നീതിന്യായ വകുപ്പ്, നിയമ-നീതിന്യായ മന്ത്രാലയത്തിൻ്റെ 2025 ലെ വർഷാന്ത്യ അവലോകനം

 

1. ജഡ്ജിമാരുടെ നിയമനവും സ്ഥലംമാറ്റവും:

 

• ഹൈക്കോടതികളിൽ 157 ജഡ്ജിമാരെ നിയമിച്ചു - അലഹബാദ് (40), ആന്ധ്രാപ്രദേശ് (03), ബോംബെ (21), കൽക്കട്ട (04), ഡൽഹി (09), ഗുവാഹത്തി (06), ഗുജറാത്ത് (07), ഹിമാചൽ പ്രദേശ് (02), ജമ്മു കശ്മീർ, ലഡാഖ് (02), കർണാടക (04), മധ്യപ്രദേശ് (15), പട്ന (04), പഞ്ചാബ് & ഹരിയാന (14), രാജസ്ഥാൻ (15), തെലങ്കാന (08), ഉത്തരാഖണ്ഡ് (03).

 

• 47 അഡീഷണൽ ജഡ്ജിമാരെ ഹൈക്കോടതികളിൽ സ്ഥിരം ജഡ്ജിമാരായി നിയമിച്ചു- ആന്ധ്രാപ്രദേശ് (04), ബോംബെ (09), കൽക്കട്ട (03), ഛത്തീസ്ഗഢ് (02), ഗുവാഹത്തി (04), ജമ്മു & കാശ്മീർ, ലഡാഖ് (03), കർണാടക (02), കേരളം (03), മദ്രാസ് (08), മേഘാലയ (01), പി & എച്ച് (04), തെലങ്കാന (03), ത്രിപുര (01).

 

• ഹൈക്കോടതികളിലെ 13 അഡീഷണൽ ജഡ്ജിമാരുടെ കാലാവധി നീട്ടി - ബോംബെ (02), കൊൽക്കത്ത (07), ഛത്തീസ്ഗഢ് (03), ഗുവാഹത്തി (01).

 

• വിവിധ ഹൈക്കോടതികളിലായി 12 ചീഫ് ജസ്റ്റിസുമാരെ നിയമിച്ചു-

ബോംബെ, ഗുവാഹത്തി, ഝാർഖണ്ഡ്, ജമ്മു കശ്മീർ, ലഡാഖ്, കർണാടക, മധ്യപ്രദേശ്, മണിപ്പൂർ, മേഘാലയ, ഒറീസ, പട്ന

 

• 44 ഹൈക്കോടതി ജഡ്ജിമാരെ ഒരു ഹൈക്കോടതിയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് മാറ്റി.

 

2. ടെലി-ലോ: എത്തിച്ചേരാത്തവരിലേക്ക് എത്തുന്നു

 

• 2025-2026 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ, 36 സംസ്ഥാനങ്ങളിലെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലെയും 776 ജില്ലകളിലായി (112 ആസ്പിരേഷണൽ ജില്ലകളും 500 ആസ്പിരേഷണൽ ബ്ലോക്കുകളും ഉൾപ്പെടെ) 2.5 ലക്ഷം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളിലേക്ക് ടെലി-ലോ വികസിപ്പിച്ചു. വ്യവഹാരത്തിന് മുൻപുള്ള വിദഗ്ധാഭിപ്രായം നൽകുന്നതിനായി ഏകദേശം 275 അഭിഭാഷകരെ നിയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2025 ഡിസംബർ 31 വരെ, 1.12 കോടി + ഗുണഭോക്താക്കൾക്ക് വ്യവഹാരത്തിന് മുൻപുള്ള വിദഗ്ധാഭിപ്രായവും കൺസൾട്ടേഷനും നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

 

 

• ജില്ലാതല ശില്പശാലയും പരിശീലനവും – 2025 ജനുവരി മുതൽ ഡിസംബർ വരെ 638 ജില്ലാതല ശില്പശാലകളും പരിശീലനവും സംഘടിപ്പിച്ചു. ഗ്രാമതല സംരംഭകർ (വിഎൽഇ), ​ഗവൺമെൻ്റ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ, മറ്റ് മന്ത്രാലയങ്ങളിലെയും വകുപ്പുകളിലെയും മറ്റ് താഴേത്തട്ടിലുള്ള പ്രവർത്തകർ എന്നിവരുൾപ്പെടെ 37,514 പേർ ഈ ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുത്തു; സിഎസ്‌സികൾ വഴി ടെലി-ലോ നടപ്പിലാക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് 280 അവബോധ സെഷനുകൾ, ടെലി-ലോ സിറ്റിസൺസ് മൊബൈൽ ആപ്പ്, ടെലി-ലോ ഹെൽപ്പ് ലൈൻ നമ്പർ 14454, വിഎൽഇകളിൽ നിന്നും അഭിലാഷ ബ്ലോക്കുകളിലുടനീളമുള്ള 500 ന്യായ സഹായകുകളിൽ നിന്നുമുള്ള മനുഷ്യ സഹായം എന്നിവ ഈ കാലയളവിൽ നടത്തി.

 

• വിഎൽഇകളുടെ ബോധവൽക്കരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ: ടെലി-ലോ വിഎൽഇകൾ ടെലി-ലോയെക്കുറിച്ചുള്ള അവബോധം പരിമിതമായതോ അവബോധമില്ലാത്തതോ ആയ അവരുടെ പ്രദേശങ്ങളിലെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ പ്രത്യേക അവബോധ ക്യാമ്പുകൾ നടത്തുന്നതിനുള്ള സംരംഭങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്തു. ഇ-റിക്ഷ, മൊബൈൽ വാനുകൾ, ഓട്ടോറിക്ഷ, മോട്ടോർ സൈക്കിൾ, സൈക്കിൾ തുടങ്ങിയ വിവിധ ഗതാഗത മാർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ടെലി-ലോയെക്കുറിച്ചുള്ള അവബോധം പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനായി വിഎൽഇകൾ പ്രത്യേക ശ്രമങ്ങൾ നടത്തി.

 

• ഡാറ്റ വിശകലനം ശക്തിപ്പെടുത്തുക- ടെലി-ലോ ഇ-പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിലൂടെ നൽകുന്ന ഉപദേശം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനും മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുമായി തീവ്രമായ ഡാറ്റ ഇൻപുട്ടുകളും ഡാറ്റ ഡ്രൈവറുകളും വിശകലനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

 

• സബ്‌കോ ന്യായ ഹർ ഘർ ന്യായ, നവ് ഭാരത് നവ് സങ്കൽപ്പ്, വിധി ജാഗ്രതി അഭിയാൻ എന്നീ തദ്ദേശീയ ഉപക്യാമ്പെയ്‌നുകളിലൂടെ ഭരണഘടനാ മൂല്യങ്ങളും ചൈതന്യവും പൗരന്മാരിൽ വളർത്തിയെടുക്കുന്നതിനുള്ള ദേശീയ ക്യാമ്പെയ്‌നായ ഹമാര സംവിധാൻ ഹമാര സമ്മാൻ,  ശക്തിപ്പെടുത്തി. സാമൂഹിക-നിയമ വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ എടുത്തുകാണിക്കുന്ന എപ്പിസോഡുകൾ ദൂരദർശനിലൂടെയും ആകാശവാണിയിലൂടെയും സംപ്രേഷണം ചെയ്തു. രാജ്യത്തെ 70.70 ലക്ഷം ആളുകളിലേക്ക് ക്യാമ്പെയ്ൻ എത്തി. മെയ്റ്റിയുടെ പിന്തുണയോടെ വിവിധ മത്സരങ്ങളും അവബോധ പ്രവർത്തനങ്ങളും നടത്തി, ഉദാഹരണത്തിന് പഞ്ചപ്രാൺ പ്രതിജ്ഞ വായന, അവർ ദത്തെടുത്ത ഗ്രാമങ്ങളിലെ നിയമ സ്കൂളുകളുടെ ദിശാ അവബോധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ. 2025 ജനുവരിയിൽ ക്യാമ്പെയ്‌ൻ അവസാനിച്ചു.

 

 

3. LAP (പാവപ്പെട്ടവർക്കുള്ള നിയമ സഹായം):

 

i). 2025 നവംബർ 8, 9 തീയതികളിൽ നിയമ സേവന ദിനാഘോഷം

 

2025 നവംബർ 8 ന്, ബഹുമാനപ്പെട്ട പ്രധാനമന്ത്രി ശ്രീ നരേന്ദ്ര മോദി, NALSA യുടെ 30 വർഷത്തെ സ്മരണയ്ക്കായി "നിയമസഹായ വിതരണ സംവിധാനങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തൽ" എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള 20-ാമത് ദേശീയ സമ്മേളനം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. പ്രാദേശിക തർക്കങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനായി ഒരു സാമൂഹിക തർക്ക പരിഹാര പരിശീലന മൊഡ്യൂളിന്റെ സമാരംഭം, ഭാഷാപരമായ പ്രാപ്യത ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി 80,000-ത്തിലധികം സുപ്രീം കോടതി വിധിന്യായങ്ങൾ 18 പ്രാദേശിക ഭാഷകളിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യൽ, ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിതയ്ക്ക് അനുകൂലമായി കാലഹരണപ്പെട്ട കൊളോണിയൽ നിയമങ്ങൾ റദ്ദാക്കുന്നതിൽ ഊന്നൽ നൽകൽ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ലീഗൽ എയ്ഡ് ഡിഫൻസ് കൗൺസിൽ സിസ്റ്റം മൂന്ന് വർഷത്തിനുള്ളിൽ 8 ലക്ഷം ക്രിമിനൽ കേസുകൾ പരിഹരിച്ചതിനാൽ, സ്വതന്ത്രവും ലളിതവും പ്രാപ്യവുമായ നീതി എല്ലാ പൗരന്മാർക്കും അവരുടെ പശ്ചാത്തലം പരിഗണിക്കാതെ എത്തിച്ചേരുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ "സമൂഹ വക്താക്കളായി" പ്രവർത്തിക്കാൻ പ്രധാനമന്ത്രി യുവ നിയമ പ്രൊഫഷണലുകളോട് ആഹ്വാനം ചെയ്തു.

 

ii). പ്രതിരോധ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും കുടുംബങ്ങൾക്കും നിയമസഹായം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി നാഷണൽ ലീഗൽ സർവീസസ് അതോറിറ്റി (NALSA) "വീർ പരിവാർ സഹായത യോജന" പദ്ധതി ആരംഭിച്ചു.

 

2025 ജൂലൈ 26-ന്, നാഷണൽ ലീഗൽ സർവീസസ് അതോറിറ്റി (NALSA) ശ്രീനഗറിൽ "വീർ പരിവാർ സഹായത യോജന" ആരംഭിച്ചു. സൈനിക, അർദ്ധസൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും അവരുടെ കുടുംബങ്ങൾക്കും സമർപ്പിത നിയമ സഹായം നൽകുന്നതിനായി ജസ്റ്റിസ് സൂര്യകാന്ത് അവതരിപ്പിച്ച ഒരു സംരംഭമാണിത്. പ്രതിരോധ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും ആദിവാസികൾക്കും നീതി ഉറപ്പാക്കുക എന്ന പ്രമേയത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഈ പദ്ധതി, ക്ഷേമ സേവനങ്ങൾ തേടുന്ന അതേ സ്ഥലങ്ങളിൽ നിയമ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം ലഭ്യമാകുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് ജില്ലാ, സംസ്ഥാന, കേന്ദ്ര സൈനിക ബോർഡുകളിലേക്ക് നേരിട്ട് നിയമ സേവന ക്ലിനിക്കുകളെ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ സംരക്ഷിക്കുന്നവരുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുക, സൈനിക ബോർഡുകളെ നോഡൽ കേന്ദ്രങ്ങളായി ഉപയോഗപ്പെടുത്തി, തടസ്സമില്ലാത്ത പിന്തുണ നൽകുന്നതിനും സൈനികർക്കും അവരുടെ കുടുംബങ്ങൾക്കും വീട്ടിൽ തന്നെ നിയമപരമായ പരാതികൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രക്രിയ ലളിതമാക്കുന്നതിനും ഈ തന്ത്രപരമായ ദൗത്യം ലക്ഷ്യമിടുന്നു.

 

iii). മനുഷ്യ-വന്യജീവി സംഘർഷത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പദ്ധതികളും തടവുകാരുടെയും കുറ്റകൃത്യങ്ങളുടെ ഇരകളുടെയും ആശ്രിതർക്കുള്ള പിന്തുണയും, മനുഷ്യ വന്യജീവി സംഘർഷത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സമാഹാരത്തിൻ്റെ ഇ-ബുക്കും കേരളത്തിൽ നടന്ന ദക്ഷിണ മേഖലാ സമ്മേളനത്തിൽ ആരംഭിച്ചു.

 

2025 ഓഗസ്റ്റ് 30-ന്, തിരുവനന്തപുരത്തെ കേരള നിയമസഭ ഹാളിൽ, നാഷണൽ ലീഗൽ സർവീസസ് അതോറിറ്റി (NALSA), കേരള സ്റ്റേറ്റ് ലീഗൽ സർവീസസ് അതോറിറ്റി (KeLSA) യുമായി സഹകരിച്ച്, "മനുഷ്യ-വന്യജീവി സംഘർഷവും സഹവർത്തിത്വവും: നിയമപരവും നയപരവുമായ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ" എന്ന വിഷയത്തിൽ ദക്ഷിണ മേഖലാ സമ്മേളനം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു.

 

മനുഷ്യ-വന്യജീവി സംഘർഷത്തിന്റെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന വെല്ലുവിളികൾക്കുള്ള നിയമ, നയ, സമൂഹാധിഷ്ഠിത പ്രതികരണങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്യുന്നതിനായി സുപ്രീം കോടതിയിലെയും ഹൈക്കോടതികളിലെയും ബഹുമാനപ്പെട്ട ജഡ്ജിമാർ, വനം, ദുരന്തനിവാരണ വകുപ്പുകളിലെ മുതിർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥർ, നിയമ സേവന സ്ഥാപനങ്ങൾ, വിദഗ്ധർ എന്നിവരെ രണ്ട് ദിവസത്തെ സമ്മേളനം ഒരുമിച്ച് കൊണ്ടുവന്നു. ഉദ്ഘാടന പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായി, പൊതുജന സമ്പർക്കം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള സമർപ്പിത വീഡിയോകൾക്കൊപ്പം താഴെപ്പറയുന്ന പ്രധാന സംരംഭങ്ങളും NALSA അവതരിപ്പിച്ചു.

 

(എ) മനുഷ്യ-വന്യജീവി സംഘർഷ ഇരകൾക്കായുള്ള NALSA പദ്ധതി (HWC), 2025

 

മനുഷ്യ-വന്യജീവി സംഘർഷ ഇരകൾക്കായുള്ള NALSA പദ്ധതി (HWC), 2025, വനപ്രദേശങ്ങളിലെ സമൂഹങ്ങളുടെ നിയമപരവും സാമ്പത്തികവുമായ ദുർബലതകൾ പരിഹരിക്കുന്നതിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു, സൗജന്യ നിയമസഹായം, അവബോധം, മനുഷ്യ-വന്യജീവി ഏറ്റുമുട്ടലുകളുടെ ഇരകൾക്ക് സമയബന്ധിതമായ നഷ്ടപരിഹാരം ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ സഹായം എന്നിവ നൽകുന്നു. ആർട്ടിക്കിൾ 21 (ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശം), ആർട്ടിക്കിൾ 48A (പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം) എന്നിവയുടെ ഭരണഘടനാ തത്വങ്ങളിൽ വേരൂന്നിയ ഈ പദ്ധതി, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തെ മനുഷ്യന്റെ നിലനിൽപ്പിന് ഒരു ആവശ്യകതയായി കണക്കാക്കുന്നു. മനുഷ്യ-വന്യജീവി സഹവർത്തിത്വത്തിന്റെ നിയമപരമായ സങ്കീർണ്ണതകൾ തരണം  ചെയ്യുന്നതിനുള്ള സമഗ്രമായ ഒരു ഉറവിടമായി വർത്തിക്കുന്നതിനായി ആദ്യമായി ഒരു ഡിജിറ്റൽ സംഗ്രഹം- ദേശീയ, സംസ്ഥാന തല മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ, ജുഡീഷ്യൽ പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ, നയ ചട്ടക്കൂടുകൾ എന്നിവ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്ന ഒരു ഇ-പുസ്തകം - സമാരംഭം എന്നതാണ് പരിപാടിയുടെ ഒരു പ്രധാന ആകർഷണം. ദേശീയ, സംസ്ഥാന തല പദ്ധതികൾ, മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ, സർക്കുലറുകൾ, ഉപദേശങ്ങൾ, നിർദ്ദേശങ്ങൾ, ജുഡീഷ്യൽ പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ, നയ ചട്ടക്കൂടുകൾ എന്നിവ സമാഹരിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ ഡിജിറ്റൽ ഉറവിടമായ മനുഷ്യ വന്യജീവി സംഘർഷത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ഇ-പുസ്തകവും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.

 

(ബി) NALSA യുടെ കാണപ്പെടാത്തവരുടെയും, തടഞ്ഞുവയ്ക്കപ്പെട്ടവരുടെയും, ബാധിക്കപ്പെട്ടവരുടെയും സാധ്യതയെയും പ്രതിരോധശേഷിയെയും പിന്തുണയ്ക്കുന്ന (SPRUHA) പദ്ധതി 2025:

 

NALSA യുടെ SPRUHA പദ്ധതി, തടവിലാക്കപ്പെട്ട വ്യക്തികളുടെയും കുറ്റകൃത്യങ്ങളുടെ ഇരകളുടെയും ആശ്രിതരെ സഹായിക്കുന്നതിനായി തുടക്കം മുതൽ സ്വന്തം കാലിൽ നിൽക്കുന്നത് വരെ പിന്തുണാ സംവിധാനം സ്ഥാപിക്കുന്ന തരത്തിൽ രൂപകൽപ്പന ചെയ്‌തിരിക്കുന്നു.  അവർ പലപ്പോഴും നിയമപരവും സാമ്പത്തികവുമായ കാര്യമായ പരാധീനതകൾ നേരിടുന്നു. സൗജന്യ നിയമ സഹായത്തിന്റെയും പ്രൊഫഷണൽ കൗൺസിലിംഗിന്റെയും സംയോജനം നൽകുന്നതിലൂടെ, തടവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സാമൂഹിക അപമാനം പരിഹരിക്കുന്നതിനൊപ്പം നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയുടെ സങ്കീർണ്ണതകൾ മറികടക്കാൻ കുടുംബങ്ങളെ ഈ പദ്ധതി സഹായിക്കുന്നു. നിയമപരമായ പിന്തുണയ്ക്കപ്പുറം, കുട്ടികൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസ തുടർച്ച ഉറപ്പാക്കുക, കുടുംബങ്ങൾക്ക് തൊഴിൽ പരിശീലനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുക, തടവിലാക്കപ്പെടുമ്പോഴും ശേഷവും കുടുംബ ഐക്യം നിലനിർത്തുന്നതിന് വ്യക്തികളുടെ വിജയകരമായ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ പുനഃസംയോജനം സാധ്യമാക്കുന്നതിലൂടെ ദീർഘകാല സ്ഥിരതയിൽ പരിപാടി ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു.

 

4. ഇ-കോർട്ട്സ് മിഷൻ മോഡ് പ്രോജക്റ്റ്:

 

സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഉപയോഗത്തിലൂടെ നീതിയിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി ആരംഭിച്ച ഇ-കോർട്ട്സ് മിഷൻ മോഡ് പ്രോജക്റ്റ് മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളിലായാണ് നടപ്പിലാക്കിയത്. 2011 ൽ 935 കോടി രൂപ ചെലവഴിച്ച് ആരംഭിച്ച ഒന്നാം ഘട്ടം, കോടതികളുടെ അടിസ്ഥാന കമ്പ്യൂട്ടർവൽക്കരണത്തിലും പ്രാദേശിക നെറ്റ്‌വർക്ക് കണക്റ്റിവിറ്റി സ്ഥാപിക്കുന്നതിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. രണ്ടാം ഘട്ടം 2015 ൽ 1,670 കോടി രൂപ ചെലവഴിച്ച് ആരംഭിച്ച് പൗര കേന്ദ്രീകൃത ഡിജിറ്റൽ സേവനങ്ങളിലേക്ക് പദ്ധതി വികസിപ്പിച്ചു, ഇതിനായി 18,735 ജില്ലാ, സബോർഡിനേറ്റ് കോടതികൾ കമ്പ്യൂട്ടർവൽക്കരിച്ചു. 2023 ൽ 13.09.2023 ന് മന്ത്രിസഭ നാല് വർഷത്തേക്ക് 7,210 കോടി രൂപയുടെ ബജറ്റ് വിഹിതത്തോടെ മൂന്നാം ഘട്ടം അംഗീകരിച്ചു. ലെഗസി, നിലവിലെ കേസ് രേഖകളുടെ ഡിജിറ്റലൈസേഷൻ, കോടതികൾ, ജയിലുകൾ, തെരഞ്ഞെടുത്ത ആശുപത്രികൾ എന്നിവയിലേക്ക് വീഡിയോ കോൺഫറൻസിംഗ് വിപുലീകരിക്കൽ, AI, OCR എന്നിവ സ്വീകരിക്കൽ, ഗതാഗത കുറ്റകൃത്യങ്ങൾക്കപ്പുറം വെർച്വൽ കോടതികളുടെ വിപുലീകരണം, ഇ-സേവ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ സാച്ചുറേഷൻ എന്നിവയിലൂടെ ഡിജിറ്റൽ, പേപ്പർ രഹിത കോടതികൾ സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതാണ് മൂന്നാം ഘട്ടം ലക്ഷ്യമിടുന്നത്.

 

വർഷങ്ങളായി, ഇ-കോർട്ട്സ് പ്രോജക്റ്റ് ഒരു കേസിന്റെ ആരംഭം മുതൽ അവസാനം വരെ എല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു ഡിജിറ്റൽ ആവാസവ്യവസ്ഥ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. ഇ-ഫയലിംഗ് പോർട്ടൽ അഭിഭാഷകരെയും അന്യായക്കാരെയും കോടതികളിൽ നേരിട്ട് സന്ദർശിക്കാതെ തന്നെ 24×7 അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇലക്ട്രോണിക് രീതിയിൽ കേസുകൾ ഫയൽ ചെയ്യാൻ അനുവദിക്കുന്നു. 24 ഹൈക്കോടതികളുടെ അധികാരപരിധിയിലുള്ള ഇ-പേയ്‌മെന്റ് പോർട്ടൽ ഉപയോഗിച്ച് അവർക്ക് കോടതി ഫീസ്, പിഴകൾ മുതലായവയുടെ ഓൺലൈൻ പേയ്‌മെന്റുകൾ നടത്താനും കഴിയും. ഏകദേശം 92.08 ലക്ഷം കേസുകൾ ഇലക്ട്രോണിക് ആയി ഫയൽ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്, കൂടാതെ ഇ-പേയ്‌മെന്റ് സിസ്റ്റം കോടതി ഫീസ് ഇനത്തിൽ 1,215.98 കോടി രൂപ മൂല്യം വരുന്ന 49.2 ലക്ഷം ഇടപാടുകളും, പിഴ ഇനത്തിൽ 61.97 കോടി രൂപ വിലമതിക്കുന്ന 4.86 ലക്ഷം ഇടപാടുകളും   പ്രോസസ്സ് ചെയ്തു.

 

കോടതികളിൽ ഫയൽ ചെയ്യുന്ന എല്ലാ കേസുകളും കേസ് ഇൻഫർമേഷൻ സിസ്റ്റം (CIS) വഴി പൂർണ്ണ ഡിജിറ്റലായി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു, ഇപ്പോൾ CIS 4.0 ആയി അപ്‌ഗ്രേഡ് ചെയ്‌തിരിക്കുന്നു. ഓരോ കേസിനും ഒരു സവിശേഷമായ CNR നമ്പർ നൽകിയിരിക്കുന്നു, ഇത് വ്യവഹാരികൾക്ക് കേസ് സ്റ്റാറ്റസ് തടസ്സമില്ലാതെ ട്രാക്ക് ചെയ്യാൻ പ്രാപ്തമാക്കുന്നു. കേസ് രേഖകളുടെ ഈ ഡിജിറ്റലൈസേഷൻ, ബഹുഭാഷാ ഇ-കോർട്ട്‌സ് പോർട്ടൽ വഴി കേസ് സ്റ്റാറ്റസ്, കോസ് ലിസ്റ്റുകൾ, വിധിന്യായങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ഓൺലൈനിൽ ലഭ്യമാക്കുന്നു. കൂടാതെ, എസ്എംഎസ് പുഷ് ആൻഡ് പുൾ, ഇമെയിലുകൾ, ജുഡീഷ്യൽ സർവീസ് സെന്ററുകൾ, ഇൻഫർമേഷൻ കിയോസ്‌ക്കുകൾ, 3.38 കോടി ഡൗൺലോഡുകളുള്ള ഇ-കോർട്ട്‌സ് മൊബൈൽ ആപ്പ് എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഒന്നിലധികം സേവന വിതരണ മാധ്യമങ്ങൾ വഴി കേസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ വ്യവഹാരികൾക്കും അഭിഭാഷകർക്കും എത്തിക്കുന്നു. കോടതികൾ നിലവിൽ പ്രതിദിനം 4 ലക്ഷത്തിലധികം എസ്എംഎസുകളും 6 ലക്ഷത്തിലധികം ഇമെയിലുകളും ഇഷ്യൂ ചെയ്യുന്നു, ഇ-കോർട്ട്‌സ് പോർട്ടലിൽ ഏകദേശം 35 ലക്ഷത്തോളം ഹിറ്റുകൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു, കൂടാതെ വ്യവഹാരികൾക്കും അഭിഭാഷകർക്കും 14 കോടിയിലധികം എസ്എംഎസുകൾ അയച്ചിട്ടുണ്ട്.

 

കുറ്റകൃത്യങ്ങളും ക്രിമിനൽ ട്രാക്കിംഗ് നെറ്റ്‌വർക്കുകളും പോലീസിന്റെ സംവിധാനങ്ങളും, ഇ-പ്രിസൺ, ഇ-ഫോറൻസിക് തുടങ്ങിയ വിവിധ ഇന്ററോപ്പറബിൾ ക്രിമിനൽ ജസ്റ്റിസ് സിസ്റ്റം (ഐസിജെഎസ്) സംരംഭങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഡാറ്റ സിഐഎസ് തടസ്സമില്ലാതെ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനാൽ ക്രിമിനൽ നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമാകും.

 

പ്രക്രിയയും സുഗമമാക്കാനും സമൻസ് നൽകുന്നതിനുമായി നാഷണൽ സർവീസ് ആൻഡ് ട്രാക്കിംഗ് ഓഫ് ഇലക്ട്രോണിക് പ്രോസസസ് (NSTEP) വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. NSTEP നിലവിൽ 28 സംസ്ഥാനങ്ങളിലും/കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 6.21 കോടി ഇ-പ്രോസസുകൾ സൃഷ്ടിച്ചു, അതിൽ 1.61 കോടി വിജയകരമായി വിതരണം ചെയ്തു.

 

കോടതികൾ വെർച്വൽ, ഹൈബ്രിഡ് പ്രവർത്തന രീതികൾ കൂടുതലായി സ്വീകരിക്കുന്നു. കോടതികളിലും ജയിലുകളിലും മറ്റ് സ്ഥാപനങ്ങളിലും ഉടനീളം വീഡിയോ കോൺഫറൻസിംഗ് സൗകര്യങ്ങൾ വാദം കേൾക്കലിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു, കോവിഡ് ലോക്ക്ഡൗൺ കാലഘട്ടത്തിനുശേഷം 3.91 കോടിയിലധികം വെർച്വൽ ഹിയറിംഗുകൾ നടത്തി, വെർച്വൽ ഹിയറിംഗുകളിൽ ഇന്ത്യയെ ആഗോള നേതാവാക്കി. 11 ഹൈക്കോടതികളിലും സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഭരണഘടനാ ബെഞ്ചുകളിലും കോടതി നടപടികളുടെ തത്സമയ സ്ട്രീമിംഗ് നടപ്പിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ട്രാഫിക് കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ വിചാരണ ചെയ്യുന്നതിനായി 21 സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലുമായി 29 വെർച്വൽ കോടതികൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്, 8.9 കോടിയിലധികം കേസുകൾ തീർപ്പുകൽപ്പിക്കുകയും 895 കോടിയിലധികം രൂപ പിഴ ഈടാക്കുകയും ചെയ്തു. നെഗോഷ്യബിൾ ഇൻസ്ട്രുമെന്റ്സ് ആക്ടിന്റെ സെക്ഷൻ 138 പ്രകാരം ചെക്ക് ബൗൺസ് കേസുകൾ കേൾക്കുന്നതിനായി ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി 34 ഡിജിറ്റൽ കോടതികൾ സ്ഥാപിച്ചു.

 

മൂന്നാം ഘട്ടത്തിൽ 3108 കോടി പേജുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന വലിയ തോതിലുള്ള കോടതി രേഖകളുടെ ഡിജിറ്റലൈസേഷൻ ഏറ്റെടുത്തിട്ടുണ്ട്. നിലവിൽ, ഹൈക്കോടതികളിൽ 224.66 കോടി പേജുകളും ജില്ലാ കോടതികളിൽ 354.87 കോടി പേജുകളും ഉൾപ്പെടെ 579 കോടി പേജുകളുള്ള ജുഡീഷ്യൽ രേഖകൾ ഡിജിറ്റലൈസ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഡിജിറ്റൽ കോടതികൾ 2.1 ജഡ്ജിമാർക്ക് വാദങ്ങൾ, തെളിവുകൾ, കേസ് രേഖകൾ എന്നിവ പൂർണ്ണമായും ഡിജിറ്റൽ രൂപത്തിൽ പ്രാപ്യമാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു, പ്രാരംഭ ഘട്ടം ഇതിനകം നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. കൂടാതെ, JustIS ആപ്പ് ജഡ്ജിമാർക്ക് ഓൺലൈൻ കേസ് മാനേജ്‌മെന്റിന് സൗകര്യമൊരുക്കുന്നു.

 

ദേശീയ ജുഡീഷ്യൽ ഡാറ്റ ഗ്രിഡ് അഭിഭാഷകരെയും വ്യവഹാരികളെയും കേസ് വിവരങ്ങളും 34.23 കോടിയിലധികം ഉത്തരവുകളും വിധിന്യായങ്ങളും പ്രാപ്യമാക്കുന്നു. 1.69 കോടി വിധിന്യായങ്ങൾ ഹോസ്റ്റുചെയ്യുന്നതും ജുഡീഷ്യൽ തീരുമാനങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ വീണ്ടെടുക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നതുമായ ഒരു സമർപ്പിത 'ജഡ്ജ്‌മെന്റ് & ഓർഡർ സെർച്ച്' പോർട്ടൽ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. കേസ് വിശകലനം, തീരുമാന പിന്തുണ, കാര്യക്ഷമമായ റെക്കോർഡ് മാനേജ്‌മെന്റ് എന്നിവയ്ക്കായി AI- അധിഷ്ഠിത ഉപകരണങ്ങൾ, അനലിറ്റിക്‌സ്, OCR തുടങ്ങിയ നൂതന സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ഇപ്പോൾ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു.

 

പൗര കേന്ദ്രീകൃത സേവനങ്ങൾ സുഗമമാക്കുന്നതിനായി രാജ്യത്തുടനീളം സ്ഥാപിതമായ 1,987 ഇ-സേവ കേന്ദ്രങ്ങളിലൂടെ പൗരന്മാരുടെ പ്രവേശനവും ഉൾക്കൊള്ളലും ശക്തിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്, ഇത് ഡിജിറ്റൽ വിടവ് നികത്താൻ സഹായിക്കുന്നു. 2,992 കോടതി സമുച്ചയങ്ങളിൽ 2,977 എണ്ണത്തിലേക്ക് WAN കണക്റ്റിവിറ്റി വഴി കോടതികളിലുടനീളമുള്ള നെറ്റ്‌വർക്ക് അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്, 10 Mbps മുതൽ 100 ​​Mbps വരെയുള്ള ബാൻഡ്‌വിഡ്ത്ത് ഉപയോഗിച്ച് 99.5% കവറേജ് നേടിയിട്ടുണ്ട്. എല്ലാ ഇ-കോർട്ട് പോർട്ടലുകളും ഇപ്പോൾ NIC യുടെ ക്ലൗഡ് ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചറിൽ ഹോസ്റ്റ് ചെയ്‌തിരിക്കുന്നു, കൂടാതെ 730 ജില്ലാ കോടതി വെബ്‌സൈറ്റുകൾ S3WAAS പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിലേക്ക് മൈഗ്രേറ്റ് ചെയ്‌തിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ, തടസ്സമില്ലാത്ത ICT പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി, 1,530 ടാർഗെറ്റുചെയ്‌ത കോടതി സമുച്ചയങ്ങളിൽ 1,471 എണ്ണത്തിലും സൗരോർജ്ജ സംവിധാനങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.

 

സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഇ-കമ്മിറ്റി 910 പരിശീലന പരിപാടികൾ നടത്തുകയും ജഡ്ജിമാർ, കോടതി ജീവനക്കാർ, അഭിഭാഷകർ, സാങ്കേതിക ഉദ്യോഗസ്ഥർ എന്നിവരുൾപ്പെടെ 3,22,740 പങ്കാളികൾക്ക് പരിശീലനം നൽകുകയും കാഴ്ച പരിമിതിയുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കായി പ്രത്യേക പരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിക്കുകയും സൈബർ സുരക്ഷയിലും ഡിജിറ്റൽ ഫോറൻസിക്സിലും പരിശീലനം നൽകുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

 

ഈ പദ്ധതിക്ക് തുടർച്ചയായി മൂന്ന് വർഷത്തേക്ക് ഇ-ഗവേണൻസിനുള്ള ദേശീയ അവാർഡ് ഉൾപ്പെടെ ദേശീയ അംഗീകാരവും ലഭിച്ചു. 2011-ൽ ആരംഭിച്ചതുമുതൽ ഇപ്പോൾ നടക്കുന്ന മൂന്നാം ഘട്ടം വരെ, ഇ-കോർട്ട്സ് മിഷൻ മോഡ് പ്രോജക്റ്റ് അടിസ്ഥാന കമ്പ്യൂട്ടറൈസേഷനിൽ നിന്ന് പക്വവും പൗരകേന്ദ്രീകൃതവും സാങ്കേതികവിദ്യാധിഷ്ഠിതവുമായ നീതിന്യായ വിതരണ സംവിധാനത്തിലേക്ക് ഘടനാപരവും കാലാനുസൃതവുമായ രീതിയിൽ പുരോഗമിച്ചു, ഇത് രാജ്യത്തുടനീളം കാര്യക്ഷമത, സുതാര്യത, നീതിയിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം എന്നിവ ഗണ്യമായി വർദ്ധിപ്പിച്ചു.

 

5. ഫാസ്റ്റ് ട്രാക്ക് പ്രത്യേക കോടതികളുടെ പദ്ധതി (FTSC) :

 

പ്രത്യേക പോസ്കോ (ഇപോസ്കോ) കോടതികൾ ഉൾപ്പെടെ ഫാസ്റ്റ് ട്രാക്ക് സ്പെഷ്യൽ കോടതികൾ (എഫ്ടിഎസ്സി) സ്ഥാപിക്കുന്നതിനായി യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ 2019 ഒക്ടോബറിൽ ഒരു കേന്ദ്രാവിഷ്കൃത പദ്ധതി (സിഎസ്എസ്) ആരംഭിച്ചു. 2012 ലെ ലൈംഗിക കുറ്റകൃത്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കുട്ടികളുടെ സംരക്ഷണം (പോസ്കോ) ആക്ട് പ്രകാരം ബലാത്സംഗവും കുറ്റകൃത്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസുകളുടെ സമയബന്ധിതമായ വിചാരണയ്ക്കും തീർപ്പിനും ഈ കോടതികൾ സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. 790 കോടതികൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള ഈ പദ്ധതി രണ്ടുതവണ നീട്ടിയിട്ടുണ്ട്, ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണം 2026 മാർച്ച് 31 വരെ. പദ്ധതിയുടെ ആകെ സാമ്പത്തിക വിഹിതം 1,952.23 കോടി രൂപയാണ്, സിഎസ്എസ് പാറ്റേണിൽ നിർഭയ ഫണ്ടിൽ നിന്ന് കേന്ദ്ര വിഹിതമായി 1,207.24 കോടി രൂപ ചെലവഴിക്കും.

 

പദ്ധതിയുടെ ആരംഭം മുതൽ 2025 ഡിസംബർ 24 വരെ നീതിന്യായ വകുപ്പ് ആകെ 1,108.97 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്, ഇതിൽ 2025–26 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ 200.00 കോടി രൂപയുടെ ബജറ്റ് വിഹിതത്തിൽ നിന്ന് 74.42 കോടി രൂപയും ഉൾപ്പെടുന്നു, ഇത് എഫ്‌ടിഎസ്‌സികളുടെ പ്രവർത്തനത്തിനായി 30 സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾക്കുമായി അനുവദിച്ചു.

 

പദ്ധതിയുടെ നേട്ടങ്ങൾ

 

398 പ്രത്യേക പോക്സോ കോടതികൾ ഉൾപ്പെടെ 774 എഫ്‌ടിഎസ്‌സികൾ 29 സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തനക്ഷമമായി.

 

പദ്ധതി ആരംഭിച്ചതിനുശേഷം, 30.11.2025 വരെ ഈ കോടതികൾ 3,61,055 കേസുകൾ തീർപ്പാക്കി.

 

ഒരു കോടതി പ്രതിവർഷം 165 ബലാത്സംഗ, പോക്സോ കേസുകൾ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു കോടതി പ്രതിമാസം 13.75 കേസുകൾ എന്ന ലക്ഷ്യത്തിനെതിരെ, എഫ്‌ടിഎസ്‌സികൾ പ്രതിമാസം ശരാശരി 7.41 കേസുകൾ തീർപ്പാക്കി, 2025 (ജനുവരി-നവംബർ) കാലയളവിൽ സാധാരണ കോടതികൾ പ്രതിമാസം 3.18 കേസുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്തിരുന്ന സ്ഥാനത്താണിത്.

 

6. നീതി നിർവ്വഹണത്തിനും നിയമ പരിഷ്കാരങ്ങൾക്കുമുള്ള ദേശീയ ദൗത്യം:

 

2011 ഓഗസ്റ്റിലാണ് ദേശീയ നീതി നിർവ്വഹണത്തിനും നിയമ പരിഷ്കാരങ്ങൾക്കുമുള്ള ദൗത്യം സ്ഥാപിതമായത്. രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള നീതിന്യായ ഭരണവും നീതി നിർവ്വഹണവും നിയമ പരിഷ്കാരങ്ങളും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിലും എല്ലാ വിഭാഗം പങ്കാളികളുടെയും വൈവിധ്യമാർന്ന ആവശ്യങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്നതിലും നാഷണൽ മിഷൻ ഫോർ ജസ്റ്റിസ് ഡെലിവറി ആൻഡ് ലീഗൽ റിഫോംസ് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ രണ്ടാണ്:

 

i. സംവിധാനത്തിലെ കാലതാമസവും കുടിശ്ശികയും കുറച്ചുകൊണ്ട് പ്രവേശനം വർദ്ധിപ്പിക്കൽ, കൂടാതെ

 

ii. ഘടനാപരമായ മാറ്റങ്ങളിലൂടെയും പ്രകടന മാനദണ്ഡങ്ങളും ശേഷികളും സജ്ജമാക്കുന്നതിലൂടെയും ഉത്തരവാദിത്തം വർദ്ധിപ്പിക്കൽ.

 

ദേശീയ ദൗത്യത്തിനു കീഴിലുള്ള സംരംഭങ്ങൾ

 

1. ജില്ലാ, കീഴ്കോടതികൾക്കുള്ള അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിനായുള്ള കേന്ദ്രാവിഷ്കൃത പദ്ധതി (CSS) നടപ്പിലാക്കൽ:

 

1.1 ദേശീയ ദൗത്യത്തിന്റെ പ്രധാന സംരംഭങ്ങളിലൊന്ന് ജില്ലാ, കീഴ് കോടതികൾക്കുള്ള അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിനായുള്ള കേന്ദ്രീകൃത പദ്ധതി (CSS)യുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ജില്ലാ, കീഴ്  കോടതികൾക്കുള്ള അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിനായുള്ള CSS, രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള ജില്ലാ, ഉപജില്ല, താലൂക്ക്, തഹസിൽ, ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്, ഗ്രാമതലങ്ങളിൽ കോടതി ഹാളുകൾ, ജഡ്ജിമാർ / ജുഡീഷ്യൽ ഓഫീസർമാർ എന്നിവർക്കുള്ള താമസ സൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ലഭ്യത വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിടുന്നു. രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള ജുഡീഷ്യറിയുടെ പ്രവർത്തനവും പ്രകടനവും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനും ഓരോ പൗരനിലേക്കും എത്തിച്ചേരുന്നതിനും ഇത് സഹായിക്കും.

 

1.2 2021-22 സാമ്പത്തിക വർഷം മുതൽ 2025-26 വരെ 5 വർഷത്തേക്ക് ഈ സി.എസ്.എസ്. തുടരുന്നതിന് ​ഗവൺമെൻ്റ് അംഗീകാരം നൽകി. ഇതിനായി ആകെ 9000 കോടി രൂപ (5307 കോടി രൂപയുടെ കേന്ദ്ര വിഹിതം ഉൾപ്പെടെ) വകയിരുത്തിയിട്ടുണ്ട്. കോടതി ഹാളുകൾക്കും റെസിഡൻഷ്യൽ യൂണിറ്റുകൾക്കും പുറമെ അഭിഭാഷകരുടെയും വ്യവഹാരികളുടെയും സൗകര്യാർത്ഥം അഭിഭാഷക ഹാളുകൾ, ശൗചാലയ സമുച്ചയങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ കമ്പ്യൂട്ടർ മുറികൾ എന്നിവ പോലുള്ള ചില പുതിയ സവിശേഷതകളും അവതരിപ്പിച്ചു.

 

1.3 പദ്ധതി ആരംഭിച്ചതിനുശേഷം 30.12.2025 വരെ 12,455.57 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്, അതിൽ 9011.26 കോടി രൂപ 2014-15 മുതൽ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്, ഇത് പദ്ധതിയുടെ ആകെ വിഹിതത്തിന്റെ ഏകദേശം 72.34% ആണ്. 2024-25 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ, സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും/കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾക്കും 1123.40 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചു. 2025-26 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ 998 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചതിൽ 30.12.2025 വരെ 404.16 കോടി രൂപ നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

 

1.4 30.11.2025 വരെ ഹൈക്കോടതികൾ ലഭ്യമാക്കിയ വിവരങ്ങൾ പ്രകാരം, 22,663 കോടതി ഹാളുകൾ ലഭ്യമാണ്, 2014 ൽ ലഭ്യമായ 15,818 കോടതി ഹാളുകളെ അപേക്ഷിച്ച് ഇത് ഗണ്യമായ വർദ്ധനവാണ്. റെസിഡൻഷ്യൽ യൂണിറ്റുകളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, 2014 ൽ ലഭ്യമായ 10,211 റെസിഡൻഷ്യൽ യൂണിറ്റുകളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ 20,033 റെസിഡൻഷ്യൽ യൂണിറ്റുകൾ ലഭ്യമാണ്. കൂടാതെ, ന്യായ വികാസ് പോർട്ടൽ പ്രകാരം 3,262 കോടതി ഹാളുകളും 2,824 റെസിഡൻഷ്യൽ യൂണിറ്റുകളും നിലവിൽ നിർമ്മാണത്തിലാണ്.

 

1.5 ന്യായ വികാസ് പോർട്ടൽ പതിപ്പ് 2.0 വഴി ഓൺലൈൻ നിരീക്ഷണം: നിർമ്മാണ പദ്ധതികളുടെ നിരീക്ഷണത്തിനുള്ള ഓൺലൈൻ ഉപകരണമായി ന്യായ വികാസ് 2018 ജൂൺ 11-ന് ബഹുമാനപ്പെട്ട നിയമ-നീതി മന്ത്രി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. ന്യായ വികാസ് വെബ് പോർട്ടലും മൊബൈൽ ആപ്പും അപ്‌ഗ്രേഡ് ചെയ്യുകയും പതിപ്പ് 2.0 2020 ഏപ്രിൽ 1 മുതൽ പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ലഭ്യമാക്കുകയും ചെയ്തു. വിവിധ സംസ്ഥാന ഉപയോക്താക്കളിൽ നിന്നുള്ള ഫീഡ്‌ബാക്കിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, നാഷണൽ റിമോട്ട് സെൻസിംഗ് സെന്ററുമായി (ISRO) ഏകോപിപ്പിച്ച് ഇത് വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. 30.12.2025 വരെ, ന്യായ വികാസ് പോർട്ടലിൽ ആകെ 3,147 പ്രോജക്ടുകൾ ലഭ്യമാണ്, അതിൽ 2,979 (94.66%) ജിയോടാഗ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

 

 

1.6 ജില്ലാ, കീഴ് കോടതികളിലെ ഒഴിവുകൾ നികത്തൽ: ഭരണഘടനാ ചട്ടക്കൂട് അനുസരിച്ച്, കീഴ്ക്കോടതികളിലെ ജഡ്ജിമാരെ തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നതും നിയമിക്കുന്നതും ബന്ധപ്പെട്ട ഹൈക്കോടതികളുടെയും സംസ്ഥാന ​ഗവൺമെൻ്റുകളുടെയും ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. മാലിക് മസഹർ കേസിലെ ഒരു ജുഡീഷ്യൽ ഉത്തരവിലൂടെ സുപ്രീം കോടതി, കീഴ്ക്കോടതികളിലെ ഒഴിവുകൾ നികത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു പ്രക്രിയയും സമയപരിധിയും രൂപപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ജില്ലാ, കീഴ് കോടതികളിലെ ഒഴിവുകൾ നികത്തുന്ന കാര്യം സംസ്ഥാനങ്ങളുമായും ഹൈക്കോടതികളുമായും ചേർന്ന് നീതിന്യായ വകുപ്പ് ഏറ്റെടുത്തുവരികയാണ്. ജില്ലാ, കീഴ്  കോടതികളിലെ ജുഡീഷ്യൽ ഓഫീസർമാരുടെ അംഗീകൃതവും പ്രവർത്തനക്ഷമവുമായ തസ്തികകൾ നികത്തുന്നതിനും നിരീക്ഷിക്കുന്നതിനുമായി നീതിന്യായ വകുപ്പ് അതിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റിൽ ഒരു എംഐഎസ് വെബ്-പോർട്ടൽ ഹോസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നു. ഇത് നയരൂപകർത്താക്കൾക്ക് പ്രതിമാസ ജുഡീഷ്യൽ ഡാറ്റ ലഭിക്കാൻ പ്രാപ്തമാക്കുന്നു. മാലിക് മസഹർ സുൽത്താൻ കേസിൽ നിർദ്ദേശിച്ച പ്രകാരം ജില്ലാ, കീഴ്  ജുഡീഷ്യറിയിലെ ഒഴിവുകൾ നികത്തുന്നതിനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ പാലിക്കുന്നത് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നതിനുള്ള പോർട്ടൽ 2021 ഏപ്രിൽ മുതൽ നീതിന്യായ വകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റിലും ലഭ്യമാണ്.

 

1.7 കോടതികളിലെ കെട്ടിക്കിടക്കൽ: കേസുകൾ തീർപ്പാക്കുന്നത് ജുഡീഷ്യറിയുടെ പരിധിയിൽ വരുന്നതാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 39A പ്രകാരമുള്ള നിർദേശം അനുസരിച്ച് നീതി ലഭ്യമാക്കുന്നതിനായി കേസുകൾ വേഗത്തിൽ തീർപ്പാക്കാനും കേസുകളുടെ എണ്ണം കുറയ്ക്കാനും കേന്ദ്ര ​ഗവൺമെൻ്റ് പ്രതിജ്ഞാബദ്ധമാണ്. ജില്ലാ, കീഴ് കോടതികളിലെ ജുഡീഷ്യൽ ഓഫീസർമാരുടെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ [കോടതി ഹാളുകളും റെസിഡൻഷ്യൽ യൂണിറ്റുകളും] മെച്ചപ്പെടുത്തൽ, മികച്ച നീതി നടപ്പാക്കലിനായി ഇൻഫർമേഷൻ ആൻഡ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ ടെക്നോളജി (ഐസിടി) പ്രയോജനപ്പെടുത്തൽ, ഹൈക്കോടതികളിലും സുപ്രീം കോടതിയിലും ജഡ്ജിമാരുടെ ഒഴിവുള്ള തസ്തികകൾ നികത്തൽ, ജില്ലാ, ഹൈക്കോടതി, സുപ്രീം കോടതി തലങ്ങളിലെ കുടിശ്ശിക കമ്മിറ്റികളുടെ തുടർനടപടികളിലൂടെ കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന തുക കുറയ്ക്കൽ, ബദൽ തർക്ക പരിഹാരത്തിന് (എഡിആർ) ഊന്നൽ നൽകൽ, പ്രത്യേക തരം കേസുകൾ വേഗത്തിൽ ട്രാക്ക് ചെയ്യുന്നതിനുള്ള സംരംഭങ്ങൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ കേന്ദ്ര ​ഗവൺമെൻ്റ് സ്ഥാപിച്ച നാഷണൽ മിഷൻ ഫോർ ജസ്റ്റിസ് ഡെലിവറി ആൻഡ് ലീഗൽ റിഫോംസ് നിരവധി തന്ത്രപരമായ സംരംഭങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഹൈക്കോടതികളിലും ജില്ലാ, കീഴ് കോടതികളിലും 2025 ഡിസംബർ 31 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന കേസുകളുടെ എണ്ണം യഥാക്രമം 63,70,904 ഉം 4,43,45,599 ഉം ആണ്.

 

1.8 ബി-റെഡി ചട്ടക്കൂടിന് കീഴിലുള്ള പരിഷ്കാരങ്ങൾ: ലോകബാങ്കിന്റെ വ്യപാരം സു​ഗമമാക്കൽ ചട്ടക്കൂട് 2021 സെപ്റ്റംബറിൽ ഔദ്യോഗികമായി നിർത്തലാക്കുകയും പകരം ബിസിനസ് റെഡി (ബി-റെഡി) ചട്ടക്കൂട് സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. 2023 ൽ ഇത് ഔദ്യോഗികമായി സമാരംഭിച്ചു. 2024 ൽ ആദ്യ റിപ്പോർട്ട് പുറത്തിറക്കി. റെഗുലേറ്ററി ചട്ടക്കൂടുകൾ, പൊതു സേവന വിതരണം, പ്രവർത്തന കാര്യക്ഷമത, സുസ്ഥിരത, ഉൾപ്പെടുത്തൽ എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. ബി-റെഡി വിലയിരുത്തലിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളിൽ ഇന്ത്യയും ഉൾപ്പെടുന്നു, അതിന്റെ റിപ്പോർട്ട് 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ മൂന്നാം ഘട്ടത്തിൽ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു; 2025 ജനുവരിയിൽ സർവേകളും 2025 സെപ്റ്റംബറിൽ വിദഗ്ദ്ധ കൂടിയാലോചനകളും ആരംഭിച്ചു. ലോകബാങ്കുമായി ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള നോഡൽ വകുപ്പാണ് ഡിപിഐഐടി, തർക്ക പരിഹാരം ഉൾപ്പെടെ പത്ത് മേഖലകളിലായി ഇന്ത്യയുടെ പ്രകടനം വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. തർക്ക പരിഹാരത്തിന്, ഡിപിഐഐടിയും നീതിന്യായ വകുപ്പും യഥാക്രമം നോഡലും പിന്തുണാ വകുപ്പുകളുമാണ്, അതേസമയം നിയമ & നീതി മന്ത്രാലയത്തിലെ നിയമകാര്യ വകുപ്പ് (ഡിഎൽഎ) കേന്ദ്ര തലത്തിൽ 2015 ലെ വാണിജ്യ കോടതി നിയമം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ, ബി-റെഡി ചട്ടക്കൂടിന് കീഴിൽ ഇന്ത്യയുടെ പ്രകടനം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ചോദ്യാവലികളുടെയും പ്രവർത്തന പദ്ധതികളുടെയും അന്തിമരൂപം നൽകുന്നതിനായി യഥാക്രമം ഡിപിഐഐടിയും ഡിഎൽഎയും വിളിച്ചുചേർത്ത അന്തർ മന്ത്രാലയ കൂടിയാലോചനകളിലും ബി-റെഡി ടാസ്‌ക്‌ഫോഴ്‌സിന്റെ യോഗങ്ങളിലും വകുപ്പ് പങ്കെടുത്തുവരുന്നു.

***

SK

(रिलीज़ आईडी: 2213716) आगंतुक पटल : 6