জনসংখ্যাৰ বৃদ্ধি আৰু দ্ৰুত নগৰীকৰণৰ ফলত আৱৰ্জনাই এক অপ্ৰত্যাশিত উপজাত সামগ্ৰী হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ স্বচ্ছ ভাৰত অভিযানৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই ভাৰতে পৰিস্থিতি সম্পূৰ্ণৰূপে সলনি কৰিছে। গৃহ নিৰ্মাণ আৰু নগৰীয়া পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ নেতৃত্বত স্বচ্ছ ভাৰত মিচন-চহৰাঞ্চল (এছবিএম-ইউ)ৰ অধীনত আৱৰ্জনা এতিয়া সমস্যা নহয়, বৰঞ্চ এক সম্পদ হৈ পৰিছে, যাক উৎপাদন আৰু আয়লৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছে। এই পৰিৱৰ্তন উপকূলীয় চহৰসমূহত সৰ্বাধিক হৈছে, য'ত এটা ডাঙৰ সমস্যা পৰিগণিত নাৰিকলৰ আৱৰ্জনা এতিয়া বৃত্তাকাৰ অৰ্থনীতিত এক নতুন জীৱন লাভ কৰিছে, যাৰ দ্বাৰা প্ৰাকৃতিক আৱৰ্জনাক জীৱিকা আৰু মূল্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে।

স্বচ্ছ, সুৰক্ষিত আৰু সুন্দৰ পৰ্যটনস্থলীৰ সন্ধানত থকা পৰ্যটকসকলে উপকূলীয় চহৰসমূহলৈ আকৰ্ষিত হৈছে আৰু নাৰিকলৰ পানী সাগৰীয় উপকূলত আটাইতকৈ প্ৰিয় পানীয় হৈ আহিছে। ই স্বাস্থ্যবৰ্ধক, সতেজতাপূৰ্ণ আৰু অত্যন্ত জনপ্ৰিয়। ইয়াৰ জনপ্ৰিয়তাৰ বাবে কেতিয়াবা নাৰিকলৰ আৱৰ্জনাৰ ভঁৰাল বিশাল আকাৰত জমা হৈ যায়। কিন্তু এতিয়া আৰু এনেকুৱা নহয়। আজি নাৰিকলৰ আৱৰ্জনাসমূহ পৃথক কৰা হৈছে। জৈৱিক সাৰ আৰু মাটিৰ বিকল্প হিচাপে ক'ক'পিটলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয় আৰু নাৰিকলৰ ফাইবাৰৰ পৰা মজবুত ৰছী তৈয়াৰ কৰা হয়। আগতে সাগৰৰ পাৰত সমস্যা এতিয়া এক স্মাৰ্ট সমাধানত পৰিণত হৈছে।

নাৰিকলৰ আৱৰ্জনা এতিয়া কেৱল সেউজ আৱৰ্জনাৰ পৰা এক বহুমূলীয়া সম্পদলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে। আনুষ্ঠানিক তথ্য অনুসৰি নগৰীয়া ভিজা আৱৰ্জনাৰ ভিতৰত নাৰিকল খোলাৰ ভাগ ৩-৫ শতাংশ, যি লিখিত অৱস্থাত কম যেন লাগিলেও, কিন্তু প্ৰতিদিনে উৎপন্ন হোৱা নগৰপালিকাৰ ১.৬ লাখ টন আৱৰ্জনাৰ তুলনাত ই অধিক, যি উপকূলীয় চহৰত ৬-৮ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পায়। নাৰিকল উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰত তামিলনাডু আৰু কেৰালাৰ লগতে কৰ্ণাটকো শীৰ্ষ স্থানত আছে। ভাৰতে এই কথা প্ৰমাণ কৰিছে যে এটা বৰ্জিত খোলাসমূহেও বৃহৎ আৰ্থিক মূল্য প্ৰদান কৰিব পাৰে।

ভাৰতৰ নাৰিকল উৎপাদনৰ কাহিনীয়ে বিশ্বজুৰি আলোড়নৰ সৃষ্টি কৰিছে। নাৰিকল উন্নয়ন ব’ৰ্ড আৰু নাৰিকল ব’ৰ্ডৰ তথ্য অনুসৰি ২০২৩-২৪ আৰু ২০২৪-২৫ চনত মুঠ উৎপাদন ২১,০০০ মিলিয়ন ইউনিটতকৈ অধিক হৈছে, য’ত কেৰেলা, তামিলনাডু, কৰ্ণাটক, আৰু অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ অৰিহণা প্ৰায় ৯০ শতাংশ। এই আৱৰ্জনা-সম্পদৰ মূল্য শৃংখলে এইদৰে পৰিৱেশ সুৰক্ষা আৰু বৈদেশিক মুদ্ৰা আদায় দুয়োটা কামেই কৰি আছে। ২০২৫ চনত বিশ্ব নাৰিকল জৰীৰ বজাৰৰ মূল্য ১.৪৫ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ (প্ৰায় ১২,০০০ কোটি টকা) হ’ব বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে, য’ত ভাৰতে বিশ্বৰ উৎপাদনৰ ৪০ শতাংশতকৈ অধিক অৱদান আগবঢ়াইছে। বিশেষকৈ ইউৰোপ আৰু আমেৰিকাত বিনা মাটিৰ খেতিৰ বাবে ক’ক’পিটৰ চাহিদা বৃদ্ধিয়ে বছৰি ১০-১৫ শতাংশ ৰপ্তানি বৃদ্ধিৰ সূচনা কৰিছে। চীন (৩৭ শতাংশ) আৰু আমেৰিকা (২৪ শতাংশ) সৰ্বাধিক ক্ৰেতা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে, তাৰ পিছতে আছে নেদাৰলেণ্ড, দক্ষিণ কোৰিয়া আৰু স্পেইন।

কৰ্ণাটকৰ বেংগালুৰু, মহীশূৰ আৰু মাংগালুৰুত নাৰিকলৰ আৱৰ্জনাৰ পৰা ধন আহৰণ কৰাৰ কাহিনী বৃহৎ পৰিসৰত বাস্তৱত পৰিণত হৈছে, য'ত প্ৰতিদিনে ১৫০-৩০০ মেট্ৰিক টন কেঁচা নাৰিকলৰ আৱৰ্জনাৰ সৃষ্টি হয়। তামিলনাডুৰ চেন্নাই, কইম্বাটুৰ আৰু মাদুৰাইয়েও ইয়াত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াইছে। কেৰালাৰ কোচি আৰু তিৰুৱন্তপুৰমৰ পৰা অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ বিশাখাপট্টনম, গুজৰাটৰ ছুৰাট আৰু মহাৰাষ্ট্ৰৰ মুম্বাই আৰু পুনে পৰ্যন্ত নাৰিকলৰ পানীৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰৰ ফলত নাৰিকলৰ খোলা পৰিচালনাৰ বাবে উৎসৰ্গিত কেন্দ্ৰ গঢ়ি তুলিবলৈ নগৰীয়া স্থানীয় নিকায় আৰু ব্যক্তিগত কোম্পানীসমূহক অনুপ্ৰাণিত কৰিছে। মহীশূৰ আৰু মাদুৰায়ে ১০০শতাংশ নাৰিকল আৱৰ্জনা পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰি এক উদাহৰণ দাঙি ধৰিছে। আনহাতে ওড়িশাৰ পুৰী, উত্তৰপ্ৰদেশৰ বাৰাণসী আৰু অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ তিৰুপতিৰ দৰে ধৰ্মীয় স্থানসমূহে মন্দিৰৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা নাৰিকল আৱৰ্জনা প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ বাবে বিশেষ সামগ্ৰী পুনৰুদ্ধাৰ সুবিধা স্থাপন কৰিছে। ইয়াৰ দ্বাৰা এইটো নিশ্চিত কৰা হৈছে যে কোনো লোক যাতে পিছ পৰি নাথাকে।

চৰকাৰী আঁচনিয়ে নাৰিকলৰ আৱৰ্জনাক আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট উৎসাহিত কৰিছে। স্বচ্চ ভাৰত মিচন চহৰাঞ্চল-২.০ৰ অধীনত উদ্যোগী আৰু নগৰীয়া স্থানীয় নিকায়ে যথেষ্ট সমৰ্থন লাভ কৰিছে, য'ত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে আৱৰ্জনা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰকল্প স্থাপনৰ বাবে ২৫-৫০ শতাংশ কেন্দ্ৰীয় বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰিছে। নাৰিকল উদ্যমী যোজনাই এই যোজনাক আৰু অধিক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে, যাৰ অধীনত অতি ক্ষুদ্ৰ আৰু লঘু উদ্যোগসমূহক ১০লাখ টকা পৰ্যন্ত প্ৰকল্পৰ বাবে ৪০ শতাংশ ৰাজসাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। তদুপৰি, নাৰিকলৰ অৱশিষ্টক পচন সাৰ আৰু বায়’-চিএনজিলৈ ৰূপান্তৰ কৰিবলৈ ৫০০টা নতুন 'আৱৰ্জনাৰ পৰা সম্পদ' প্ৰকল্প স্থাপন কৰা হৈছে। এইটোৱে প্ৰমাণ কৰে যে যেতিয়া নীতিত স্থায়িত্বৰ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, তেতিয়া আৱৰ্জনাও লাভজনক হ'ব পাৰে।

এছবিএম-ইউ ২.০ৰ অধীনত চহৰসমূহে নাৰিকলৰ আৱৰ্জনাক সম্পদলৈ পুনৰুদ্ধাৰ সুবিধা (এমআৰএফ) আৰু সমৰ্পিত প্ৰক্ৰিয়াকৰণ ইউনিটৰ জৰিয়তে সুযোগলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। ভাৰতৰ দ্ৰুত বিকশিত নাৰিকল ফাইবাৰ উদ্যোগত প্ৰায় ৭৫ লাখ লোক জড়িত হৈ আছে, যাৰ ৮০ শতাংশ মহিলা আত্মসহায়ক গোট (এছএইচজি)ৰ নেতৃত্বত ইউনিট পৰিচালনা কৰি আছে। দেশজুৰি ১৫,০০০তকৈও অধিক ইউনিট (কেৱল তামিলনাডুত ৭,৭৬৬)ৰ সৈতে, ইন্দোৰ, বেংগালুৰু আৰু কইম্বাটুৰ দৰে চহৰসমূহে নাৰিকলৰ আৱৰ্জনাসমূহক সম্পূৰ্ণৰূপে অৱক্ষয় হোৱাত বাধা দিছে। এই আৱৰ্জনাৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশই ১০-২০ বছৰ জ্বলাই কাৰ্বন আৰু মিথেন নিৰ্গমন কৰাৰ পৰিৱৰ্তে এতিয়া ৰছী, মেট আৰু পচন সাৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। নাৰিকলৰ আৱৰ্জনাৰ দ্ৰুত পৰিৱৰ্তন হৈছে, যি হৈছে বহনক্ষম, লাভজনক আৰু নিয়োগ প্ৰদানকাৰী।

ভুবনেশ্বৰৰ পালছুনী নাৰিকল প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কাৰখানাই পবিত্ৰ আৱৰ্জনাক সম্পদলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। এই উদ্ভিদে প্ৰতিদিনে ১৮৯জন বিক্ৰেতাৰ পৰা ৫,০০০-৬,০০০ নাৰিকল সংগ্ৰহ কৰে, যিসমূহ এটা সময়ত মন্দিৰৰ আৱৰ্জনা আছিল আৰু নলা-নৰ্দমা বন্ধ কৰি দিছিল আৰু সেইবোৰক ৭,৫০০ কিলোগ্ৰামতকৈও অধিক নাৰিকল ফাইবাৰ আৰু ৰছীলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে, লগতে ৪৮ মেট্ৰিক টন ক’ক’পিট-ভিত্তিক সাৰ আৰু খেতি আৰু উদ্যানৰ বাবে ব্লক প্ৰস্তুত কৰে। দৈনিক ১০,০০০ নাৰিকল প্ৰক্ৰিয়া কৰিব পৰা এই উদ্ভিদে প্ৰতিমাহে ৭-৯ লাখ টকাৰ ৰাজহ আহৰণ কৰে, আনহাতে আত্মসহায়ক গোটৰ সদস্য আৰু স্বচ্ছতা মিত্ৰসকলে কাৰিকৰী প্ৰশিক্ষণ আৰু নিয়োগৰ জৰিয়তে সুস্থিৰ আয় আৰু মৰ্যাদা লাভ কৰে।

কেৰালাৰ কুনামকুলমত অৱস্থিত গ্ৰীণ ডি-ফাইবাৰিং ইউনিটে ইয়াৰ মাইক্ৰ'জীৱ সমৃদ্ধ ক'কপিট এৰ'বিক পচন সাৰ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে নাৰিকলৰ খোলা আৰু ভিজা আৱৰ্জনাক গোন্ধহীন পচন সাৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। যিসকল কৃষকে আগতে খোলা পেলাই দিছিল, তেওঁলোকে এতিয়া ১.২৫ টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু নিজে খোলাটো লৈ যায়। ৬ জনীয়া সদস্যৰ দল এটাই পৰিচালনা কৰা এই ইউনিটে কেৱল স্থানীয় নিয়োগ সৃষ্টি কৰাই নহয়, পচন সাৰৰ উন্নত কৌশলসমূহো শিকায়। নাৰিকলৰ আঁহসমূহ লাভৰ বাবে বিক্ৰী কৰা হয় আৰু বাকী থকা ক্ষুদ্ৰ আঁহসমূহক উদ্ভাৱনীমূলক বায়'পটলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়।

বৃহত্তৰ চেন্নাইত কেঁচা নাৰিকলৰ খোলাক পচন সাৰ আৰু নাৰিকলৰ আঁহলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়। ডিচেম্বৰ, ২০২১ৰ পৰা প্ৰায় ১.৫ লাখ মেট্ৰিক টন আৱৰ্জনা সংগ্ৰহ কৰা হৈছে, যাৰ ভিতৰত ১.১৫ লাখ মেট্ৰিক টন আৱৰ্জনা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা হৈছে। ৱাষ্টআৰ্ট কমিউনিকেশ্যনৰ সৈতে ২০ বছৰীয়া ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰীত্বৰ অধীনত পৰিচালিত কডুংইউৰ আৰু পেৰুংগুড়িস্থিত ইউনিটে সম্পূৰ্ণ ক্ষমতাৰে কাম কৰি আছে, য'ত প্ৰক্ৰিয়াকৰণ মাচুল প্ৰতি মেট্ৰিক টনত প্ৰায় ৭৬৪ টকা। টায়াৰ কোম্পানী, নাৰ্ছাৰী আৰু বন বিভাগকে ধৰি প্ৰায় ৩০জন নিয়মীয়া গ্ৰাহক আছে।

ইন্দোৰত ৫৫০ টিপিডি বায়’-চিএনজি প্ৰকল্পৰ সৈতে, নাৰিকল আৱৰ্জনাৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ মডেলত, নাৰিকলৰ এটাও টুকুৰা নষ্ট নহয়। নাৰিকলৰ আৱৰ্জনাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে বায়'চিএনজি প্লান্টৰ সমীপৱৰ্তী এক বিশেষ ইউনিটলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়, য'ত স্মাৰ্ট ডুয়েল লাইন চিষ্টেমৰ জৰিয়তে প্ৰতিদিনে ২০ টন আৱৰ্জনা প্ৰক্ৰিয়া কৰা হয়ঃ শুকান লাইনে ক'ক'পিট উৎপাদন কৰে যি মাটিৰ আর্দ্রতা বজাই ৰখাৰ ক্ষমতা ৫০০ শতাংশ বৃদ্ধি কৰে, আনহাতে ভিজা লাইনে ৰছী, ভাস্কৰ্য আৰু হস্তশিল্পৰ বাবে নাৰিকলৰ আঁহ আঁতৰ কৰে। ২০,০০০ বৰ্গফুট এলেকাত ১৫জন কৰ্মচাৰীৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এই ইউনিটটোৱে প্ৰতিদিনে প্ৰায় ২০,০০০টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰডাক্টসমূহ ইতিমধ্যে তিনি প্ৰধান বিক্ৰেতাই বিক্ৰী কৰি আছে।

বিহাৰৰ পাটনা চহৰত নাৰিকল ভাঙি কোনো খৰচ নোহোৱাকৈ আৱৰ্জনাৰ পৰা সম্পদ সৃষ্টিৰ এক অনন্য আৰু কাৰ্যকৰী প্ৰণালী গ্ৰহণ কৰা হৈছে। দানাপুৰত এটা অত্যাধুনিক পিএমচি প্ৰক্ৰিয়াকৰণ ইউনিটে নাৰিকলৰ আৱৰ্জনাক ভূমি অৱক্ষয়ৰ পৰা ৰক্ষা কৰি ব্যৱহাৰযোগ্য সামগ্ৰীলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। বৰ্তমানে, এই ইউনিটে দৈনিক ১০ টন নাৰিকল প্ৰক্ৰিয়া কৰি আছে। বাকলিৰ পৰা নাৰিকলৰ আঁহ আৰু ৰছী তৈয়াৰ কৰা হয়, যিবোৰ পেকেজিং, নিৰ্মাণ আৰু হস্তশিল্পত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, আনহাতে ভিজা আৱৰ্জনাৰ পৰা ৰুফটপ, নাৰ্ছাৰী আৰু খেতিপথাৰৰ বাবে উচ্চ চাহিদাযুক্ত ক’ক’পিট আৰু পচন সাৰ প্ৰস্তুত কৰা হয়।

মন্দিৰ নগৰীৰ পৰা প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰলৈ স্বচ্ছ ভাৰত মিছন-চহৰাঞ্চলৰ অধীনত ভাৰতৰ নাৰিকল আৱৰ্জনা পৰিচালনাৰ যাত্ৰাই প্ৰমাণ কৰিছে যে যেতিয়া নীতি, জনতা আৰু উদ্ভাৱন একত্ৰিত হয় তেতিয়া বহনক্ষমতা বৃদ্ধি হয়।

***

SK/DB