પોસ્ટેડ ઓન:
16 NOV 2026 1:07PM by PIB Ahmedabad
સંરક્ષણ મંત્રાલયે, ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ ડિફેન્સ એસ્ટેટ્સ (ડીજીડીઈ) દ્વારા, છાવણી વિસ્તારોમાં રહેતા વરિષ્ઠ નાગરિકોના કલ્યાણને મજબૂત કરવા માટે સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા મંત્રાલય (એમઓએસજેઈ) સાથે સમજૂતી કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. 16 નવેમ્બર, 2026 ના રોજ નવી દિલ્હીમાં સંરક્ષણ મંત્રી શ્રી રાજનાથ સિંહ અને કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા મંત્રી ડૉ. વીરેન્દ્ર કુમારની ઉપસ્થિતિમાં હસ્તાક્ષર કરાયેલા આ સમજૂતી કરારમાં વૃદ્ધોની સંભાળ રાખનારાઓની કૌશલ્ય તાલીમની સાથે ડે કેર સેન્ટર્સ અને સિનિયર સિટીઝન હોમ્સની સ્થાપના અને મજબૂતીકરણની પરિકલ્પના કરવામાં આવી છે.

પોતાના સંબોધનમાં સંરક્ષણ મંત્રીએ વડીલોને માત્ર પરિવારના સભ્યો જ નહીં, પરંતુ અનુભવ, પરંપરાઓ અને સામાજિક ચેતનાના વાહકો તરીકે વર્ણવ્યા હતા, જેમનો અનુભવ, સમજદારી અને માર્ગદર્શન 2047 સુધીમાં વિકસિત ભારત તરફની યાત્રામાં અમૂલ્ય રહેશે. પરિવારો, સમાજ અને રાષ્ટ્રના નિર્માણમાં તેમના આજીવન યોગદાન પર પ્રકાશ પાડતા, તેમણે તેમને સન્માન, સુરક્ષા અને પોતાનાપણાની ભાવના મળે તે સુનિશ્ચિત કરવાને સામાજિક અને નૈતિક જવાબદારી ગણાવી હતી. “આપણા સાંસ્કૃતિક મૂલ્યો આપણને ‘માતૃ દેવો ભવ, પિતૃ દેવો ભવ’ શીખવે છે. વડીલોની સંભાળ રાખવી એ માત્ર પારિવારિક બાબત નથી; તે આપણી જવાબદારી છે,” તેમણે કહ્યું.

વરિષ્ઠ નાગરિકોના કલ્યાણમાં થયેલી પ્રગતિને સ્વીકારતા, શ્રી રાજનાથ સિંહે વડીલોને પૂરી પાડવામાં આવતી સેવાઓમાં સતત સુધારાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે સેવાઓની ગુણવત્તાનું મૂલ્યાંકન કરવા અને વધુ સુધારાની જરૂર હોય તેવા ક્ષેત્રોની ઓળખ કરવા માટે કેન્દ્રો અને આશ્રયસ્થાનોના સામાજિક ઓડિટ માટે આહ્વાન કર્યું હતું.
આ અવસરે બોલતા, કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા મંત્રીએ વરિષ્ઠ નાગરિકોના કલ્યાણ પ્રત્યે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો અને વડીલોના જીવનની ગુણવત્તા સુધારવા માટે અટલ વયો અભ્યુદય યોજના (અવ્યય) સહિત સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા મંત્રાલય દ્વારા લેવામાં આવેલી પહેલોની ગણના કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ સમજૂતી કરાર વધુ સારી સંભાળ, કલ્યાણકારી સેવાઓ અને સક્રિય અને ગૌરવપૂર્ણ વૃદ્ધાવસ્થા માટેની તકોની સુલભતા સુનિશ્ચિત કરીને છાવણી વિસ્તારોમાં રહેતા વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે સહાયક પ્રણાલીને મજબૂત કરવા તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું દર્શાવે છે.

ડૉ. વીરેન્દ્ર કુમારે પણ વરિષ્ઠ નાગરિકોને અમૂલ્ય અનુભવ અને સમજદારીના વાહકો તરીકે વર્ણવ્યા હતા, જેમનું જ્ઞાન અને યોગદાન રાષ્ટ્ર નિર્માણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. તેમણે ઉમેર્યું કે, “આપણા સૈનિકો હિંમત, બલિદાન અને સમર્પણ સાથે દેશની સરહદોની રક્ષા કરે છે. તેમને તેઓ જે સંભાળ, સન્માન અને સમર્થનને પાત્ર છે તે મળે તે સુનિશ્ચિત કરવું એ આપણી સામૂહિક જવાબદારી છે.”
આ અવસરે સંરક્ષણ સચિવ શ્રી રાજેશ કુમાર સિંહ, સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા વિભાગના સચિવ શ્રી સુધાંશ પંત, ડિરેક્ટર જનરલ, ડિફેન્સ એસ્ટેટ્સ શ્રીમતી શોભા ગુપ્તા અને બંને મંત્રાલયોના અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
સમજૂતી કરાર વિશે
સૂચિત વ્યવસ્થા હેઠળ, સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા મંત્રાલય અવ્યય હેઠળ નાણાકીય સહાય પૂરી પાડશે, જેમાં છાવણી બોર્ડ દ્વારા તેમના પોતાના બજેટમાંથી ચલાવવામાં આવતા વર્તમાન ડે કેર સેન્ટર્સ અને સિનિયર સિટીઝન હોમ્સના સંચાલન અને જાળવણી માટેના સમર્થનનો સમાવેશ થાય છે. અંબાલા (હરિયાણા), દેવલાલી (મહારાષ્ટ્ર), જબલપુર (મધ્યપ્રદેશ), રાણીખેત અને લેન્સડાઉન (ઉત્તરાખંડ) છાવણીઓ પહેલેથી જ ડે કેર સેન્ટર્સ ચલાવે છે અને અયોધ્યા અને લખનૌ (ઉત્તર પ્રદેશ) છાવણીઓ તેમના પોતાના બજેટમાંથી સિનિયર સિટીઝન હોમ્સ ચલાવે છે જે મુખ્યત્વે સંરક્ષણ મંત્રાલયના અનુદાન પર નિર્ભર છે.
સમજૂતી કરારમાં અવ્યય યોજના હેઠળ છાવણીઓમાં નવા ડે કેર સેન્ટર્સ/સિનિયર સિટીઝન હોમ્સ સ્થાપવાની પરિકલ્પના કરવામાં આવી છે. ડીજીડીઈએ આઠ છાવણીઓની ઓળખ કરી છે જ્યાં નવા ડે કેર સેન્ટર્સ ખોલી શકાય છે. ભંડોળની ઉપલબ્ધતા મુજબ સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા મંત્રાલય સાથે પરામર્શ કરીને પાંચ છાવણીઓમાં વર્તમાન ડે કેર સેન્ટર્સ અને બે છાવણીઓમાં સિનિયર સિટીઝન હોમ્સનું વિસ્તરણ પણ કરવામાં આવશે. ડીજીડીઈ દ્વારા નવા કેન્દ્રો ખોલવા માટે ઓળખવામાં આવેલી છાવણીઓમાં બેરકપુર (પશ્ચિમ બંગાળ), બેલગામ (કર્ણાટક), ઝાંસી (ઉત્તર પ્રદેશ), ખડકી અને પુણે (મહારાષ્ટ્ર), સિકંદરાબાદ (તેલંગાણા), સેન્ટ થોમસ માઉન્ટ (તમિલનાડુ) અને દિલ્હીનો સમાવેશ થાય છે. વર્તમાન પાંચ છાવણીઓ જ્યાં ડે કેર સેન્ટર્સને મજબૂત કરવાની દરખાસ્ત છે તેમાં અંબાલા (હરિયાણા), દેવલાલી (મહારાષ્ટ્ર), જબલપુર (મધ્યપ્રદેશ), રાણીખેત અને લેન્સડાઉન (ઉત્તરાખંડ) નો સમાવેશ થાય છે. અયોધ્યા અને લખનૌ (ઉત્તર પ્રદેશ) છાવણીઓમાં સિનિયર સિટીઝન હોમ્સના વિસ્તરણની પણ દરખાસ્ત છે.
ડીજીડીઈ અને છાવણી બોર્ડ વીજળી, પાણી પુરવઠો અને સ્વચ્છતા સહિત યોગ્ય જગ્યા અને આવશ્યક માળખાગત સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવશે, જ્યારે સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા મંત્રાલય યોજના હેઠળ નાણાકીય સહાય, તકનીકી માર્ગદર્શન, તાલીમ મોડ્યુલ અને સંચાલન સહાય પૂરી પાડશે.
સમજૂતી કરારનું બીજું એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક વૃદ્ધોની સંભાળમાં યુવા ભારતીયોની કૌશલ્ય તાલીમ છે. ભારતની વૃદ્ધ વસ્તીમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો હોવાથી, આગામી વર્ષોમાં પ્રશિક્ષિત સંભાળ રાખનારાઓ અને વિશેષ વૃદ્ધ સંભાળ સેવાઓની માંગ વધવાની અપેક્ષા છે. આ પહેલ 12 છાવણીઓ એટલે કે બેરકપુર (પશ્ચિમ બંગાળ), બેલગામ (કર્ણાટક), ઝાંસી (ઉત્તર પ્રદેશ), દેવલાલી, ખડકી અને પુણે (મહારાષ્ટ્ર), સિકંદરાબાદ (તેલંગાણા), સેન્ટ થોમસ માઉન્ટ (તમિલનાડુ), અંબાલા (હરિયાણા), દિલ્હી, અને ફિરોઝપુર અને જલંધર (પંજાબ) માં અને તેની આસપાસ રહેતા પ્રશિક્ષિત સંભાળ રાખનારાઓનો સમૂહ બનાવવામાં મદદ કરશે.
બંને મંત્રાલયોના પ્રતિનિધિઓનું બનેલું એક સંયુક્ત કાર્યકારી જૂથ આ પહેલના સંકલન, અમલીકરણ અને દેખરેખની સુવિધા આપશે.
આ પહેલ વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે કારણ કે ડિફેન્સ એસ્ટેટ્સ વિભાગ 1926 માં તેની સ્થાપનાથી સંસ્થાકીય સેવાના 100 વર્ષ પૂર્ણ થવાના અવસરે તેની શતાબ્દી ઉજવણી શરૂ કરી રહ્યો છે. આ ભાગીદારી છાવણીઓમાં માત્ર કાર્યક્ષમ મ્યુનિસિપલ વહીવટમાં જ નહીં પરંતુ છાવણીના રહેવાસીઓ અને સમુદાયોના વ્યાપક સામાજિક કલ્યાણમાં પણ યોગદાન આપવાની વિભાગની વિકસતી ભૂમિકાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
આ સમજૂતી કરાર બે મંત્રાલયો વચ્ચેના સહકાર અને તાલમેલનું એક મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ રજૂ કરે છે, જે ‘હોલ ઓફ ગવર્નમેન્ટ’ અભિગમના વિઝનને નક્કર કાર્યવાહીમાં પરિવર્તિત કરે છે. છાવણી બોર્ડના સંસ્થાકીય નેટવર્ક અને નાગરિક માળખાગત સુવિધાઓને સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા મંત્રાલયના નીતિગત માળખા, તકનીકી કુશળતા અને નાણાકીય સહાય સાથે એકસાથે લાવીને, આ પહેલ વર્તમાન જાહેર સંસાધનોનો મહત્તમ ઉપયોગ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.
SM/BS/GP
સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :
@PIBAhmedabad
/pibahmedabad1964
/pibahmedabad
pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com