પીએમ કિસાન તક ભારત કૃષિ સંમેલનમાં પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ

દિવાળીના આ શુભ તહેવાર અને આગામી છઠી મૈયા કાર્યક્રમ માટે આપ સૌને શુભકામનાઓ. આપ સૌને નમસ્કાર.

શ્રી અરુણ પુરી, ઇન્ડિયા ટુડે ગ્રુપના ચેરમેન અને એડિટર-ઇન-ચીફ, કૃષિ વૈજ્ઞાનિકો, કૃષિ ઉદ્યોગસાહસિકો, સાથી ખેડૂતો અને દેશભરના અન્ય મહાનુભાવો, આ કાર્યક્રમમાં આવેલા મહિલાઓ અને સજ્જનો.

સૌ પ્રથમ, હું ઇન્ડિયા ટુડે ગ્રુપને આ નવીન પહેલ માટે હૃદયપૂર્વક અભિનંદન આપું છું. જ્યારે દેશે સ્વચ્છતા અભિયાન શરૂ કર્યું, ત્યારે ઇન્ડિયા ટુડે ગ્રુપે ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લીધો. હવે, તમે આ 'કિસાન મેળા'નું આયોજન કર્યું છે અને તેને બે સંપૂર્ણ દિવસ સમર્પિત કર્યા છે; આ ખૂબ જ સકારાત્મક શરૂઆત છે. હું આપ સૌને અને અરુણજીને તેમના ઉત્તમ હિન્દી માટે અભિનંદન આપું છું.

મિત્રો

સૌ પ્રથમ, હું આ નવીન પહેલ માટે ઇન્ડિયા ટુડે ગ્રુપને હૃદયપૂર્વક અભિનંદન પાઠવું છું. જ્યારે દેશે સ્વચ્છતા અભિયાન શરૂ કર્યું, ત્યારે ઇન્ડિયા ટુડે ગ્રુપે તેમાં ખૂબ જ ઉત્સાહથી ભાગ લીધો હતો. હવે તમે આ કિસાન મેળો આયોજિત કર્યો છે અને તેના માટે બે પૂરા દિવસ સમર્પિત કર્યા છે. આ એક ખૂબ જ સકારાત્મક શરૂઆત છે. હું તમારા બધાને અભિનંદન પાઠવું છું. અને અરુણજી ખૂબ જ સુંદર હિન્દી બોલે છે, તેથી તેના માટે બેવડા અભિનંદન.

મિત્રો, 

આ કાર્યક્રમ એવા સમયે થઈ રહ્યો છે જ્યારે દેશ ઉત્સવના મૂડમાં છે. બે-ત્રણ દિવસ પહેલાં, આપણે દિવાળીનો તહેવાર ઉજવ્યો, અને હવે છઠ મહાપર્વની ભાવના આપણા ચારેય તરફ છે. છઠનો તહેવાર કૃષિ જીવન સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલો છે, અને આપણા દેશમાં મોટાભાગના તહેવારો ખેતી અને કૃષિ સાથે જોડાયેલા છે. બિહુ, પોંગલ, ઓણમ, વૈશાખી, સરહુલ, પોલા, આવા અનેક તહેવારો કૃષિ સાથે જોડાયેલા છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, ખેતી આપણી સંસ્કૃતિ, આપણી પરંપરા અને આપણા સામાજિક જીવનનો પાયો છે. 

મિત્રો, 

લાલ કિલ્લા પરથી, મેં વિકસિત ભારત માટે શક્તિની સાત ધારા વિશે વાત કરી હતી, અને આમાં કૃષિ એ મુખ્ય ધારા છે. કૃષિનો વિકાસ કર્યા વિના, ખેતીને વધુ સ્માર્ટ બનાવ્યા વિના અને ખેડૂતોને સશક્ત બનાવ્યા વિના વિકસિત ભારતનું નિર્માણ કરવું બિલકુલ શક્ય નથી. એટલા માટે આવા ખેડૂત સંમેલનોનું મહત્ત્વ વધુ વધી જાય છે.

મિત્રો, 

દેશની પ્રગતિ અને ખેતી વચ્ચેના સંબંધને તમે બે મહત્વપૂર્ણ તથ્યો દ્વારા સમજી શકો છો. તાજેતરમાં, ગરીબી પર વિશ્વ બેંકનો એક અભ્યાસ બહાર આવ્યો છે, અને તેની સમગ્ર વિશ્વમાં ચર્ચા થઈ રહી છે. તેમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે માત્ર 12-13 વર્ષની અંદર, ભારતમાં 50 કરોડ ગરીબ લોકોએ ગરીબીને હરાવી છે. તેમાં એ પણ જણાવવામાં આવ્યું છે કે ગામડાઓમાં ગરીબી ખૂબ જ ઝડપથી ઘટી છે. આનો અર્થ એ થયો કે મોટી સંખ્યામાં નાના ખેડૂતો અને ખેતમજૂરોએ ગરીબી પર વિજય મેળવ્યો છે. હવે આ સંયોગ જુઓ. છેલ્લા એક દાયકા દરમિયાન, ભારતનો કૃષિ વિકાસ દર 4 ટકાથી ઉપર રહ્યો છે. આઝાદી પછીનો આ પહેલો દાયકો છે જેમાં દેશના કૃષિ ક્ષેત્રે આઝાદી પછી પહેલીવાર 4 ટકાથી વધુનો સરેરાશ વિકાસ દર હાંસલ કર્યો છે. અને આ જ સમયગાળા દરમિયાન, ગામડાઓમાં મોટી સંખ્યામાં ગરીબ લોકોએ ગરીબીને હરાવી છે. પરંતુ દુર્ભાગ્યે, સમાચારોના કોણ અને એજન્ડામાં ફસાયેલા લોકો દેશની આ સિદ્ધિને જોઈ શકતા નથી. 

મિત્રો,

ખેતી સાથે સંકળાયેલા અને કૃષિ સાથે જોડાયેલા નિષ્ણાતો જાણે છે કે કૃષિ નીતિઓમાં અને પદ્ધતિઓમાં સતત ફેરફાર કેટલો જરૂરી છે. દાયકાઓ સુધી શાસન કરનારાઓ માત્ર એટલા માટે સંતુષ્ટ થઈ ગયા કે દેશના ખેડૂતોએ રાષ્ટ્રના અનાજના ગોડાઉન ભરી દીધા હતા. પરંતુ તે પછી ખેડૂતોને શું મળ્યું? માત્ર અનાજના ગોડાઉન ભરવાથી કામ ચાલતું નથી. સમય જતાં, દુનિયા બદલાઈ, બજારો બદલાયા, લોકોની જરૂરિયાતો બદલાઈ, ખાવાની આદતો બદલાઈ, હવામાન બદલાયું અને ટેકનોલોજી બદલાઈ. આ ફેરફારોની સાથે, આપણે આપણા ખેડૂતોને એક નવી રીતથી સશક્ત કરવાની જરૂર હતી. પરંતુ અગાઉ આના પર પણ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું ન હતું.

મિત્રો, 

છેલ્લા એક દાયકામાં, દેશે આ ગતિ સાથે તાલમેલ સાધવા માટે પગલાં લીધાં અને પરિણામો આપણા સૌની સામે છે. આજે ભારત દર વર્ષે ચાર લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુની કિંમતના કૃષિ ઉત્પાદનોની નિકાસ કરે છે, અને આ પૈસા આપણા ખેડૂતોની આવક વધારી રહ્યા છે. આજે ભારત દૂધ ઉત્પાદનમાં વિશ્વમાં નંબર વન છે. આજે ભારત કઠોળ ઉત્પાદનમાં નંબર વન છે. ભારત શણના ઉત્પાદનમાં નંબર વન છે. ભારત ચોખાના ઉત્પાદનમાં પણ નંબર વન બની ગયું છે. તે ઘઉંના ઉત્પાદનમાં વિશ્વમાં બીજા નંબરે છે. તે કપાસ, ફળો અને શાકભાજીના ઉત્પાદનમાં બીજા નંબરે છે. તે મત્સ્યઉદ્યોગ ઉત્પાદનમાં બીજા નંબરે છે, અને ભારત બાજરી (મિલેટ્સ)નું વિશ્વનું સૌથી મોટું ઉત્પાદક પણ છે. આ માત્ર આંકડા નથી. તે દર્શાવે છે કે ભારતના ખેડૂતોની ક્ષમતા કેટલી વધી ગઈ છે. 

મિત્રો,

ભારતના ખેડૂતોની સમૃદ્ધિ માટે વધુ એક બાબત જરૂરી છે. તે જરૂરી છે કે તેઓ માત્ર ઘઉં, ચોખા અને શેરડી જેવા પરંપરાગત પાકો પર જ નિર્ભર ન રહે. હું પુનરાવર્તન કરું છું, ખેડૂત ભાઈઓએ માત્ર ઘઉં, ચોખા અને શેરડી પર જ નિર્ભર ન રહેવું જોઈએ. તેથી, સરકાર અન્ય પાકો અને કૃષિ સાથે સંબંધિત અન્ય પ્રવૃત્તિઓ પર પણ ભાર મૂકી રહી છે. ઇન્ડિયા ટુડે ગ્રુપને મને એક વાત યાદ કરવા દો. "ક્રાંતિ" શબ્દ એવો છે જે ઇન્ડિયા ટુડે ગ્રુપને ખાસ કરીને ગમે છે. એટલા માટે, હવે હું કેટલીક ક્રાંતિઓ વિશે વાત કરવા જઈ રહ્યો છું.

મિત્રો, 

એક સમય હતો જ્યારે દેશે હરિયાળી ક્રાંતિ દ્વારા અનાજ ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભરતા તરફ એક સાહસિક પગલું ભર્યું હતું. તે પછી, શ્વેત ક્રાંતીએ ભારતને વિશ્વનું સૌથી મોટું દૂધ ઉત્પાદક બનાવ્યું. આજે, હું તમને કેટલાક વધુ આંકડા આપીશ જે દર્શાવે છે કે આ પ્રવાસ હવે નોંધપાત્ર ગતિ સાથે કેવી રીતે આગળ વધી રહ્યો છે. છેલ્લા એક દાયકામાં, ભારતનું દૂધ ઉત્પાદન લગભગ 70 ટકા, 70 ટકા વધ્યું છે. ઈંડાનું ઉત્પાદન પણ લગભગ 90 ટકા, 90 ટકા વધ્યું છે. અને જો આપણે બ્લુ રેવોલ્યુશન વિશે વાત કરીએ, તો એક દાયકામાં ભારતનું માછલી ઉત્પાદન બમણાથી વધુ થઈ ગયું છે. સ્વીટ રેવોલ્યુશન દ્વારા મધમાખી ઉછેરના ક્ષેત્રમાં નવી તકો ઊભી થઈ છે. મધનું ઉત્પાદન આશરે 80 હજાર ટનથી વધીને 150 હજાર ટન થઈ ગયું છે. બાગાયતમાં પણ, ભારતનું ઉત્પાદન 280 મિલિયન ટનથી વધીને 350 મિલિયન ટનથી વધુ થઈ ગયું છે. 

મિત્રો,

જ્યારે આપણે આ બધી ક્રાંતિઓને વ્યાપક દ્રષ્ટિકોણ સાથે જોડીએ છીએ, ત્યારે દેશના ખેડૂતો માટે આવકના અનેક સ્ત્રોતો બને છે, અને કૃષિના ભવિષ્ય માટે આ ખૂબ જ આવશ્યક છે. મને તમને બીજું એક ઉદાહરણ આપવા દો. બીજી એક ક્રાંતિ, સોલાર પાવર ક્રાંતિ. આ ક્રાંતીએ અન્નદાતાને ઊર્જા દાતામાં પરિવર્તિત કરી દીધા છે. PM-KUSUM યોજના હેઠળ, લગભગ 12 લાખ સોલાર પંપ પહેલેથી જ વિતરિત કરવામાં આવ્યા છે. આનાથી ખેડૂતોનું વીજળીનું બિલ ઘટી રહ્યું છે, અને ખેડૂતોએ તેમના ખેતરોમાં સોલાર પ્લાન્ટ લગાવીને કમાણી કરવાનું પણ શરૂ કરી દીધું છે. ઉત્પાદનની સાથે સાથે, અમે ઉત્પાદકતા અને ખેડૂતોના નફા પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે.

મિત્રો, 

તાજેતરમાં, મેં સરકારના વડા તરીકે 25 વર્ષ પૂરા કર્યા. જ્યારે હું ગુજરાતનો મુખ્ય પ્રધાન હતો, ત્યારે પણ હું કૃષિને આધુનિક બનાવવા માટે સતત કામ કરી રહ્યો હતો. તે સમયે, મેં મોટા કૃષિ મહોત્સવો શરૂ કર્યા હતા. મને યાદ છે કે મે અને જૂનમાં, 40-45 ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાનમાં, સેંકડો કૃષિ વૈજ્ઞાનિકો, કૃષિ નિષ્ણાતો અને પ્રગતિશીલ ખેડૂતો એકઠા થતા હતા. અમે કિસાન રથ તૈયાર કરતા હતા અને તેમાં મુસાફરી કરતા હતા. અમે ગામડાઓમાં અને ખેતરોમાં જતા હતા. અમે ખેડૂતોના ખેતરોની મુલાકાત લેતા અને તેમની સાથે સીધી વાતચીત કરતા હતા. તે વિસ્તારની માટી કેવા પ્રકારની છે, પાણીની ઉપલબ્ધતા શું છે, કયા પાક ત્યાં સારું પ્રદર્શન કરી શકે છે, કેવા પ્રકારની ખેતીની જરૂર છે, આવા દરેક મુદ્દા પર ખેડૂતો સાથે સીધી ચર્ચા કરવામાં આવતી હતી. અમારો પ્રયાસ હતો કે વૈજ્ઞાનિકોની પ્રયોગશાળાઓમાં રહેલું જ્ઞાન સીધું ખેડૂતોના ખેતરો સુધી પહોંચે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, અમે લેબ ટુ લેન્ડ (લેબોરેટરીથી જમીન) ની કલ્પના સાથે આગળ વધ્યા, અને ગુજરાતના ખેડૂતોને તેનો ઘણો મોટો ફાયદો થયો. 

મિત્રો,

કેન્દ્ર સરકારમાં જોડાયા પછી ગુજરાતમાં મારો અનુભવ ખૂબ જ ઉપયોગી રહ્યો છે. 2014 માં, દેશમાં માત્ર થોડા સો માટી-પરીક્ષણ પ્રયોગશાળાઓ હતી. આજે, તેમની સંખ્યા વધીને 8,400 થી વધુ થઈ ગઈ છે. જેમ તબીબી વિજ્ઞાનમાં પેથોલોજી પ્રયોગશાળાઓનો વિસ્તાર થઈ રહ્યો છે, તેવી જ રીતે માટી-પરીક્ષણ પ્રયોગશાળાઓ પણ વિસ્તરી રહી છે. આજે, દેશભરમાં 750 થી વધુ કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો છે. અમે પ્રાણીઓને રોગોથી બચાવવાને પણ પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા છીએ. પશુધનને પગ અને મોંના રોગથી બચાવવા માટે, 80 મિલિયનથી વધુ ખેડૂતોના પ્રાણીઓને મફત રસી આપવામાં આવી છે. કોવિડ દરમિયાન, અમે મફત રસી આપી હતી, અને દરેકને આ યાદ છે. પરંતુ મોદી જ પ્રાણીઓને મફત રસી પણ આપી રહ્યા છે.

મિત્રો, 

ઘણીવાર, જૂની વિચારસરણી ધરાવતા કેટલાક લોકો એવું માને છે કે આપણા ગામડાઓમાં મોટા પાયે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ શક્ય બનશે નહીં. નમો ડ્રોન દીદીઓએ આવા લોકોને ખોટા સાબિત કર્યા છે. એકવાર વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા તમામ ડ્રોન દીદીઓ સાથે વાત કરતી વખતે, હું એક ગામની દીકરી સાથે વાત કરી રહ્યો હતો, કદાચ ઝારખંડમાં. તેણે મને કહ્યું, "હવે મારી સ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે." મેં પૂછ્યું, "કેમ?" તેણે કહ્યું, "આખું ગામ મને પાયલોટ કહે છે, અને મારા નાના દિયર પણ મને 'પાયલોટ ભાભી' કહીને બોલાવે છે." જરા વિચારો કે આત્મસમાન કેટલું વધી જાય છે. હાલમાં, નમો ડ્રોન દીદીઓ ખાતર અને જંતુનાશકોનો છંટકાવ કરવા માટે ડ્રોનનો ઉપયોગ કરી રહી છે. હવે તેના ઉપયોગનો વ્યાપ પણ વધારવામાં આવી રહ્યો છે. 

મિત્રો,

આજનું ભારત કૃષિમાં એન્જિનિયરિંગની ભૂમિકાને પણ વિસ્તારી રહ્યું છે. આપણા કૃષિ વૈજ્ઞાનિકો, એન્જિનિયરો અને યુવાનો મળીને એવા સાધનો અને મશીનો વિકસાવી રહ્યા છે જે ખેતીનો ખર્ચ ઘટાડી રહ્યા છે. કેટલીક જગ્યાએ એવા મશીનો વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે જે વાવણી અને લણણીને સરળ બનાવી રહ્યા છે. અને હું ખાસ કરીને અહીં ઉપસ્થિત ઉદ્યોગ જગતના લોકોને, ખેડૂતો માટે સાધનસામગ્રીનું ઉત્પાદન કરતા લોકો તેમજ આપણા સ્ટાર્ટઅપ ફાઉન્ડર્સને આહ્વાન કરવા માંગુ છું કે હવે પછી તમે જે પણ ઉપકરણો બનાવો તે સોલાર ઊર્જાથી સંચાલિત હોવા જોઈએ, કારણ કે અમે દરેક ખેતરમાં સોલાર પાવર લઈ જઈ રહ્યા છીએ. જેમ આખી દુનિયા હવે ઇલેક્ટ્રિક વાહનો તરફ દોડી ગઈ છે, તેમ હું દરેક પ્રકારના કૃષિ સાધનને સોલારથી ચાલતું બનાવવાના પક્ષમાં છું. અને હું તે દિશામાં નોંધપાત્ર પ્રયાસો પણ કરી રહ્યો છું. પરંતુ હું તમામ એમએસએમઇ અને નાના પાયાના ઉદ્યોગોને આના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા વિનંતી કરીશ. આ ક્રાંતિનું એક ખૂબ જ મોટું ક્ષેત્ર બનવા જઈ રહ્યું છે. માત્ર એટલું જ નહીં, હવે AI ટેકનોલોજીથી સજ્જ સેન્સર-આધારિત ઉપકરણો વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે જે ખેડૂતોને સચોટ માહિતી આપી શકે છે અને નાનામાં નાના ખેડૂતો માટે પણ સસ્તી થઈ શકે છે. મોબાઇલ ફોન દ્વારા માટી પરીક્ષણ માટેની વ્યવસ્થાઓ હવે વિકસવવામાં આવી રહી છે. તમે મોબાઇલ-આધારિત ઉપકરણ પર ફક્ત થોડી માટી મૂકો છો, અને તમારો ફોન તરત જ એક રિપોર્ટ પ્રદાન કરે છે જે ઓળખે છે કે તમારી માટી કયા પાક માટે યોગ્ય છે, કેટલા ખાતરની જરૂર છે અને કયા પ્રકારના ખાતરની આવશ્યકતા છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, જરા જુઓ કે પરિવર્તન કેટલી ઝડપથી થઈ રહ્યું છે. આજે કૃષિ એન્જિનિયરિંગથી લઈને એગ્રી-સ્ટાર્ટઅપ સુધી, ભારત તકોથી ભરેલું છે. આપણે આપણા અન્નદાતાઓને એગ્રી-પ્રેન્યોર્સ એટલે કે કૃષિ ઉદ્યોગસાહસિકોમાં પરિવર્તિત કરવા પડશે. જ્યાં ઉત્પાદન થાય છે ત્યાં જ મૂલ્યવર્ધન (વેલ્યુ એડિશન) કેવી રીતે થઈ શકે તે અંગે હવે સમગ્ર દેશમાં ઝડપથી કામ ચાલી રહ્યું છે.

મિત્રો, 

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં નાના ખેડૂતોએ સરકાર સાથે મળીને 10,000 FPO એટલે કે ફાર્મર પ્રોડ્યુસર ઓર્ગેનાઇઝેશન્સનું એક મોટું નેટવર્ક બનાવ્યું છે. આ નાના ખેડૂતોના જૂથોને વેલ્યુ ક્રિએટર્સમાં ફેરવી રહ્યા છે અને તેમને ફૂડ-પ્રોસેસિંગ વ્યવસાય સાથે જોડી રહ્યા છે. મને ગુજરાતના મારા દિવસોની એક ઘટના સ્પષ્ટપણે યાદ છે. ગુજરાતમાં, અમે જ્યોતિગ્રામ યોજના દાખલ કરી હતી. અમે કૃષિ ફિડર્સને ઘરેલુ ફિડર્સથી અલગ કર્યા અને ખેડૂતોને શક્ય તેટલી વધુ વીજળી પૂરતી પાડવાનું શરૂ કર્યું. આનાથી ખેડૂતોને ખૂબ મોટો ફાયદો થયો. ગાંધીનગર પાસે કેટલાક એવા ગામો છે જ્યાં મોટાભાગના લોકો મરચાંની ખેતી કરે છે. પરંતુ ત્યાંના ખેડૂતોને એક સમસ્યાનો સામનો કરવો પડતો હતો. જો ઉત્પાદન વધે, તો કિંમતો ઘટી જતી હતી, અને જો ઉત્પાદન ઘટે, તો કમાણી ઘટી જતી હતી. તેઓ બંને પરિસ્થિતિઓમાં નુકસાન સહન કરતા હતા. જો ખૂબ વધુ મરચાં ઉત્પન્ન થાય, તો તેઓ તેને વેચી શકતા ન હતા. પરંતુ જ્યોતિગ્રામ યોજના દ્વારા વીજળીના આગમન પછી, તેમણે મરચાંને લાલ મરચાંના પાવડરમાં રૂપાંતરિત કરવાનું શરૂ કર્યું. તેઓએ તે પાવડરનું પેકેજિંગ કર્યું, જાહેરાતો બનાવડાવી, પેકેજિંગ પર પ્રખ્યાત વ્યક્તિઓના ફોટોગ્રાફ્સ છાપ્યા અને મોટા પાયે મરચાંનો પાવડર વેચવાનું શરૂ કર્યું. આ મૂલ્યવર્ધન દ્વારા, તેઓ અત્યંત સફળ કમાણી કરનારા બન્યા. અગાઉ, તેઓ તેમના મરચાં માટે યોગ્ય કિંમત પણ મેળવી શકતા ન હતા, પરંતુ હવે તેમના ઉત્પાદનો બ્રાન્ડ બની ગયા. આ દર્શાવે છે કે જ્યારે દરેક નાની બાબત પર ધ્યાન આપવામાં આવે છે ત્યારે શું શક્ય બને છે. નાના ખેડૂતોને નિકાસ બજારો સાથે જોડવાના પ્રયાસો પણ ખૂબ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યા છે. 

મિત્રો,

આપણી નીતિ અને આપણો ઇરાદો એકદમ સ્પષ્ટ છે. તે આપણી પ્રાથમિકતા છે કે ખેતી ખેડૂતો પર બોજ ન બનવી જોઈએ. ખેડૂતોને સસ્તું ખાતર મળી રહે તે માટે, દેશે છેલ્લા 12 વર્ષમાં 16 લાખ કરોડ રૂપિયા ખર્ચ્યા છે. મિત્રો, આ એક પ્રચંડ આંકડો છે. સોળ લાખ કરોડ રૂપિયા એ ઘણા દેશોના વાર્ષિક બજેટ કરતા પણ વધુ છે. ઈરાન અને ખાડી દેશોની આસપાસ હાલમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધની વચ્ચે, DAP ખાતરની એક થેલી જેની કિંમત ₹5,000 છે, તે ભારતીય ખેડૂતોને માત્ર ₹1,300 માં ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં જે યુરિયાની એક થેલીની કિંમત ₹3,000 છે, તે ભારતીય ખેડૂતોને ₹300 થી ઓછા ભાવમાં પૂરી પાડવામાં આવી રહી છે.

મિત્રો, 

હું વધુ એક વિષયનો ઉલ્લેખ કરવા માંગુ છું, અને મેં આના વિશે અગાઉ પણ વાત કરી છે. તમારા નેટવર્ક માટે, હું આજે જે કહેવા જઈ રહ્યો છું તે એક્સક્લુઝિવ છે. 

મિત્રો, 

જ્યારે પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધની સ્થિતિ વકરી રહી હતી, ત્યારે ક્રૂડ ઓઈલની કિંમત માત્ર અઠવાડિયામાં 70 ડોલરથી વધીને 122 ડોલર પ્રતિ બેરલ થઈ ગઈ હતી. તે સમયે, ભારત સામે પણ એક મોટો પડકાર ઊભો થયો હતો. ભારત એવી સ્થિતિમાં હતું કે ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર ઓછામાં ઓછા ₹50નો વધારો કરવો પડતો હતો. પ્રતિ લિટર ₹50નો વધારો જરૂરી બની ગયો હતો. તે સમયે, સરકારે ખેડૂતોના હિતમાં એક નિર્ણય લીધો. અમે નક્કી કર્યું કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોના આંચકાનો પૂરેપૂરો બોજ નાગરિકો અને ખેડૂતો પર નાખવામાં આવશે નહીં. સરકારે ડીઝલના ભાવમાં માત્ર ₹7 પ્રતિ લિટરનો વધારો કર્યો, જ્યારે જરૂરી વધારો ₹50નો હતો. સરકારે પોતે ₹43 પ્રતિ લિટરનો બોજ પોતાના પર લીધો. આસપાસના દેશોમાં પણ ડીઝલના ભાવમાં 40 થી 50 ટકાનો વધારો થયો હતો. પરંતુ ભારતમાં એવું બન્યું નહીં. ત્યારથી લઈને આજ સુધી, સરકાર દર મહિને ₹14,000 કરોડનું નુકસાન વેઠી રહી છે. દર મહિને. છતાં અમે દેશના ખેડૂતોને નુકસાન થવા દીધું નથી. જ્યારે ખેડૂતોનું કલ્યાણ સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા હોય, જ્યારે 'નાગરિક જ ઈશ્વર સમાન છે'ની ભાવના હોય, ત્યારે આવા સંવેદનશીલ નિર્ણયો લેવામાં આવે છે. 

મિત્રો,

રાષ્ટ્રહિત વિશેની આટલી બધી ચર્ચાઓ વચ્ચે, મને ખાતરી છે કે આજ તકના લોકોને આશ્ચર્ય થતું હશે કે અત્યાર સુધી કોઈ નકારાત્મક હેડલાઇન કેમ સામે આવી નથી. તો કદાચ હવે આપણે એવી કોઈ બાબત પર ચર્ચા કરવી જોઈએ જે હેડલાઇન બની શકે. અત્યાર સુધી હું દેશ વિશે વાત કરી રહ્યો હતો, અને કદાચ તેનાથી એટલું મીડિયાનું ધ્યાન ખેંચાયું નથી. તો હવે હું વિવાદ વિશે વાત કરું. 

મિત્રો, 

આજકાલ કેટલાક લોકો પોતાના ખિસ્સામાંથી બંધારણ બહાર કાઢે છે. દેશ સારી રીતે સમજી રહ્યો છે કે તેઓ શું કરી રહ્યા છે. તેઓ એવું વિચારે છે કે રાષ્ટ્રનું બંધારણ અને લોકશાહી તેમના ખિસ્સામાં બેઠા છે. સત્તામાં ન હોવા છતાં, તેઓ સત્તાની માનસિકતાના નશામાં રહે છે. પરંતુ જ્યારે આ જ લોકો સત્તામાં હતા, ત્યારે તેમના કાર્યો કેવા હતા? ચાલો હું તમને એક નાની ઘટના જણાવું. 

મિત્રો,

તમને કદાચ યાદ હશે કે એક સમય એવો હતો જ્યારે મીડિયાના લોકો શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરનાર રાજ્યોની રેન્કિંગ કરતા હતા. અર્થતંત્ર સાથે જોડાયેલા આવા જ એક રેન્કિંગમાં, ગુજરાતને નંબર વન સ્થાન મળ્યું હતું, અને તે સમયે હું ગુજરાતનો મુખ્ય પ્રધાન હતો. જે સંસ્થાએ ગુજરાતને નંબર વન રેન્કિંગ આપ્યું હતું તેનું નામ ભારતના એક ભૂતપૂર્વ પ્રધાનમંત્રીના નામ પર રાખવામાં આવ્યું હતું. તે સંકેત પૂરતો છે; તમે નામ જાતે શોધી શકો છો. આ રેન્કિંગ દેશના કેટલાક સૌથી પ્રતિષ્ઠિત અર્થશાસ્ત્રીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલા સંશોધન પર આધારિત હતું. પરંતુ દિલ્હીમાં સત્તા પર બેઠેલા લોકોને ગુજરાતને આ માન્યતા મળવી ગમી ન હતી. તેમણે સંશોધન કરનારાઓને ઔપચારિક સૂચના આપી હતી કે આ રીતે બાબતો ચાલુ રહી શકે નહીં. તેમણે કહ્યું કે ત્યાર પછી, પહેલા તેમની મંજૂરી વગર કોઈ રિપોર્ટ પ્રકાશિત કરી શકાશે નહીં.

મિત્રો, 
તે સમયની સ્થિતિ એવી હતી, અને આજે તે જ લોકો સહિષ્ણુતા અને લોકશાહી પર વ્યાખ્યાનો આપતા ફરે છે. અને આ બધું બરાબર ક્યારે બન્યું? તે પછી શું થયું? તમે જાતે સંશોધન કરીને તે વિગતો શોધી શકો છો. હવે હું મારી વાતને સમાપન તરફ લઈ જાવ છું. 

મિત્રો,

નિશંકપણે, પાછલા વર્ષોમાં દેશના ખેડૂતોની સિદ્ધિઓ નોંધપાત્ર રહી છે. એક વિકસિત ભારતનું નિર્માણ કરવા માટે, આપણે હવે આપણા પ્રયાસોને વધુ વિસ્તારવાના છે. આપણે એવું ભવિષ્ય બનાવવું પડશે જ્યાં ખેડૂતો સમૃદ્ધ હોય, ગામડાઓ સમૃદ્ધ હોય, અને ખેતી આધુનિક અને નફાકારક હોય. મને વિશ્વાસ છે કે અહીં થઈ રહેલી ચર્ચાઓથી દેશને ફાયદો થશે. અહીંથી જે શ્રેષ્ઠ સૂચનો અને ઉકેલો સામે આવશે તેના પર સરકાર પણ કામ કરશે. અને આજે હું તમારી વચ્ચે આવ્યો છું, તેથી હું ચોક્કસપણે એક અપીલ કરવા માંગુ છું. શરૂઆતમાં અંજનાજીએ તેમની પ્રસ્તાવનામાં કહ્યું હતું કે ખેડૂતો બે બાબતો સાથે જોડાયેલા છે: અન્નદાતા અને ધરતી માતા. હું મારા ખેડૂત ભાઈઓ અને બહેનોને પૂછવા માંગુ છું: શું આપણે ખરેખર આપણા આ ધરતી માતાનું રક્ષણ કરી રહ્યા છીએ? તમારી જાતને પ્રામાણિકપણે પૂછો. રસાયણોના અત્યાધિક ઉપયોગથી આપણે જે રીતે ધરતી માતાનો વિનાશ કરી રહ્યા છીએ, અને આપણે તેના સંતાનો છીએ. આપણે આપણી પોતાની નજર સામે આ માતાની હત્યા કરી રહ્યા છીએ. જો આપણે સમયસર નહીં જાગીએ, જો આપણે ધરતી માતાને બચાવવા માટે પ્રયાસો નહીં કરીએ, તો આજે જે માતા આપણને પોષે છે તે કદાચ એક દિવસ આપણા હાથમાંથી છટકી શકે છે. એવી સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે. એટલા માટે સરકારે પ્રાકૃતિક ખેતી પર ભાર મૂક્યો છે. જેમણે પ્રાકૃતિક ખેતીના પ્રયોગો કર્યા છે તેમણે મોટી સફળતા મેળવી છે. એકમાત્ર ગાય 30 એકર જમીન પર પ્રાકૃતિક ખેતી માટે પૂરતું છાણ પૂરું પાડી શકે છે. કોઈ રાસાયણિક ઇનપુટ્સની જરૂર નથી. આજે તમારી ચર્ચાઓ દરમિયાન આવા અનેક વિષયો સામે આવ્યા હશે. તેથી, હું તમામ ખેડૂતોને અપીલ કરું છું કે આપણે રસાયણ-મુક્ત ખેતી તરફ આગળ વધવું જોઈએ. હું ઓર્ગેનિક ખેતીની વાત નથી કરી રહ્યો; હું પ્રાકૃતિક ખેતીની વાત કરી રહ્યો છું, અને દરેક ખેડૂત તેને સરળતાથી અપનાવી શકે છે. આપણે રસાયણ-મુક્ત બનીને આપણી માટીને બચાવવા માટે પગલાં લઈ શકીએ છીએ. આપણા ખેડૂત ભાઈઓ અને બહેનો સાથેનો એક પડકાર એ છે કે જ્યાં સુધી તેઓ પોતાની આંખોથી કોઈ વસ્તુ જોતા નથી, ત્યાં સુધી તેઓ તેને સ્વીકારતા નથી. ભલે ગમે તેટલા લાંબા ભાષણો આપવામાં આવે, ખેડૂતો કોઈ વાત સરળતાથી સ્વીકારતા નથી. તેઓ જોયા પછી જ વિશ્વાસ કરે છે. નહિતર, તેમના મનમાં માત્ર એ જ રહે છે કે તેમણે પીળો પાવડર નાખવો પડશે, લીલી બોટલ વાપરવી પડશે, લીલું કન્ટેનર વાપરવું પડશે, લાલ કન્ટેનર લાવવું પડશે અને જો બાજુવાળો બે થેલી વાપરે તો તેઓ પણ બે થેલી વાપરશે; જો બાજુવાળો ચાર બોરી વાપરે તો તેઓ પણ ચાર બોરી વાપરશે. આ આપણા સૌની જવાબદારી છે, અને ખાસ કરીને પ્રગતિશીલ ખેડૂતોની જવાબદારી છે કે તેમને આ માનસિકતામાંથી મુક્ત કરાવે. આપણે તેમને રસાયણ-મુક્ત પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ આગળ વધારવામાં મદદ કરવી પડશે. પહેલું કામ આપણી ધરતી માતાને બચાવવાનું છે. આ માતા આપણને જે જોઈએ તે બધું આપવા સક્ષમ છે. જો આપણે તેનું રક્ષણ કરીશું તો તે ક્યારેય આપણને કોઈ અછત અનુભવવા નહીં દે. આપણે ધરતી માતાના સંતાનો છીએ. સંતાન તરીકે, ધરતી માતાના બાળકો તરીકે આ જવાબદારી નિભાવવી એ આપણી ફરજ છે. આ વિશ્વાસ સાથે, હું તમારા બધાને ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છા પાઠવું છું. હું ઇન્ડિયા ટુડે ગ્રુપને પણ અભિનંદન પાઠવું છું. તમે એવું કામ હાથ ધર્યું છે જે આગામી વર્ષોમાં રાષ્ટ્રને ખૂબ મદદ કરશે.

તમારો ખૂબ ખૂબ આભાર.

SM/DK/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com