ’ને મજબૂત બનાવવી' વિષય પર રાષ્ટ્રીય પરિષદનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. મંત્રીએ ઉદ્ઘાટન સત્ર દરમિયાન સાંકલા ફાઉન્ડેશન (Sankala Foundation) દ્વારા તૈયાર કરાયેલ “ઇકો-રિસ્ટોરેશન ઓફ ધ અરવલ્લી લેન્ડસ્કેપ” શીર્ષક ધરાવતો અહેવાલ પણ બહાર પાડ્યો હતો.

તેમના સંબોધનમાં શ્રી યાદવે જણાવ્યું હતું કે સરકારે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના વિઝન અને 26 મિલિયન હેક્ટર ક્ષતિગ્રસ્ત જમીનને પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે UNCCD હેઠળ ભારતની પ્રતિબદ્ધતાના ભાગરૂપે 'અરવલ્લી ગ્રીન વોલ પ્રોજેક્ટ' શરૂ કર્યો છે.

આ પહેલ હેઠળ, અરવલ્લી ક્ષેત્રમાં 6.45 મિલિયન હેક્ટર ક્ષતિગ્રસ્ત જમીનની ઓળખ કરવામાં આવી છે, જેમાં ગુજરાત, દિલ્હી, હરિયાણા અને રાજસ્થાનમાં 2.7 મિલિયન હેક્ટરમાં ગ્રીનિંગ (હરિયાળી) નું કામ શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. મંત્રીએ માહિતી આપી હતી કે 29 અરવલ્લી જિલ્લાઓના વિભાગીય વન અધિકારીઓ આ પ્રોજેક્ટની અમલવારી કરી રહ્યા છે, જે શુષ્ક અને અર્ધ-શુષ્ક પરિસ્થિતિઓ માટે અનુકૂળ દેશી પ્રજાતિઓના વૃક્ષારોપણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે.

સંરક્ષણના એક ઐતિહાસિક નિર્ણયને યાદ કરતા શ્રી યાદવે જણાવ્યું હતું કે હરિયાણામાં નૌરંગપુરથી નૂહ સુધી ફેલાયેલી અને ભારે ક્ષતિગ્રસ્ત અરવલ્લીની આશરે 97 ચોરસ કિલોમીટર મહેસૂલી જમીન વનીકરણ માટે ઓળખવામાં આવી છે અને વધુ સારા રક્ષણ અને સંચાલન માટે હરિયાણા રાજ્ય દ્વારા તેને 'રક્ષિત વન' (Protected Forest) તરીકે જાહેર કરવામાં આવી છે.

મંત્રીએ તેને આઝાદી પછી અરવલ્લીના રક્ષણ અને વનીકરણ માટે એક મુખ્ય નીતિગત હસ્તક્ષેપ ગણાવ્યો હતો, જે માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના વિઝન હેઠળ અને તત્કાલીન હરિયાણાના મુખ્યમંત્રી શ્રી મનોહર લાલ ખટ્ટરના સક્રિય સમર્થનથી શક્ય બન્યો છે. આ પ્રદેશના પર્યાવરણીય અને ઐતિહાસિક મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતા મંત્રીએ કહ્યું કે અરવલ્લી એ દેશની સૌથી જૂની પર્વતમાળા છે અને તેણે હજારો વર્ષોથી માનવ સભ્યતાને આશ્રય આપ્યો છે.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે અરવલ્લી ઇકોસિસ્ટમ ચાર ટાઇગર રિઝર્વ અને 18 સુરક્ષિત વિસ્તારો દ્વારા સુરક્ષિત છે, જ્યારે જ્યાં પણ જરૂર હોય ત્યાં વધારાના ગ્રીન હસ્તક્ષેપ હાથ ધરવામાં આવી રહ્યા છે.

મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે વન્યજીવ સંરક્ષણમાં ભારતે વૈશ્વિક નેતૃત્વ લીધું છે, અને નોંધ્યું હતું કે દેશ વિશ્વની સાત બિગ કેટ્સ પ્રજાતિઓમાંથી પાંચનું ઘર છે અને વૈશ્વિક વાઘની વસ્તીના લગભગ 70 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે, જે સતત વધી રહ્યો છે. શ્રી યાદવે જણાવ્યું હતું કે છેલ્લા બે થી ત્રણ વર્ષમાં અરવલ્લી ક્ષેત્રમાં હજારો હેક્ટર જમીન પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવી છે અને સરકાર વિકાસના કેન્દ્રમાં પર્યાવરણ રાખીને આ કાર્ય ચાલુ રાખવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.

શ્રી યાદવે કહ્યું કે ભારત પાસે આજે પર્યાવરણીય સ્થિરતા અને આર્થિક આકાંક્ષાઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો મજબૂત અને સુસંગત અભિગમ છે. તેમણે વધુમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સરકાર અરવલ્લી અને દેશભરની સમાન ઇકોસિસ્ટમના પુનઃસંગ્રહ અને સંરક્ષણ માટે પ્રતિબદ્ધ છે.

ઉદ્ઘાટન સત્રને હરિયાણાના પર્યાવરણ મંત્રી શ્રી રાવ નરબીર સિંહ; પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલયના સચિવ શ્રી તન્મય કુમાર; વન મહાનિર્દેશક શ્રી સુશીલ કુમાર અવસ્થી; ભારતમાં ડેનમાર્કના રાજદૂત રાસ્મસ અબિલ્ડગાર્ડ ક્રિસ્ટનસેન; અને સાંકલા ફાઉન્ડેશનના પ્રતિનિધિઓએ સંબોધિત કર્યું હતું.

આ પરિષદમાં નીતિ નિર્માતાઓ, વન અધિકારીઓ, નિષ્ણાતો, પ્રેક્ટિશનરો અને નાગરિક સમાજના પ્રતિનિધિઓને અરવલ્લી પર્વતમાળાના પર્યાવરણીય મહત્વ અને તેના પુનઃસંગ્રહના માર્ગો પર વિચાર-વિમર્શ કરવા માટે એકસાથે લાવવામાં આવ્યા હતા.

પરિષદમાં બહાર પાડવામાં આવેલ અહેવાલ રણીકરણ અને જમીનના ધોવાણ સામે લડવા માટેના નેશનલ એક્શન પ્લાન હેઠળ મંત્રાલયના 'અરવલ્લી ગ્રીન વોલ પ્રોજેક્ટ'ને મજબૂત કરવા માટે વૈજ્ઞાનિક, સમુદાય સંચાલિત અને સ્કેલેબલ ફ્રેમવર્ક પૂરું પાડે છે. તે ભારપૂર્વક જણાવે છે કે પુનઃસંગ્રહના પ્રયત્નો લેન્ડસ્કેપ-સ્કેલ પર, ડેટા આધારિત, સમુદાય-લક્ષી અને બહુશાખાકીય હોવા જોઈએ, અને નોંધ્યું છે કે આ પ્રદેશમાં જમીનનું ધોવાણ અને પર્યાવરણીય દબાણોના સ્કેલને જોતા હવે છૂટાછવાયા હસ્તક્ષેપો પૂરતા નથી.

SM/BS/GP/JD