પોસ્ટેડ ઓન:
17 NOV 2026 5:31PM by PIB Ahmedabad
ભારતીય કૃષિ સંશોધન પરિષદ (ICAR) અને વિકાસશીલ દેશો માટે સંશોધન અને માહિતી પ્રણાલી (RIS) એ ગ્લોબલ સાઉથના દેશોમાં કૃષિ સહકાર અને જ્ઞાનના આદાનપ્રદાનને મજબૂત કરવા માટે 17 નવેમ્બર 2026 ના રોજ નવી દિલ્હી ખાતે સમજૂતી કરાર (MoU) પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. કૃષિ સંશોધન અને શિક્ષણ વિભાગ (DARE) ના સચિવ અને ICAR ના મહાનિદેશક ડૉ. એમ. એલ. જાટ અને RIS ના મહાનિદેશક પ્રો. સચિન કુમાર શર્મા દ્વારા આ સમજૂતી કરારનું આદાનપ્રદાન કરવામાં આવ્યું હતું. DAKSHIN – ગ્લોબલ સાઉથ સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ દ્વારા સુવિધા આપવામાં આવેલી આ ભાગીદારી કૃષિ તકનીકોના આદાનપ્રદાન, શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓના દસ્તાવેજીકરણ, જ્ઞાનના આદાનપ્રદાન અને ક્ષમતા-નિર્માણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.

“ગ્લોબલ સાઉથ: નવી વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી તરફ” વિષય પર ઉચ્ચ-સ્તરીય નીતિ સંવાદના ઉદ્ઘાટન સત્રમાં બોલતા, ભારત સરકારના વિદેશ રાજ્ય મંત્રી શ્રી કીર્તિ વર્ધન સિંહે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ગ્લોબલ સાઉથે વૈશ્વિક કથનોને આકાર આપવામાં, આર્થિક સ્થિતિસ્થાપકતા નિર્માણ કરવામાં અને ઉભરતી તકનીકો, ખાસ કરીને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સની સમાન પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવામાં તેનો સામૂહિક અવાજ મજબૂત કરવો જોઈએ. તેમણે મજબૂત ભારત-આફ્રિકા ભાગીદારી, બૃહદ સંસ્થાકીય સહયોગ અને જ્ઞાનને અર્થપૂર્ણ નીતિગત પરિણામોમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે યુવા સંશોધકો અને નીતિ નિર્માતાઓની સક્રિય ભાગીદારી માટે આહ્વાન કર્યું હતું.
નવેમ્બર 2023 માં બીજી વોઈસ ઓફ ગ્લોબલ સાઉથ સમિટમાં પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના વિઝનને યાદ કરતા, મંત્રીશ્રીએ સહિયારા પડકારો પર સમાન દ્રષ્ટિકોણ વિકસાવવા, આર્થિક સ્થિતિસ્થાપકતા મજબૂત કરવા અને સસ્તા, વિસ્તરણક્ષમ અને સ્થાનિક રીતે સુસંગત વિકાસ ઉકેલોને પ્રોત્સાહન આપવાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે પરંપરાગત વિકાસ સહકારથી આગળ વધીને સહ-વિકાસ અને સહિયારા ઉકેલો તરફ આગળ વધવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

DARE ના સચિવ અને ICAR ના મહાનિદેશક ડૉ. એમ. એલ. જાટે 114 સંશોધન સંસ્થાઓ, 152 પ્રાદેશિક સંશોધન કેન્દ્રો અને 731 કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો સાથે કૃષિ સંશોધન, શિક્ષણ અને વિસ્તરણ માટે એક સદી જૂની સર્વોચ્ચ સંસ્થા તરીકે ICAR ની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જે લગભગ 80 કૃષિ યુનિવર્સિટીઓ સાથે સંકલન કરે છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે ICAR પાસે વિવિધ દેશો અને સંસ્થાઓ સાથે 74 સમજૂતી કરાર છે, જેમાંથી લગભગ 60 ટકા ગ્લોબલ સાઉથની સંસ્થાઓ સાથે છે.

ડૉ. જાટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે RIS અને DAKSHIN સાથેની ભાગીદારી વિવિધ દેશોમાં ઉપલબ્ધ કૃષિ તકનીકો, પદ્ધતિઓ, પ્રણાલીઓ, રીતો અને સાધનોના આદાનપ્રદાન અને ઉપયોગની સુવિધા આપીને દક્ષિણ-દક્ષિણ સહયોગને વધુ મજબૂત બનાવશે. તેમણે દેશોને જોડવા માટે યોગ્ય કૃષિ-આબોહવા અને સંશોધન ક્ષેત્રોની ઓળખ કરવાના મહત્વ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે એપ્રિલ 2027 ના મધ્યમાં પ્રસ્તાવિત સાયન્સ એન્ડ પાર્ટનરશિપ વીકનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જે ભારતમાં ગ્લોબલ સાઉથ અને નોર્થના સહભાગીઓને એકસાથે લાવશે, અને માંગ-આધારિત ભાગીદારી દ્વારા તેમની સંબંધિત જરૂરિયાતો અને ઉપલબ્ધ ક્ષમતાઓ પર ચર્ચા કરવા માટે ગ્લોબલ સાઉથ અને નોર્થના નેતાઓને એકત્ર કરવાના વિચારનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

RIS ના મહાનિદેશક પ્રો. સચિન કુમાર શર્માએ ગ્લોબલ સાઉથ માટે કૃષિના મહત્વ અને જ્ઞાનના આદાનપ્રદાન, પરસ્પર શિક્ષણ અને સહકારની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. વિશ્વ વ્યાપાર સંગઠન ખાતે કૃષિ વાટાઘાટોમાં તેમના અનુભવના આધારે, તેમણે બહુપક્ષીય વાટાઘાટો અને વૈશ્વિક નિર્ણય-નિર્માણમાં ગ્લોબલ સાઉથના દેશોના અવાજ અને ચિંતાઓને મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું હતું કે RIS સમગ્ર ગ્લોબલ સાઉથમાં મજબૂત નેટવર્ક ધરાવે છે, જ્યારે ICAR વ્યાપક કૃષિ તકનીકો, સંશોધન અને શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ લાવે છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ ભાગીદારી ભારતીય તકનીકો અને પદ્ધતિઓને અન્ય દેશો, ખાસ કરીને સમાન કૃષિ-આબોહવાની પરિસ્થિતિઓ ધરાવતા દેશો સાથે વહેંચવાની સુવિધા આપશે, જ્યારે ભાગીદાર દેશો પાસેથી પરસ્પર શિક્ષણને પણ સક્ષમ બનાવશે.
ભારતમાં દક્ષિણ આફ્રિકાના હાઈ કમિશનર મહામહિમ પ્રો. અનિલ સુકલાલે વર્તમાન વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાને બહુધ્રુવીય વિશ્વ વ્યવસ્થાને આકાર આપવામાં ગ્લોબલ સાઉથ માટે તેનું નેતૃત્વ સ્થાપિત કરવાની એક નિર્ણાયક ક્ષણ તરીકે વર્ણવી હતી. તેમણે વૈશ્વિક શાસનમાં સુધારા, મજબૂત વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી અને ગ્લોબલ સાઉથની અંદરથી જ્ઞાન અને નીતિગત દ્રષ્ટિકોણના નિર્માણ માટે આહ્વાન કર્યું હતું.
ભારતમાં એરિટ્રિયા રાજ્યના રાજદૂત અને ભારતમાં ડિપ્લોમેટિક કોર્પ્સના ડીન મહામહિમ શ્રી અલેમ ત્સેહાયે વોલ્ડેમારિયમે આર્થિક સહકાર, કનેક્ટિવિટી, માળખાકીય વિકાસ અને યુવા જોડાણ દ્વારા ભારત અને આફ્રિકા વચ્ચેની ઐતિહાસિક એકતાને અર્થપૂર્ણ ભાગીદારીમાં રૂપાંતરિત કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.
ગેટ્સ ફાઉન્ડેશન, ભારતના કન્ટ્રી ડાયરેક્ટર સુશ્રી અર્ચના વ્યાસે ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, આરોગ્ય સુરક્ષા, કૃષિ અને ખાદ્ય પ્રણાલીઓ, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને સંસ્થાકીય ક્ષમતા-નિર્માણને ભારત-આફ્રિકા સહકાર માટે આશાસ્પદ ક્ષેત્રો તરીકે ઓળખાવ્યા હતા. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે અસરકારક ભાગીદારી સસ્તા અને વિસ્તરણક્ષમ ઉકેલો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની સાથે દેશની માલિકી, સહ-નિર્માણ અને પરસ્પર શિક્ષણ પર આધારિત હોવી જોઈએ.
DAKSHIN – ગ્લોબલ સાઉથ સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સના સંયોજક ડૉ. રાજન સુદેશ રત્નાએ દેશ-સંચાલિત પ્રાથમિકતાઓ, સંસ્થાકીય સહકાર અને ક્ષમતા-નિર્માણ દ્વારા સંવાદથી આગળ વધીને કાર્યક્ષમ ભાગીદારી તરફ આગળ વધવાની DAKSHIN ની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

DAKSHIN દિવસ 2026 ના અવસર પર 17-18 નવેમ્બર 2026 ના રોજ ઇન્ડિયા હેબિટેટ સેન્ટર, નવી દિલ્હી ખાતે ભારત સરકારના વિદેશ મંત્રાલય સાથે ભાગીદારીમાં RIS–DAKSHIN દ્વારા આયોજિત બે દિવસીય ઉચ્ચ-સ્તરીય નીતિ સંવાદ દરમિયાન આ સમજૂતી કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. આ સંવાદ વિકસતી ભારત-આફ્રિકા વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી પર વિશેષ ભાર મૂકવાની સાથે દક્ષિણ-દક્ષિણ સહયોગને મજબૂત કરવા પર વિચાર-વિમર્શ કરવા માટે રાજદ્વારીઓ, નીતિ નિર્માતાઓ, સંશોધકો, વિકાસ પ્રેક્ટિશનરો અને શૈક્ષણિક તેમજ ભાગીદાર સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓને એકસાથે લાવે છે. ICAR અને RIS વચ્ચેના સહયોગનો ઉદ્દેશ્ય સમગ્ર ગ્લોબલ સાઉથમાં કૃષિ તકનીકો, જ્ઞાન, શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ અને ક્ષમતા-નિર્માણની તકોના આદાનપ્રદાનને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
SM/NP/JD