કેન્દ્રીય જળ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી. આર. પાટીલે તિરુચિરાપલ્લી ખાતે JJM 2.0 પર પ્રથમ પ્રાદેશિક પરિષદને સંબોધિત કરી

માનનીય કેન્દ્રીય જળ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી. આર. પાટીલે તમિલનાડુ સરકારના સહયોગથી જળ શક્તિ મંત્રાલયના પીવાના પાણી અને સ્વચ્છતા વિભાગ (DDWS) દ્વારા આયોજિત જળ જીવન મિશન (JJM) 2.0 પર પ્રથમ પ્રાદેશિક પરિષદને સંબોધિત કરી હતી. 12–13 નવેમ્બર 2026 ના રોજ યોજાઈ રહેલી આ બે દિવસીય પરિષદમાં પ્રગતિની સમીક્ષા કરવા, પડકારોને ઉકેલવા અને ટકાઉ ગ્રામીણ પીવાના પાણીની સેવાઓના અમલીકરણને મજબૂત કરવા માટે સાત દક્ષિણી રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો એટલે કે તમિલનાડુ, કર્ણાટક, કેરળમ, આંધ્રપ્રદેશ, તેલંગાણા, પુડુચેરી અને લક્ષદ્વીપના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને પ્રતિનિધિઓ એકત્ર થયા છે.

પરિષદમાં મંત્રી સ્તરીય સત્રની અધ્યક્ષતા કરતા, માનનીય કેન્દ્રીય જળ શક્તિ મંત્રીએ દરેક ગ્રામીણ ઘર સુધી નળ દ્વારા પાણીની પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે 2019 માં જળ જીવન મિશનના પ્રારંભ પાછળના માનનીય પ્રધાનમંત્રીના પરિવર્તનકારી વિઝનને યાદ કર્યું હતું. તેમણે મિશન હેઠળ હાંસલ કરાયેલી નોંધપાત્ર પ્રગતિ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેમાં ઘરગથ્થુ નળ જોડાણો આશરે 16 કરોડ ગ્રામીણ પરિવારો સુધી પહોંચ્યા છે, જેનાથી ગ્રામીણ સમુદાયો, ખાસ કરીને મહિલાઓના જીવનમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે 1–2 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ યોજાયેલી જળ પરની વિભાગીય સમિટના ફોલો-અપ તરીકે આ પ્રાદેશિક પરિષદનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે, જેથી સમિટના વિચાર-વિમર્શ અને નિર્ણયોને રાજ્ય, જિલ્લા અને ગ્રામ્ય સ્તરે નક્કર કાર્યવાહીમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે બાકીના કાર્યો ડિસેમ્બર 2028 ની મંજૂર મિશન સમયમર્યાદામાં પૂર્ણ કરવા જોઈએ અને રાજ્યોને અપીલ કરી હતી કે જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં ડિસેમ્બર 2027 સુધીમાં તે પૂર્ણ કરવા માટે સંયુક્ત પ્રયાસો કરવામાં આવે.

માનનીય મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે JJM 2.0 એ માળખાકીય નિર્માણથી ખાતરીપૂર્વકની અને ટકાઉ પીવાના પાણીની સેવા વિતરણ તરફના સંક્રમણનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તેમણે રાજ્યોને નિર્ધારિત માળખાકીય સુધારાઓને કાર્યાન્વિત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો, ખાસ કરીને ગ્રામીણ પાણી પુરવઠા પ્રણાલીઓના સંચાલન અને જાળવણી (O&M), સંસ્થાકીય જવાબદારી અને લાંબા ગાળાની કાર્યક્ષમતા સંબંધિત સુધારાઓ પર. તેમણે નિર્ધારિત સુધારાની શરતોની પૂર્તિને આધીન, પાત્ર કાર્યો માટે નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવાની ભારત સરકારની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો, અને રાજ્યોને અમલીકરણને વેગ આપવા તથા ઉપલબ્ધ સંસાધનોનો અસરકારક ઉપયોગ કરવા અનુરોધ કર્યો હતો.

જળ સુરક્ષાના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, કેન્દ્રીય મંત્રીએ ભૂગર્ભજળ રિચાર્જ, વરસાદી પાણીના સંગ્રહ અને સમુદાય-સંચાલિત જળ સંરક્ષણ પર વધુ ધ્યાન આપવા હાકલ કરી હતી. જળ સંચય જન ભાગીદારીનો ઉલ્લેખ કરતા, તેમણે વિકેન્દ્રિત જળ સંરક્ષણ માળખાઓની સંભાવના પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને રાજ્યોને વિભાગો વચ્ચે સંકલન મજબૂત કરવા તથા સ્ત્રોત ટકાઉપણાના પગલાંમાં સમુદાયોને સક્રિયપણે સામેલ કરવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે સહભાગી રાજ્યોને સફળ પદ્ધતિઓનું આદાનપ્રદાન કરવા અને અમલીકરણના પડકારોને પહોંચી વળવા માટે વ્યવહારુ ઉકેલો અપનાવવા પણ પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.

તમિલનાડુ સરકારમાં ગ્રામીણ વિકાસ અને પંચાયતી રાજ, અને જળ સંસાધનના માનનીય મંત્રી શ્રી થિરુ એન. આનંદે સંયુક્ત પાણી પુરવઠા યોજનાઓ અને હાલની પ્રણાલીઓમાં સુધારા દ્વારા ગ્રામીણ ઘરગથ્થુ નળ જોડાણોના વિસ્તરણ અને પીવાના પાણીના માળખાને મજબૂત કરવામાં રાજ્યની પ્રગતિ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે O&M, ઓવરહેડ ટાંકીઓની સમયાંતરે સફાઈ, સમુદાય-આધારિત પાણીની ગુણવત્તા પરીક્ષણ, પાણી સેવા શુલ્કની વસૂલાત અને પીવાના પાણીની સેવાઓની જિલ્લા-સ્તરીય દેખરેખ સંબંધિત પહેલોની રૂપરેખા આપી હતી. તેમણે JJM 2.0 પ્રત્યે તમિલનાડુની પ્રતિબદ્ધતાની પુનઃપુષ્ટિ કરી હતી અને બાકીના કાર્યો પૂર્ણ કરવા તથા પીવાના પાણીની સેવાઓને ટકાવી રાખવા માટે કેન્દ્ર-રાજ્યના સતત સહકાર પર ભાર મૂક્યો હતો.

DDWS ના સચિવ શ્રી અશોક કે. કે. મીણાએ જણાવ્યું હતું કે સપ્ટેમ્બર 2026 માં યોજાયેલી જળ પરની વિભાગીય સમિટના પરિણામોને કાર્યવાહી યોગ્ય પગલાંમાં રૂપાંતરિત કરવાના ઉદ્દેશ્યથી પાંચ પ્રાદેશિક પરિષદોની શ્રેણીમાં તિરુચિરાપલ્લી પરિષદ પ્રથમ હતી. તેમણે સ્ત્રોત ટકાઉપણું, અસરકારક O&M વ્યવસ્થા, નાણાકીય ટકાઉપણું, કુશળ સ્થાનિક કાર્યબળ અને મજબૂત ગ્રામ પંચાયત-સંચાલિત શાસન પર મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓ તરીકે ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે ટકાઉ સેવા વિતરણને ટેકો આપવા માટે સુજલામ ભારત સહિત ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ અને આંતર-મંત્રાલય સંકલનના મહત્વ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

NJJM ના અધિક સચિવ અને મિશન ડિરેક્ટર શ્રી કમલ કિશોર સોને વિવિધ પ્રેઝન્ટેશન્સ દરમિયાન તેમના વાર્તાલાપમાં સુધારાઓને અસરકારક ક્ષેત્રીય અમલીકરણમાં રૂપાંતરિત કરવાની અને ગ્રામીણ વિકાસ, પંચાયતી રાજ અને ગ્રામીણ પાણી પુરવઠા વિભાગો વચ્ચે આંતર-વિભાગીય સંકલન મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

તેમણે પીવાના પાણીના સ્ત્રોતોના નિયમિત મૂલ્યાંકન, નાણાં પંચની ગ્રાન્ટના અસરકારક ઉપયોગ, ગ્રામ પંચાયતની સ્વ-સ્ત્રોત આવકને મજબૂત કરવા અને સંચાલન અને જાળવણી માટે ટકાઉ ધિરાણ સુનિશ્ચિત કરવાની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

મંત્રી સ્તરીય સત્ર દરમિયાન, DDWS ના સંયુક્ત સચિવ શ્રી ડી. સેન્થિલ પાંડિયને માનનીય કેન્દ્રીય મંત્રીને પ્રાદેશિક પરિષદના ઉદ્દેશ્યો અને મુખ્ય વિચાર-વિમર્શ વિશે માહિતગાર કર્યા હતા. તેમણે પરસ્પર શિક્ષણ, શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓની વહેંચણી અને રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો વચ્ચે સંકલન મજબૂત કરવા માટેના પ્લેટફોર્મ તરીકે પ્રાદેશિક પરિષદોના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. કલ્લાનાઈ ડેમ અને કાવેરી જળ વ્યવસ્થાપન પ્રણાલીના ઐતિહાસિક મહત્વનો ઉલ્લેખ કરતા, તેમણે જળ જીવન મિશન 2.0 હેઠળ ટકાઉ ગ્રામીણ પીવાના પાણીની સેવાઓ સુનિશ્ચિત કરવા માટે સામુદાયિક માલિકી, અસરકારક સંચાલન અને જાળવણી તથા આંતર-વિભાગીય સંકલન પર ભાર મૂક્યો હતો.

પરિષદની શરૂઆત તમિલનાડુના JJM મિશન ડિરેક્ટર શ્રી દિનેશ પોનરાજ ઓલિવરના સ્વાગત પ્રવચન સાથે થઈ હતી. તમિલનાડુ સરકારના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને સહભાગી રાજ્યો તથા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના પ્રતિનિધિઓ પણ વિચાર-વિમર્શમાં ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

DDWS ના ડિરેક્ટર શ્રી હરિ નારાયણ મુરુગુને JJM 2.0 હેઠળના વિઝન અને મુખ્ય માળખાકીય સુધારાઓ રજૂ કર્યા હતા અને વિવિધ સુધારા માપદંડો પર સહભાગી રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની પ્રગતિની સમીક્ષા કરી હતી. પ્રેઝન્ટેશનમાં સંસ્થાકીય મજબૂતીકરણ, સેવા ઉપયોગિતા વ્યવસ્થા, સ્ત્રોત ટકાઉપણું, પાણીની ગુણવત્તા શાસન, ડિજિટલ દેખરેખ, ક્ષમતા નિર્માણ અને કુશળ માનવ સંસાધનો પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો.

કૌશલ્ય વિકાસ અને ઉદ્યોગસાહસિકતા મંત્રાલયનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા, RDSDE ના પ્રાદેશિક ડિરેક્ટર ડૉ. એમ. જયપ્રકાશને ગ્રામ્ય-સ્તરના કર્મચારીઓની તાલીમ અને પ્રમાણપત્ર સહિત ગ્રામીણ પીવાના પાણીની પ્રણાલીઓના સંચાલન અને જાળવણી માટે કુશળ સ્થાનિક કાર્યબળ વિકસાવવાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

DDWS ના ડિરેક્ટર શ્રી વાય. કે. સિંહે આદિવાસી અને ખાસ કરીને સંવેદનશીલ આદિવાસી જૂથોની વસાહતોમાં પીવાના પાણીની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે PM-JANMAN અને ધરતી આબા જનજાતીય ગ્રામ ઉત્કર્ષ અભિયાન (DA-JGUA) સહિતની મુખ્ય આદિવાસી વિકાસ પહેલો સાથે સંકલનની તકો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા, VB-G RAM G ના સહાયક કમિશનર સુશ્રી દીક્ષા સુપ્યાલ બિષ્ટ અને MoRD ના પ્રોજેક્ટ ઓફિસર શ્રી ગૌરી શંકરે જળ સંરક્ષણ, ભૂગર્ભજળ રિચાર્જ, સ્ત્રોત ટકાઉપણું અને જાળવણી સંબંધિત પાત્ર હસ્તક્ષેપો માટે VB-G RAM G હેઠળ સંકલનની તકો રજૂ કરી હતી.

પંચાયતી રાજ મંત્રાલયના ડિરેક્ટર શ્રી વિપુલ ઉજ્જવલે ગ્રામીણ પીવાના પાણીની સેવાઓને ટકાવી રાખવામાં ગ્રામ પંચાયતોની કેન્દ્રીય ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેમાં O&M ધિરાણ, ગ્રામ પંચાયત વિકાસ યોજનાઓ (GPDPs) માં પીવાના પાણીની જરૂરિયાતોના એકીકરણ અને નાણાં પંચની ગ્રાન્ટના ઉપયોગ પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. ચર્ચાઓમાં રાષ્ટ્રીય ગ્રામ સ્વરાજ અભિયાન (RGSA) ના તાલીમ માળખા સાથે JJM 2.0 હેઠળ વિકસિત ક્ષમતા-નિર્માણ મોડ્યુલોના સંકલન પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઓશન ટેકનોલોજીના પ્રોજેક્ટ ડિરેક્ટર ફણી કુમારે તેની સ્વદેશી લો ટેમ્પરેચર થર્મલ ડિસેલિનેશન (LTTD) ટેકનોલોજી પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેમાં ન્યૂનતમ પર્યાવરણીય અસર સાથે સુરક્ષિત પીવાનું પાણી પૂરું પાડવા માટે લક્ષદ્વીપમાં આઠ પ્લાન્ટ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે. તેમાં ટાપુની જળ સુરક્ષાને મજબૂત કરવા માટે ડિસેલિનેશન સાથે પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા ઉત્પાદનને એકીકૃત કરતા એક નવીન ઓશન થર્મલ એનર્જી કન્વર્ઝન (OTEC) પ્રોજેક્ટનું પણ પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું.

સાત રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો—કર્ણાટક, તમિલનાડુ, કેરળ, આંધ્રપ્રદેશ, તેલંગાણા, પુડુચેરી અને લક્ષદ્વીપના પ્રતિનિધિઓએ જળ જીવન મિશન 2.0 હેઠળ તેમની સિદ્ધિઓ, મુખ્ય પડકારો, શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ અને સુધારાઓ પરની પ્રગતિ રજૂ કરી હતી. પ્રેઝન્ટેશન્સમાં યોજનાઓની ભૌતિક અને નાણાકીય પૂર્ણતા, સુજલામ ભારત ડિજિટલ પહેલો, પાણી પુરવઠા અસ્કયામતોનું જીઓ-ટેગિંગ, જળ અર્પણ અને હર ઘર જળ પ્રમાણપત્ર, પીવાના પાણીની સેવા વિતરણ મૂલ્યાંકન, ક્ષમતા નિર્માણ અને કૌશલ્ય વિકાસ, સામુદાયિક ભાગીદારી અને સંસ્થાકીય, નાણાકીય અને સ્ત્રોત ટકાઉપણાના પગલાં આવરી લેવામાં આવ્યા હતા. રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ સુધારાઓને વેગ આપવા અને ટકાઉ ગ્રામીણ પીવાના પાણીની સેવાઓ સુનિશ્ચિત કરવા માટે નવીન અભિગમો, અમલીકરણના પડકારો અને સમયબદ્ધ કાર્ય યોજનાઓ પણ શેર કરી હતી.

આ પરિષદ કેન્દ્ર-રાજ્ય સંકલનને મજબૂત કરવા, આંતર-વિભાગીય સંકલનને પ્રોત્સાહન આપવા અને દરેક ગ્રામીણ પરિવાર માટે ટકાઉ પીવાના પાણીની સેવાઓ તરફ JJM 2.0 સુધારાઓના અમલીકરણને વેગ આપવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે.

SM/JD