કર્ણાટકના મૈસૂરુમાં COSMOS-મૈસૂરુ પ્લેનેટોરિયમના ઉદ્ઘાટન પ્રસંગે પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ

એલારિગુ નન્ન નમસ્કારગલુ!

કર્ણાટકના રાજ્યપાલ સુધા યાદવજી, મુખ્યમંત્રી ડી કે શિવકુમારજી, મંત્રીમંડળમાં મારા સહયોગી નિર્મલા સીતારમણજી, રાજ્ય સરકારમાં મંત્રી બસવરાજ રાય રેડ્ડીજી, સંસદમાં મારા સાથી યદુવીર કૃષ્ણદત્ત ચામરાજ વાડિયારજી, તમામ સાયન્ટિસ્ટ્સ, રિસર્ચર્સ, ટીચર્સ, અન્ય મહાનુભાવો અને મૈસુરુના મારા વ્હાલા ભાઈઓ અને બહેનો.

સૌ પ્રથમ, હું તાઈ ચામુંડેશ્વરીને આદરપૂર્વક નમન કરું છું. ફરી એકવાર અહીં મૈસૂરુમાં આવીને મને ખૂબ જ આનંદ થઈ રહ્યો છે. થોડા મહિના પહેલા જ હું વિવેક સ્મારકના ઉદ્ઘાટન માટે આપની વચ્ચે આવ્યો હતો. અને આજે, આપણે સૌ COSMOS પ્લેનેટોરિયમ રાષ્ટ્રને સમર્પિત કરવા માટે અહીં એકત્ર થયા છીએ. આ બંને પ્રસંગો ભારતના મૂલ્યો અને આપણી સંસ્કૃતિ વિશે એક ગહન સંદેશ આપે છે. વિવેક સ્મારક આપણને આપણી અંદર જોવાની અને આધ્યાત્મિક જ્ઞાન મેળવવાની પ્રેરણા આપે છે. બીજી તરફ, COSMOS ખાતે આપણી નજર આકાશ તરફ ઊંચી થાય છે. આપણને આ વિશાળ બ્રહ્માંડનું અન્વેષણ કરવાની અને તેના રહસ્યોને સમજવાની પ્રેરણા મળે છે. ભારતમાં આધ્યાત્મિકતા અને વિજ્ઞાનની પરંપરાઓ હંમેશા સાથે-સાથે કેવી રીતે આગળ વધી છે તેનું આ એક ઉદાહરણ છે.

મિત્રો,

આપણા પૂર્વજો આકાશનો ખૂબ જ બારીકાઈથી અભ્યાસ કરતા હતા. તેઓ તારાઓ અને ગ્રહોની ગતિને સમજતા હતા, પંચાંગ (કેલેન્ડર) તૈયાર કરતા હતા અને સૂર્ય તથા ચંદ્રગ્રહણના સમયની ગણતરી કરતા હતા. ભારત આર્યભટ્ટ, વરાહમિહિર, ભાસ્કરાચાર્ય અને નીલકંઠ સોમયાજી જેવા અનેક મહાન ખગોળશાસ્ત્રીઓની ભૂમિ રહ્યું છે. આજે જે અદ્યતન ઉપકરણો અને ટેકનોલોજી ઉપલબ્ધ છે તે તે સમયે અસ્તિત્વમાં નહોતા. આમ છતાં, તેમણે મહાન શોધો કરી અને સૌથી મુશ્કેલ ગણતરીઓ પણ પાર પાડી.

મિત્રો,

મૈસૂરુમાં જ્ઞાનની સાધનાને પ્રોત્સાહન આપતી સંસ્થાઓ સ્થાપવાની પરંપરા રહી છે. મહારાજા નલવાડી કૃષ્ણરાજા વાડિયારના શાસનકાળ દરમિયાન મૈસૂર યુનિવર્સિટીની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. બેંગલુરુમાં ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સાયન્સનો પાયો નાખવામાં પણ વાડિયાર પરિવારે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. આ સંસ્થાઓએ વિદ્યાર્થીઓ અને સંશોધકોની પેઢીઓને આગળ વધવાની તકો પૂરી પાડી છે. અને આજે, જ્યારે ભારત વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં એક પછી એક સીમાચિહ્નો હાંસલ કરી રહ્યું છે, ત્યારે મૈસૂરુ પણ આ અત્યાધુનિક COSMOS પ્લેનેટોરિયમના રૂપમાં ભારતની વૈજ્ઞાનિક યાત્રામાં એક નવો અધ્યાય ઉમેરી રહ્યું છે. આજે આ અત્યાધુનિક COSMOS પ્લેનેટોરિયમ દેશના યુવાનો અને જનતાને સમર્પિત કરવામાં આવી રહ્યું છે. તે ભારતનું પ્રથમ LED ડોમ પ્લેનેટોરિયમ છે. મને હમણાં જ અહીં એક શો જોવાની તક મળી. તે પોતાનામાં એક અદ્ભુત અનુભવ હતો. હું ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એસ્ટ્રોફિઝિક્સ, મૈસૂર યુનિવર્સિટી, વિવિધ સરકારી વિભાગો અને તેના નિર્માણ સાથે સંકળાયેલા દરેક વ્યક્તિને અભિનંદન આપું છું. આ પ્રસંગે હું સમગ્ર રાષ્ટ્રને મારા અભિનંદન પાઠવું છું.

મિત્રો,

લાંબા સમયથી આપણા દેશમાં એક નારો રહ્યો છે, જેનો ઉલ્લેખ નિર્મલા જીએ હમણાં જ તેમના ભાષણમાં કર્યો - જય જવાન, જય કિસાન. અટલ જીએ તેમાં જય વિજ્ઞાન ઉમેર્યું, અને ત્યારબાદ મેં તેમાં જય અનુસંધાન પણ ઉમેર્યું. 21મી સદીનું ભારત આ જ વિઝન સાથે આગળ વધી રહ્યું છે. અને આપણા દેશના યુવાનો આ સંદર્ભમાં અસાધારણ રીતે સારું પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે. ગયા વર્ષે, ભારતે મુંબઈમાં ઇન્ટરનેશનલ ઓલિમ્પિયાડ ઓન એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ એસ્ટ્રોફિઝિક્સનું આયોજન કર્યું હતું. આપણા યુવાનોએ તેમાં ખૂબ જ ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લીધો હતો. અને આ વર્ષે, આ જ ઓલિમ્પિયાડની આગામી આવૃત્તિ માટે, ભારતમાંથી પાંચ વિદ્યાર્થીઓ વિયેતનામ ગયા હતા. તેમાંથી ચારે સુવર્ણ ચંદ્રક (ગોલ્ડ મેડલ) જીત્યા અને એકે રજત ચંદ્રક (સિલ્વર મેડલ) જીત્યો. આ સમગ્ર દેશ માટે ગૌરવની વાત છે.

મિત્રો,

આપણા યુવા વિદ્યાર્થીઓ વિજ્ઞાનના અન્ય ક્ષેત્રોમાં પણ નોંધપાત્ર રીતે સારું પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે. આ વર્ષે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓએ ઇન્ટરનેશનલ ઓલિમ્પિયાડ્સમાં પણ મોટી સફળતાઓ હાંસલ કરી છે. તેમાં ગણિત, ભૌતિકશાસ્ત્ર, રસાયણશાસ્ત્ર અને જીવવિજ્ઞાન જેવા વિષયોનો સમાવેશ થાય છે. તમામ વિદ્યાર્થીઓએ સુવર્ણ અથવા રજત ચંદ્રક જીત્યા છે. ભારત માટે આ એક વિક્રમી સિદ્ધિ રહી છે. આનો અર્થ એ છે કે જ્યારે આપણા યુવાનોને તકો મળે છે, જ્યારે તેમને શીખવા માટે જરૂરી સંસાધનો મળે છે, અને જ્યારે તેમને ટેકનોલોજી, સાધનો અને સંસ્થાઓનો ટેકો મળે છે, ત્યારે તેઓ મહાન કાર્યો હાંસલ કરવાની પોતાની ક્ષમતા દર્શાવે છે. આ COSMOS પ્લેનેટોરિયમ પણ હવે તેમને તેમના સપનાઓને આકાર આપવામાં ખૂબ જ મદદરૂપ થવાનું છે.

મિત્રો,

આજે ટેકનોલોજી વિશ્વને ખૂબ જ ઝડપથી બદલી રહી છે. અને કોઈપણ દેશ આ ક્ષેત્રમાં ધીમી ગતિએ આગળ વધવાનું જોખમ ઉઠાવી શકે તેમ નથી. છેલ્લા એક દાયકામાં, ભારતે ખગોળશાસ્ત્ર, ખગોળ ભૌતિકશાસ્ત્ર (એસ્ટ્રોફિઝિક્સ) અને અંતરિક્ષ ક્ષેત્રમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ કરી છે. આપણે દેશમાં નવા ટેલિસ્કોપ સ્થાપિત કર્યા છે. અંતરિક્ષ સંશોધનના અનેક પડકારજનક ક્ષેત્રોમાં, ભારત આજે વિશ્વના ગણતરીના દેશોમાંનો એક બની ગયો છે. ચંદ્રયાન-3 દ્વારા, ISRO એ ભારતને ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવની નજીક ઉતરાણ કરનાર વિશ્વનો પ્રથમ દેશ બનાવ્યો. આદિત્ય-L1 ના રૂપમાં, ભારતને અંતરિક્ષમાં તેની પ્રથમ સૌર વેધશાળા પ્રાપ્ત થઈ છે. ગયા વર્ષે જ, ભારત અંતરિક્ષમાં ડોકિંગ અને અનડોકિંગની ક્ષમતા પ્રદર્શિત કરનાર વિશ્વનો ચોથો દેશ બન્યો છે.

મિત્રો,

આ સમયગાળા દરમિયાન, એક ભારતીય ઇન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન પર પણ પહોંચ્યા અને અનેક નવા પ્રયોગો હાથ ધર્યા. આ મિશનમાંથી મેળવેલો અનુભવ આપણા પોતાના માનવ અંતરિક્ષ ઉડાન કાર્યક્રમ, ગગનયાન માટે પણ ઉપયોગી સાબિત થઈ રહ્યો છે.

મિત્રો,

આપણી સરકારે અંતરિક્ષ ક્ષેત્રને ખુલ્લું મૂક્યું. આનાથી ખાનગી ક્ષેત્ર માટે નવી તકો ઊભી થઈ. ભારતના સ્ટાર્ટઅપ્સને પણ તેમની ક્ષમતાઓ પ્રદર્શિત કરવાની તક મળી. આજે, આપણા યુવાનો પોતાના રોકેટ લોન્ચ કરી રહ્યા છે, ઉપગ્રહોને ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપિત કરી રહ્યા છે અને અંતરિક્ષ ક્ષેત્રમાં એવી ઘણી પ્રવૃત્તિઓ હાથ ધરી રહ્યા છે જે ભારતમાં અગાઉ ક્યારેય કરવામાં આવી ન હતી. આ નવા ભારતનો વૈજ્ઞાનિક અભિગમ છે, જ્યાં નવી શોધોને પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવી રહી છે, નવી ટેકનોલોજી વિકસાવવામાં આવી રહી છે અને આપણા યુવાનો માટે નવી તકો ઊભી કરવામાં આવી રહી છે.

મિત્રો,

ભારત હંમેશા 'માનવતા પ્રથમ' (હ્યુમેનિટી ફર્સ્ટ) ના મંત્ર સાથે આગળ વધ્યું છે. ભારતના અંતરિક્ષ મિશનો પણ માનવતાના કલ્યાણ માટે સમર્પિત રહ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, ISRO એ આપણા માછીમાર ભાઈઓ માટે સેટેલાઇટ કમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ વિકસાવી છે.

આ સિસ્ટમની મદદથી, જ્યારે રીસીવરથી સજ્જ બોટ દરિયામાં હોય છે, ત્યારે અધિકારીઓ તોફાન દરમિયાન તેમને સમયસર ચેતવણી મોકલી શકે છે. અને તેઓ કિનારા પર તેમના સુરક્ષિત પરત ફરવાની દેખરેખ પણ રાખી શકે છે.

મિત્રો,

આપમાંથી ઘણા લોકો ટ્રેનોનું લાઇવ લોકેશન તપાસતા જ હશે. આ તમને જણાવે છે કે ટ્રેન ક્યાં પહોંચી છે અને તે સ્ટેશન પર ક્યારે પહોંચવાની અપેક્ષા છે. આ માહિતી ભારતીય રેલવે અને ISRO દ્વારા વિકસિત રિયલ-ટાઇમ ટ્રેન ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવે છે. તેવી જ રીતે, પ્રધાનમંત્રી ફસલ બીમા યોજનામાં પણ સેટેલાઇટ ડેટાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ હેઠળ, ખેતરોમાંથી એકત્રિત કરવામાં આવેલી માહિતીની સાથે સેટેલાઇટ ડેટાનો ઉપયોગ પાકની ઉપજનો અંદાજ લગાવવા માટે થાય છે. આ અંદાજોના આધારે ખેડૂતોના વીમા દાવાઓ નક્કી કરવામાં આવી રહ્યા છે. આનો અર્થ એ છે કે આજે, આપણા ઉપગ્રહો અંતરિક્ષની ઊંચાઈઓ સુધી પહોંચી રહ્યા છે, જ્યારે તે જ સમયે, તેનો ઉપયોગ પૃથ્વી પરના લોકોના જીવનને સુધારવા માટે થઈ રહ્યો છે.

મિત્રો,

સમાજ માટે વિજ્ઞાન (સાયન્સ ફોર સોસાયટી) - આ આપણો અભિગમ છે. આપણે દેશમાં સંશોધન અને નવીનતા (ઇનોવેશન) ને સતત પ્રોત્સાહન આપી રહ્યા છીએ. દેશની 10,000 થી વધુ અટલ ટિંકરિંગ લેબ્સમાંથી અત્યાર સુધીમાં એક કરોડથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ લાભાન્વિત થયા છે. આ લેબ્સ બાળકોને તેમના વિચારો પર કામ કરવાની, નવા પ્રયોગો કરવાની અને નવીનતા લાવવાની તકો પૂરી પાડે છે.

મિત્રો,

સંશોધનને આગળ વધારવા માટે, તે આવશ્યક છે કે આપણા વિદ્યાર્થીઓ અને સંશોધકોને વિશ્વના શ્રેષ્ઠ સંશોધન સુધી પહોંચ મળે. આ ઉદ્દેશ્ય સાથે, આપણે 'વન નેશન વન સબસ્ક્રિપ્શન' શરૂ કર્યું છે. તે હવે દેશની શૈક્ષણિક અને સંશોધન સંસ્થાઓને વિશ્વભરના અગ્રણી વૈજ્ઞાનિક જર્નલ્સ સુધી પહોંચ મેળવવામાં ખૂબ જ મદદ કરી રહ્યું છે. આપણે 'અનુસંધાન નેશનલ રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન' ની સ્થાપના કરી છે. આના દ્વારા, આપણે વધુને વધુ યુનિવર્સિટીઓને નવા સંશોધન હાથ ધરવા માટે મદદ કરી રહ્યા છીએ.

મિત્રો,

ગયા વર્ષે, આપણે રૂ. 1 લાખ કરોડની સંશોધન, વિકાસ અને નવીનતા યોજના (રિસર્ચ, ડેવલપમેન્ટ એન્ડ ઇનોવેશન સ્કીમ) પણ શરૂ કરી હતી, જેથી આપણા દેશના સંશોધકોને પૂરતું ભંડોળ મળતું રહે. આ નવી ટેકનોલોજીઓને પ્રયોગશાળાઓમાંથી બહાર કાઢવામાં અને વ્યવહારિક ઉપયોગમાં લાવવામાં મદદ કરી રહ્યું છે.

મિત્રો,

આજે, દેશમાં વિજ્ઞાન અને સંશોધન માટે એક મજબૂત ઇકોસિસ્ટમ આકાર લઈ રહી છે. વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં પ્રગતિ કરવા માટે યુવાનોમાં જિજ્ઞાસા હોવી આવશ્યક છે. પ્લેનેટોરિયમ્સ અને સાયન્સ સેન્ટર્સ આ જિજ્ઞાસાને પોષવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. હું COSMOS સાથે સંકળાયેલા દરેક વ્યક્તિને આ ક્ષેત્રમાં કામ કરવા વિનંતી કરું છું જેથી અહીંની શાળાઓ અને કોલેજો શક્ય તેટલા વધુ વિદ્યાર્થીઓ માટે મુલાકાતોનું આયોજન કરી શકે, અને તેમને અહીં લાવવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે. જે બાળકો અહીં બ્રહ્માંડ વિશે જાણવા આવે છે તેઓ કદાચ એવા લોકોમાં સામેલ હોઈ શકે છે જેઓ એક દિવસ અહીં પાછા ફરે અને બ્રહ્માંડ વિશે તેમણે કરેલી નવી શોધો વિશે આપણને જણાવે. અને તે આ COSMOS પ્લેનેટોરિયમની સૌથી મોટી સિદ્ધિ હશે. આ વિશ્વાસ સાથે, હું આપ સૌને આગળની યાત્રા માટે ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ પાઠવું છું. હું આપ સૌને મારી હાર્દિક શુભકામનાઓ પાઠવું છું. ખૂબ ખૂબ આભાર.

SM/DK/JD