સિનેમા પેઢીઓની કલ્પનાને આકર્ષે છે, સમાજને પ્રતિબિંબિત કરે છે, સ્મૃતિઓને સાચવે છે અને સાંસ્કૃતિક ઓળખને આકાર આપે છે. પડદા પરની ગતિશીલ છબીઓથી પર, સિનેમેટિક પરિદ્રશ્યને આકાર આપતા વિચારો, સર્જનાત્મક પ્રક્રિયાઓ અને સફરનું દસ્તાવેજીકરણ કરવામાં પુસ્તકો પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. આ મહત્વને ઓળખીને, પબ્લિકેશન્સ ડિવિઝને 57મા ભારતીય આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ 2026 ખાતે બે પુસ્તકો બહાર પાડ્યા, જે ભારતના સિનેમેટિક વારસાના વિવિધ પરિમાણોની ઉજવણી કરે છે.

આ પ્રસંગે માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયના સચિવ શ્રી ચંચલ કુમારે ફિલ્મો પાછળની સર્જનાત્મક સફરનું દસ્તાવેજીકરણ કરવાના અને ભાવિ પેઢીઓ માટે ભારતના સમૃદ્ધ સિનેમેટિક વારસાને સાચવવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે અવલોકન કર્યું કે સિનેમા માત્ર મનોરંજનનું માધ્યમ નથી પરંતુ સમાજ, વિવિધ પેઢીઓની ભાવના અને વિકસતા વિચારોનું પ્રતિબિંબ પણ છે. “ફિલ્મો આપણને એક વાર્તા કહે છે. સિનેમા પરના પુસ્તકો આ વાર્તાઓ કેવી રીતે જીવંત બની તે સમજવામાં આપણને મદદ કરે છે,” એમ તેમણે જણાવ્યું હતું, અને પ્રકાશનો ફિલ્મ નિર્માતાઓના અનુભવો, સિનેમેટિક તકનીકોના વિકાસ અને ભારતીય સિનેમાને આકાર આપનારા વિચારોમાં કેવી રીતે મૂલ્યવાન આંતરદૃષ્ટિ પૂરી પાડે છે તેના પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.
આ પ્રસંગે બહાર પાડવામાં આવેલા બે પુસ્તકો શ્રી રાજેન્દ્ર ભટ્ટ દ્વારા સંકલિત ‘સિનેમા: વિવિધ આયામ’ અને શ્રી વિનોદ કૌલ દ્વારા લિખિત ‘અવતાર કૌલ: ધ (ઇન)કમ્પ્લીટ સ્ટોરી’ હતા. જ્યાં પ્રથમ પુસ્તક સિનેમા પરના મહત્વપૂર્ણ લખાણો અને દ્રષ્ટિકોણોને એકસાથે લાવે છે, અને તેમને હિન્દી વાચકો માટે સુલભ બનાવે છે, ત્યાં બીજું પુસ્તક ફિલ્મ નિર્માતા અવતાર કૌલના જીવન અને અધૂરા સર્જનાત્મક વારસાનું દસ્તાવેજીકરણ કરે છે.

‘સિનેમા: વિવિધ આયામ’ નો ઉલ્લેખ કરતા, શ્રી ચંચલ કુમારે પ્રશંસનીય ફિલ્મો, ફિલ્મ નિર્માણ અને વિશ્વ સિનેમામાં આંતરદૃષ્ટિ પૂરી પાડતા ફિલ્મ નિર્માતાઓ અને વિદ્વાનોના લખાણોના સંગ્રહની પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે આ કૃતિઓને હિન્દી વાચકો માટે સુલભ બનાવવાના પ્રયાસની ખાસ પ્રશંસા કરી હતી. ‘અવતાર કૌલ: ધ (ઇન)કમ્પ્લીટ સ્ટોરી’ વિશે બોલતા, તેમણે ફિલ્મ નિર્માતા અવતાર કૌલના વારસાને યાદ કર્યા, જેમની એકમાત્ર ફિલ્મ, 27 ડાઉન (1974), ભારતીય ન્યુ વેવ સિનેમાનો એક સીમાચિહ્ન બની હતી.

પબ્લિકેશન્સ ડિવિઝન, શ્રી રાજેન્દ્ર ભટ્ટ, શ્રી વિનોદ કૌલ અને આ પ્રકાશનો સાથે સંકળાયેલા સૌને અભિનંદન આપતા, સચિવે આશા વ્યક્ત કરી કે આ પુસ્તકો વિદ્યાર્થીઓ, ફિલ્મ નિર્માતાઓ અને સિનેમા પ્રેમીઓને ભારતના સિનેમેટિક વારસાને વધુ ઊંડાણપૂર્વક શોધવા માટે પ્રેરણા આપશે.
પબ્લિકેશન્સ ડિવિઝનના મહાનિર્દેશક સુશ્રી કંચન પ્રસાદે સિનેમા સાથે ડિવિઝનના લાંબા સમયથી ચાલતા જોડાણ અને ભારતના સાંસ્કૃતિક તથા સર્જનાત્મક વારસાના દસ્તાવેજીકરણમાં તેની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. સિનેમા સમયની ક્ષણોને કેદ કરે છે ત્યારે પુસ્તકો આ ક્ષણો સચવાય તેની ખાતરી કરે છે તેનું અવલોકન કરતા, તેમણે સર્જનાત્મક સફરનું દસ્તાવેજીકરણ કરવા, વાર્તાઓને સાચવવા અને ભારતની સાંસ્કૃતિક ઓળખને આકાર આપનારાઓના યોગદાનની ઉજવણી કરવાના ડિવિઝનના પ્રયાસો વિશે વાત કરી હતી.
શ્રી રાજેન્દ્ર ભટ્ટે ‘સિનેમા: વિવિધ આયામ’ પાછળની સંપાદકીય સફર વિશે વિસ્તૃત માહિતી આપી અને સમજાવ્યું કે પબ્લિકેશન્સ ડિવિઝને સિનેમા પરના મહત્વપૂર્ણ લખાણો હિન્દી વાચકો સુધી પહોંચાડવાની પહેલને કેવી રીતે આગળ ધપાવી.
આ સત્રનું સંચાલન પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરોના મહાનિર્દેશક સુશ્રી સ્મિતા વત્સ શર્મા દ્વારા, માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયના અધિક સચિવ શ્રી પ્રભાત અને માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ ડૉ. કે. કે. નિરાલાની હાજરીમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

પુસ્તકો વિશે
અવતાર કૌલ: ધ (ઇન)કમ્પ્લીટ સ્ટોરી
શ્રી વિનોદ કૌલ દ્વારા અંગ્રેજીમાં લિખિત આ પુસ્તક પત્રો, તસવીરો, સ્મૃતિઓ અને સંવાદો દ્વારા ફિલ્મ નિર્માતા અવતાર કૌલના જીવન અને અધૂરા વારસાનું આલેખન કરે છે. તેમની એકમાત્ર ફિલ્મ, 27 ડાઉન (1974), ભારતીય ન્યુ વેવ સિનેમાનો એક સીમાચિહ્ન બની અને તેણે રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર જીત્યો. એક મિત્રને બચાવવાના પ્રયાસમાં 34 વર્ષની વયે મુંબઈમાં તેઓ દુઃખદ રીતે ડૂબી ગયા તે જ દિવસે આ પુરસ્કારની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી.
સિનેમા: વિવિધ આયામ
શ્રી રાજેન્દ્ર ભટ્ટ દ્વારા હિન્દીમાં સંકલિત આ સંગ્રહ FTII ના મેગેઝિન લેન્સસાઇટના અનુકૂલિત લેખો અને સંવાદોને એકસાથે લાવે છે. તે ફિલ્મ ઇતિહાસ, સિનેમેટોગ્રાફી, વિશ્વ સિનેમા અને ફિલ્મ નિર્માણ પાછળની સર્જનાત્મક પ્રક્રિયાઓમાં આંતરદૃષ્ટિ પૂરી પાડે છે, અને સિનેમા પરના વૈવિધ્યસભર દ્રષ્ટિકોણોને વ્યાપક હિન્દી વાચકવર્ગ સુધી પહોંચાડે છે.
IFFILOID અહીં વાંચો: https://www.pib.gov.in/iffi/57/iffiLoid.aspx?yr=2026&lang=1®=48
center">
SM/DK/JD