કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન (EFCC) મંત્રી, શ્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવે આજે NCR શહેરોમાં વાયુ પ્રદૂષણનો સામનો કરવા માટે દિલ્હીની NCT સરકારના એક્શન પ્લાન્સની વિગતવાર સમીક્ષા કરવા માટે એક ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકની અધ્યક્ષતા કરી હતી. આ બેઠક પ્રગતિનું મૂલ્યાંકન કરવા અને ઓળખાયેલા પગલાંના અમલીકરણને મજબૂત કરવા માટેની નિયમિત વાર્ષિક સમીક્ષા પદ્ધતિનો એક ભાગ હતી. બેઠકમાં ઉપસ્થિત મહાનુભાવોમાં મુખ્યમંત્રી (NCT દિલ્હી), શ્રીમતી રેખા ગુપ્તા, કેન્દ્રીય રાજ્ય મંત્રી (EFCC), શ્રી કીર્તિ વર્ધન સિંહ અને દિલ્હીના પર્યાવરણ મંત્રી સરદાર મનજિંદર સિંહ સિરસા, ઉપરાંત MoEFCC અને દિલ્હી સરકારના વરિષ્ઠ અધિકારીઓનો સમાવેશ થાય છે.

શરૂઆતમાં, શ્રી યાદવે રાષ્ટ્રીય રાજધાનીમાં વાયુ પ્રદૂષણને રોકવા માટે દિલ્હી સરકાર અને સંબંધિત એજન્સીઓના અધિકારીઓને તેમના સતત પ્રયત્નો બદલ અભિનંદન પાઠવ્યા હતા. તેમણે યાદ કર્યું કે 2021 માં, કેન્દ્ર સરકારે એક સમર્પિત કાયદો ઘડ્યો અને કમિશન ફોર એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટ (CAQM) ની રચના એક પ્રગતિશીલ પગલા તરીકે કરી હતી. સમગ્ર પ્રદેશમાં પ્રદૂષણના સ્ત્રોતોને ચોક્કસ રીતે નક્કી કરવા માટે દિલ્હી NCR ના એરશેડની ઓળખ કરવામાં આવી હતી. તેમણે નોંધ્યું હતું કે NCR માં વાયુ પ્રદૂષણ માનવજાતની પ્રવૃત્તિઓ અને હવામાનશાસ્ત્રીય પરિબળો બંને દ્વારા પ્રેરિત છે, અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ઝડપી ઉકેલોને બદલે લાંબા ગાળાના નીતિગત હસ્તક્ષેપ આવશ્યક છે.

વાહનોના પ્રદૂષણ પર, મંત્રીએ ટ્રાફિકના સરળ પ્રવાહને સુનિશ્ચિત કરવા માટે, ખાસ કરીને 62 ઓળખાયેલા ભીડભાડવાળા હોટસ્પોટ્સ પર સ્માર્ટ ટ્રાફિક મેનેજમેન્ટની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે પ્રદૂષણ ફેલાવતા વાહનો સામે કડક કાર્યવાહી, જેમાં ખાસ નોંધણી અભિયાન, બોર્ડર એન્ટ્રી પોઈન્ટ્સ પર ઓટોમેટિક નંબર પ્લેટ રેકગ્નિશન (ANPR) સિસ્ટમની સ્થાપના અને પીક-અવરની ભીડ ઘટાડવા માટે ઓફિસના અલગ-અલગ સમયની શક્યતાઓ તપાસવા પર ભાર મૂક્યો હતો. ઈલેક્ટ્રિક વાહનોને પ્રોત્સાહન, ચાર્જિંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું ઝડપી વિસ્તરણ, કન્જેશન ચાર્જ, સ્માર્ટ પાર્કિંગ મેનેજમેન્ટ અને NCR માટે સમાન વાહન નોંધણી નીતિ જેવા પગલાં પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. શ્રી યાદવે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ પગલાંની સફળતા માટે વ્યવહારિક પરિવર્તન અને જનભાગીદારી મહત્વપૂર્ણ છે.

ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણની સમીક્ષા કરતા નોંધવામાં આવ્યું હતું કે NCRમાં 240 માંથી 227 ઔદ્યોગિક વસાહતો પહેલેથી જ PNG (પાઇપ્ડ નેચરલ ગેસ) પર શિફ્ટ થઈ ગઈ છે. જોકે, આયોજન વગરનો વિકાસ અને નિયુક્ત વસાહતોની બહારના ઉદ્યોગોનું ત્યારબાદનું નિયમિતિકરણ ચિંતાનો વિષય છે. શ્રી યાદવે નિર્દેશ આપ્યો હતો કે ગેરકાયદેસર રીતે ચાલતા અને બિન-સુસંગત એકમો સામે સીલિંગ સહિતની કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવે. માહિતી આપવામાં આવી હતી કે સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (CPCB) એ 88 એકમોને નોટિસ પાઠવી છે જેમણે ઓનલાઇન કન્ટિન્યુઅસ એમિશન મોનિટરિંગ સિસ્ટમ્સ (OCEMS) ઇન્સ્ટોલ કરી નથી, જેમના પર 23.01.2026 થી બંધ કરવાની કાર્યવાહી શરૂ થશે.

બેઠકમાં બાંધકામ અને ડિમોલિશન (C&D) કચરાના વ્યવસ્થાપનની પણ સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી, જેમાં C&D વેસ્ટ સાઇટ્સ નક્કી કરવા, પ્રદૂષણના પીક પિરિયડ દરમિયાન ડિમોલિશન પ્રવૃત્તિઓ બંધ કરવા અને વૈજ્ઞાનિક નિકાલ માટે રિસાયકલર એસોસિએશનો સાથે ભાગીદારી કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. સાથે જ, જાણ કરવામાં આવી હતી કે તેખંડ ખાતે C&D વેસ્ટ પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ આ વર્ષની અંદર કાર્યરત થવાની અપેક્ષા છે. વધુમાં, દિલ્હીની 10 કિમીની ત્રિજ્યામાં થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સ (TPPs) માં FGDs (ફ્લુ ગેસ ડિસલ્ફ્યુરાઇઝેશન) સ્થાપિત કરવાની પ્રગતિ અને TPPs માં પાકના અવશેષોનો ફરજિયાત 5% ઉપયોગ નોંધવામાં આવ્યો હતો.

રોડ ડેવલપમેન્ટ અને ધૂળ નિયંત્રણ પર, શ્રી યાદવે PM10 પ્રદૂષણને ઉકેલવા માટે એન્ડ-ટુ-એન્ડ પેવિંગ, મિશન મોડમાં સ્થાનિક ઝાડવાઓની જાતોનું વાવેતર અને ઇકો ટાસ્ક ફોર્સ, NCC, NSS અને યુથ ક્લબને સંડોવતા ગ્રીનિંગ કામો પર ભાર મૂક્યો હતો. આગામી વર્ષમાં દિલ્હીમાં 3,300 કિમીથી વધુ રસ્તાઓના પુનઃવિકાસનું આયોજન છે, જેમાં ધૂળ ઘટાડવા અને ટ્રાફિક મેનેજમેન્ટને અમલીકરણમાં એકીકૃત કરવામાં આવ્યું છે. મિકેનાઇઝ્ડ રોડ સ્વીપિંગ મશીનો (MRSMs) ને ઓપ-એક્સ (Op-Ex) મોડેલમાં વ્યાપકપણે તૈનાત કરવામાં આવશે જેમાં કોઈ ડીઝલ-આધારિત એકમો નહીં હોય, સાથે નાના રસ્તાઓ માટે હેન્ડહેલ્ડ વેક્યૂમ મશીનો/લિટર પીકર્સ હશે. રોડ મેન્ટેનન્સ કોન્ટ્રાક્ટમાં 72 કલાકની અંદર ખાડા રિપેરિંગનો સમાવેશ થઈ શકે છે, અને દિલ્હી સરકારને જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવા માટે વારંવાર થતા રસ્તાના નુકસાનની સમીક્ષા કરવા વિનંતી કરવામાં આવી હતી.

મંત્રીએ દિલ્હી મેટ્રો અને સિટી બસ સેવાઓના ઝડપી વિસ્તરણ દ્વારા એન્ડ-ટુ-એન્ડ પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટને મજબૂત કરવા પર ભાર મૂક્યો હતો, સાથે જ જાહેર પરિવહનનો વધુ ઉપયોગ પ્રોત્સાહિત કરવા માટે NCR શહેરો માટેના ઇન્ટિગ્રેટેડ ટ્રાન્સપોર્ટ પ્લાન હેઠળ સુધારેલી લાસ્ટ-માઇલ કનેક્ટિવિટી પર ભાર મૂક્યો હતો. દિલ્હી મેટ્રો કોર્પોરેશને આગામી વર્ષોમાં તેની વિગતવાર વિસ્તરણ યોજના રજૂ કરી હતી, જ્યારે દિલ્હી ટ્રાન્સપોર્ટ વિભાગે માહિતી આપી હતી કે 14,000 બસોના નિર્ધારિત બસ ઇન્ડક્શન પ્લાનમાંથી, CESL ને કુલ 3,350 ઇલેક્ટ્રિક બસો માટે ઓર્ડર આપવામાં આવ્યો છે, જે તમામ શહેરના જાહેર પરિવહન કાફલામાં વધારો કરશે. આ બસોને રહેણાંક, વ્યાપારી અને વધુ ગીચતા ધરાવતા વિસ્તારોમાં જાહેર પરિવહનની ઊંડી પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવા માટે દિલ્હી મેટ્રો નેટવર્ક સાથે એકીકૃત રીતે જોડવામાં આવશે. આ પહેલ એન્ડ-ટુ-એન્ડ કનેક્ટિવિટીમાં નોંધપાત્ર વધારો કરશે, ખાનગી વાહનો પરની નિર્ભરતા ઘટાડશે અને સમગ્ર શહેરમાં વાહનોના ઉત્સર્જનમાં સતત ઘટાડા માટે ફાળો આપશે. વધુમાં, 10 મુખ્ય મેટ્રો સ્ટેશનો પર ઈ-ઓટો, બાઈક ટેક્સી અને ફીડર કેબ્સના પાયલોટ એકીકરણનું અમલીકરણ 31 જાન્યુઆરી, 2026 સુધીમાં કરવાનું આયોજન છે.

લેગસી વેસ્ટ રેમેડિયેશન (જૂના કચરાના નિકાલ) ની પ્રગતિની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી, જેમાં ઓખલા (જુલાઈ 2026), ભલસ્વા (ઓક્ટોબર 2026) અને ગાઝીપુર (ડિસેમ્બર 2027) માટેની સમયમર્યાદા પુનરાવર્તિત કરવામાં આવી હતી. કચરો એકત્ર કરવાના કેન્દ્રો 5x5 કિમીની ગ્રીડમાં તૈનાત કરવામાં આવશે, એપ-આધારિત કચરો એકત્ર કરવાની સેવાઓ શોધવામાં આવશે, અને સપ્ટેમ્બર 2027 સુધીમાં 4,600 મેટ્રિક ટન તાજા MSW (મ્યુનિસિપલ સોલિડ વેસ્ટ) પર પ્રક્રિયા કરવાની સુવિધાઓ પૂર્ણ કરવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે. ઓળખાયેલા સ્થળોએ વેસ્ટ-ટુ-એનર્જી (કચરામાંથી ઊર્જા) પ્લાન્ટ્સ સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં પૂર્ણ કરવાના છે.

CAQM એ માહિતી આપી હતી કે દિલ્હી NCR માં પ્રદૂષણના સ્ત્રોતોને ઓળખવા માટે TERI, IIT દિલ્હી, IITM પુણે અને ARAI દ્વારા જાન્યુઆરી 2026 થી વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ શરૂ કરવામાં આવ્યો છે. તે પણ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યું હતું કે, કોવિડ લોકડાઉન વર્ષને બાદ કરતાં, 2025 માં 2018 પછીના શ્રેષ્ઠ AQI આંકડા નોંધાયા છે, જે NCR ની હવાની ગુણવત્તામાં સતત સુધારો દર્શાવે છે. બેઠકમાં હિતધારકોને સંવેદનશીલ બનાવવા માટે ઊંડાણપૂર્વક IEC (માહિતી, શિક્ષણ અને સંચાર) અભિયાનની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. તમામ NCR સરકારો દ્વારા એક સમન્વિત, લક્ષ્યાંક-આધારિત એક્શન પ્લાનથી આ વર્ષના અંત સુધીમાં AQI સ્તરોમાં 15-20% સુધારો થવાની અપેક્ષા છે.

આ બેઠકમાં સચિવ (MoEFCC), અધ્યક્ષ, કમિશન ફોર એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટ (CAQM), MoEFCC અને NCT દિલ્હીની રાજ્ય સરકારના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. બેઠકમાં CPCB, દિલ્હી પોલ્યુશન કંટ્રોલ કમિટી (DPCC), NDMC, દિલ્હી મેટ્રો, દિલ્હી પોલીસ અને PWD ના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પણ ઉપસ્થિત હતા.

SM/BS/GP/JD

(रिलीज़ आईडी: 2213926) आगंतुक पटल : 16