PSU ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ દ્વારા સપ્લાય કરવામાં આવતું E20 પેટ્રોલ નિયત ગુણવત્તાના ધોરણોને; 27 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 893 નમૂનાઓ સુસંગત મળ્યા

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે ખાદ્ય, નાગરિક પુરવઠા, ગ્રાહક બાબતો અને કાનૂની માપવિજ્ઞાન વિભાગ, કર્ણાટક સરકાર દ્વારા જારી કરવામાં આવેલી પ્રેસ રિલીઝની નોંધ લીધી છે, જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે રાજ્યના કેટલાક રિટેલ આઉટલેટ્સ પર વેચાતા પેટ્રોલમાં 26% થી 31% ઇથેનોલ હોય છે.

આ અંગે, ત્રણ જાહેર ક્ષેત્રની ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) - ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (IOCL), ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (BPCL) અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (HPCL) એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, અહેવાલ મુજબના દાવાઓને નિયત વૈધાનિક અને તકનીકી પ્રક્રિયાઓ અનુસાર હાથ ધરવામાં આવેલા પરીક્ષણ દ્વારા સમર્થન મળતું નથી. કર્ણાટક સહિત દેશભરમાં ત્રણ OMCs દ્વારા સપ્લાય કરવામાં આવતું E20 પેટ્રોલ IS 17021, બ્યુરો ઓફ ઇન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સના ઇથેનોલ-બ્લેન્ડેડ મોટર ગેસોલિન માટેના સ્પષ્ટીકરણને અનુરૂપ છે.

તેમણે ઓક્ટોબર 2026ની કામગીરી માટે અપનાવવામાં આવેલી સેમ્પલિંગ પ્રક્રિયા અને પરીક્ષણ પદ્ધતિ અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.

સેમ્પલિંગ અને ટેસ્ટિંગ મેથોડોલોજી અંગે ચિંતાઓ 

આવશ્યક ચીજવસ્તુ અધિનિયમ, 1955 હેઠળ જારી કરાયેલ મોટર સ્પીરીટ અને હાઇ સ્પીડ ડીઝલ (પુરવઠા, વિતરણ અને ગેરરીતિઓ અટકાવવાનું નિયમન) ઓર્ડર, 2005, માર્કેટિંગ ડિસિપ્લિન ગાઇડલાઇન્સ (MDG) 2024 સાથે વાંચતા, સેમ્પલિંગ, રીટેન્શન, ટેસ્ટિંગ અને પરિણામોના સંચાર માટે એક વ્યાખ્યાયિત પ્રક્રિયા નિયત કરે છે.

નિયત પ્રક્રિયા મુજબ છ એક-લીટરના નમૂના લેવા જરૂરી છે, જેમાં પહોંચ સ્વીકાર સામે ડીલરને બે નમૂના સોંપવામાં આવે છે, બે ઓઇલ કંપની અથવા વિભાગ દ્વારા રાખવામાં આવે છે અને બે કંટ્રોલ ઓર્ડરના શિડ્યુલ III હેઠળ ઉલ્લેખિત અથવા ઓફિશિયલ ગેઝેટમાં સૂચિત લેબોરેટરીમાં મોકલવામાં આવે છે.  સેમ્પલ લેબલ્સ પર સંયુક્ત રીતે હસ્તાક્ષર કરવા જરૂરી છે, અને ટેસ્ટના પરિણામો નિયત સમયમર્યાદામાં ડીલર અને ઓઇલ કંપનીને જણાવવાના રહેશે.

સપ્ટેમ્બર 2026ની કામગીરી દરમિયાન લેવામાં આવેલા નમૂનાઓને સ્ટેટ લેવલ કોઓર્ડિનેટર દ્વારા નિયુક્ત OMC લેબોરેટરીઝમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા અને MDG 2024 હેઠળ વિનંતી કરાયેલ ગુણવત્તાના પરિમાણો માટે પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું, ત્યારે ઓક્ટોબરમાં વારંવાર કરાયેલી કામગીરીમાં OMC પ્રતિનિધિઓની ભાગીદારી વિના નમૂનાઓ લેવામાં આવ્યા હોવાનું કહેવાય છે. સ્ટેટ લેવલ કોઓર્ડિનેટર મારફત મેળવવા છતાં, OMCને સંબંધિત રીટેન્શન સેમ્પલ્સ, આઉટલેટ-વાઇઝ સંપૂર્ણ વિગતો અથવા લેબોરેટરી રિપોર્ટ્સ મળ્યા નથી.

OMCએ વધુમાં જણાવ્યું છે કે અહેવાલ આપેલ તારણો કંટ્રોલ ઓર્ડર હેઠળ ઉલ્લેખિત લેબોરેટરીમાં હાથ ધરવામાં આવેલા પરીક્ષણને બદલે થર્ડ-પાર્ટી લેબોરેટરી દ્વારા જારી કરાયેલા પ્રમાણપત્રો પર આધારિત છે. પ્રમાણપત્રો નોંધાયેલા ઇથેનોલ સામગ્રીને સ્વતંત્ર રીતે ચકાસવા માટે જરૂરી સંપૂર્ણ તકનીકી વિગતો પૂરી પાડતા નથી. કાઉન્ટરપાર્ટ સેમ્પલ્સ અને નિયત દસ્તાવેજોની ગેરહાજરીએ OMC અને સંબંધિત ડીલરોને ચકાસણી અથવા પુનઃપરીક્ષણ મેળવવાની તકથી પણ વંચિત કર્યા છે.

ટેસ્ટિંગ મેથોડોલોજી IS 17021 ને અનુરૂપ હોવી જોઈએ 

OMC દ્વારા પ્રાથમિક તકનીકી મૂલ્યાંકનમાં પ્રમાણપત્રોમાં દર્શાવવામાં આવેલી ઇથેનોલ ટેસ્ટિંગ પદ્ધતિ અંગેની ચિંતાઓને પણ પ્રકાશિત કરવામાં આવી છે.

IS 17021:2018 (સુધારો નં. 3, ઓગસ્ટ 2025) હેઠળ, E20 બળતણમાં ઇથેનોલનું પ્રમાણ નિયત પદ્ધતિઓ દ્વારા નક્કી કરવું જરૂરી છે, જેમ કે ASTM D5845 હેઠળ ફોરિયર ટ્રાન્સફોર્મ ઇન્ફ્રારેડ સ્પેક્ટ્રોસ્કોપી (FTIR), એનેક્સ C હેઠળ વોટર એક્સટ્રેક્શન, અથવા ASTM D4815/D6839 હેઠળ ગેસ ક્રોમેટોગ્રાફી.
મહત્વની વાત એ છે કે, જ્યારે ASTM D4815/D6839 હેઠળ ગેસ ક્રોમેટોગ્રાફીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, ત્યારે નમૂનાને સૌપ્રથમ ઓક્સિજન-મુક્ત પેટ્રોલ્સ સાથે 1:1 ગુણોત્તરમાં પાતળો (diluted) કરવો જ જોઇએ, અને પરિણામને E10 પ્રમાણિત સંદર્ભ સામગ્રી સામે સુધારવું જોઈએ.

જો કે, કર્ણાટકની પ્રેસ રિલીઝમાં દર્શાવવામાં આવેલા પ્રમાણપત્રોમાં લાગુ પડતી પ્રમાણભૂત ટેસ્ટ પદ્ધતિ, નિયત ડાઇવ્યુશન પ્રક્રિયા અથવા સુધારણા માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલી સંદર્ભ સામગ્રીનો ઉલ્લેખ કર્યા વિના માત્ર "ઇથેનોલ % ગેસ ક્રોમેટોગ્રાફી દ્વારા"નો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આ આવશ્યક વિગતોની ગેરહાજરીમાં, 26–31% ના અહેવાલ આપેલા ઇથેનોલ આંકડાઓને IS 17021 હેઠળ નિયત કરવામાં આવેલી પદ્ધતિ સામે સ્વતંત્ર રીતે માન્ય કરી શકાતા નથી.

અહેવાલ આપેલ ઘનતા રીડિંગ્સ પણ તપાસને પાત્ર છે. પ્રમાણપત્રો 26-31% ઇથેનોલ ધરાવતા હોવાના દાવાવાળા નમૂનાઓ માટે 0.742 થી 0.749 g/cc ની રેન્જમાં ઘનતા દર્શાવે છે. આ QCC-1 અને QCC-2 સર્વેક્ષણો હેઠળ OMCs દ્વારા પરીક્ષણ કરાયેલા E20 નમૂનાઓ માટે નોંધાયેલા 0.752–0.760 g/cc કરતાં ઓછું છે. ઇથેનોલમાં પેટ્રોલ કરતાં વધુ ઘનતા હોય છે તે જોતાં, ઇથેનોલનું ઊંચું પ્રમાણ સામાન્ય રીતે મિશ્રણની ઘનતા વધારવાની અપેક્ષા રાખે છે. આ વિસંગતતા નિયત પદ્ધતિ દ્વારા પરીક્ષણ અને યોગ્ય સંદર્ભ નમૂનાઓ સામે ચકાસણીની જરૂરિયાત પર વધુ ભાર મૂકે છે.

OMC અને CHT ગુણવત્તા નિરીક્ષણ સુસંગતતાની પુષ્ટિ કરે છે 

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય હેઠળ સેન્ટર ફોર હાઇ ટેકનોલોજી (CHT), OMC રિટેલ આઉટલેટ્સ પર ઇથેનોલ મિશ્રણ અને બળતણની ગુણવત્તાનું સતત નિરીક્ષણ કરી રહ્યું છે.

OMC/CHT ક્વોલિટી કોઓર્ડિનેશન સેલ (QCC) અભ્યાસના ભાગ રૂપે, 27 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં IOCL (330), BPCL (280) અને HPCL (283) ના ડેપો અને રિટેલ આઉટલેટ્સમાંથી લેવાયેલા 893 E20 નમૂનાઓનું રિફાઇનરી અને OMC ગુણવત્તા-નિયંત્રણ લેબોરેટરીઝ ખાતે IS 17021, એનેક્સ C અનુસાર ઇથેનોલ સામગ્રી માટે પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે. તમામ 893 નમૂનાઓ 19–21% ની નિયત ઇથેનોલ સામગ્રી શ્રેણીમાં મળી આવ્યા હતા.

મહત્વપૂર્ણ રીતે, કર્ણાટકમાં પરીક્ષણ કરાયેલા તમામ 56 નમૂનાઓ, જેમાં વિવિધ સ્થળોના નમૂનાઓ અને ત્રણેય OMCનો સમાવેશ થાય છે, તે પણ નિયત સ્પષ્ટીકરણોને અનુરૂપ છે, જે 19% અને 20% વચ્ચે ઇથેનોલ સામગ્રી નોંધાવે છે, જેની સરેરાશ 19.30% છે.

આ પરિણામો દર્શાવે છે કે OMC રિટેલ આઉટલેટ્સ પર ઇથેનોલ મિશ્રણ નિયત સ્પષ્ટીકરણોની અંદર નિરીક્ષણ અને નિયંત્રિત થાય છે. આ તારણો કર્ણાટકની પ્રેસ રિલીઝમાં અહેવાલ આપેલા નોંધપાત્ર રીતે ઊંચા ઇથેનોલ સ્તરો સાથે અસંગત છે અને પારદર્શક, તકનીકી રીતે યોગ્ય અને સંયુક્ત રીતે ચકાસી શકાય તેવી પરીક્ષણ કામગીરીની જરૂરિયાતને પુનર્બળ આપે છે.

ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ એ એક નિયંત્રિત અને ઓટોમેટેડ પ્રક્રિયા છે 

OMC રિફાઇનરીઓ અને ડેપો પર ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ સ્થાપિત, માપાંકિત (calibrated) અને નિયંત્રિત પ્રણાલીઓ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં રિફાઇનરી અને ડેપો સ્તરે સ્વચાલિત કેલિબ્રેશન અને પ્રમાણની વ્યવસ્થા સામેલ છે, જેમાં નિયત સ્પષ્ટીકરણો અને ગુણવત્તા-નિયંત્રણ પ્રોટોકોલ્સ દ્વારા મિશ્રણ સંચાલિત થાય છે. તે પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ ઉમેરવાની મેન્યુઅલ અથવા સ્વેચ્છાચારી પ્રક્રિયા નથી.

ગ્રાહકો સુધી પહોંચે તે પહેલાં મિશ્રિત બળતણ લાગુ BIS સ્પષ્ટીકરણોને પૂર્ણ કરે છે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે OMC તેમની સપ્લાય અને વિતરણ નેટવર્કમાં સ્થાપિત ગુણવત્તા-આશ્વાસન પ્રણાલીઓ જાળવી રાખે છે.

ગ્રાહક પ્રભાવના દાવાઓને વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકનની જરૂર છે 

અંદાજિત વાર્ષિક ગ્રાહક માઇલેજ નુકસાન આશરે ₹62,000 કરોડ અને વાહન-સમારકામ ખર્ચ આશરે ₹39,000 કરોડ, જે કુલ મળીને આશરે ₹1.01 લાખ કરોડ થાય છે, તેના દાવાઓની પણ સ્થાપિત તકનીકી પુરાવા સામે કાળજીપૂર્વક તપાસ કરવાની જરૂર છે.

30 કરોડથી વધુ ટુ-વ્હીલર અને 4 કરોડ ફોર-વ્હીલર ત્રણ વર્ષથી વધુ સમયથી E20 ફ્યુઅલ પર ચાલી રહ્યા છે. દરરોજ 6 કરોડથી વધુ લોકો તેમના વાહનોમાં બળતણ ભરાવવા માટે પેટ્રોલ પંપ પર જાય છે. જો E20 બળતણની ગુણવત્તા સાથે વ્યાપક સમસ્યા હોત, તો આ વિશાળ વાહન આધાર પર વાહન બ્રેકડાઉનમાં પરિણમવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવશે. આવા કોઈ વ્યાપક કિસ્સા નોંધાયા નથી. આ વ્યાપક, વાસ્તવિક દુનિયાનો ઉપયોગ બળતણની ગુણવત્તા અને વાહનની કામગીરી સંબંધિત દાવાઓનું મૂલ્યાંકન કરવામાં એક મહત્વપૂર્ણ વિચારણા છે.

E20ની કામગીરી અને માઇલેજ અસરોની તપાસ આંતર-મંત્રાલય સમિતિ દ્વારા અને ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (IOCL), ધ ઓટોમોટિવ રિસર્ચ એસોસિએશન ઓફ ઇન્ડિયા (ARAI) અને સોસાયટી ઓફ ઇન્ડિયન ઓટોમોબાઇલ મેન્યુફેક્ચરર્સ (SIAM) સમાવિષ્ટ અભ્યાસો દ્વારા કરવામાં આવી છે.

ઓગસ્ટ 12, 2025ના રોજ પ્રેસ ઇન્ફર્મેશન બ્યુરો દ્વારા પ્રકાશિત "પેટ્રોલમાં ઇથેનોલના મિશ્રણ અને તે પછીની ચિંતાઓ પર પ્રતિભાવ" શીર્ષકવાળા તેના પ્રતિભાવમાં પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય દ્વારા રૂપરેખા આપ્યા મુજબ, E20 માટે માપાંકિત વાહનો આશરે 1–2% માઇલેજ ઘટાડો અનુભવી શકે છે,

જ્યારે અમુક અન્ય વાહનો વાહનની શ્રેણી અને કેલિબ્રેશનના આધારે આશરે 3–6% ઘટાડો અનુભવી શકે છે.

તે મુજબ, સમગ્ર વાહન વસ્તીમાં 10% માઇલેજ નુકસાનની સામાન્ય ધારણા લાગુ કરવી અને તેને ₹62,000 કરોડના રાષ્ટ્રીય ગ્રાહક-નુકસાનના આંકડામાં એક્સ્ટ્રાપોલેટ કરવું એ વૈજ્ઞાનિક રીતે સ્થાપિત મૂલ્યાંકન રચે નહીં. તેવી જ રીતે, ₹39,000 કરોડના વાહન-સમારકામ અંદાજને વાસ્તવિક વાહન-કામગીરી ડેટા, સામગ્રી સુસંગતતા અભ્યાસ અને દસ્તાવેજીકૃત સમારકામ ખર્ચના પારદર્શક મૂલ્યાંકન દ્વારા સાબિત કરવાની જરૂર છે.

સામગ્રી સુસંગતતા અને વાહનની કામગીરી સંબંધિત ચિંતાઓની તકનીકી એજન્સીઓ અને ઓટોમોબાઇલ ઉદ્યોગને આવરી લેતા અભ્યાસો દ્વારા પહેલેથી જ તપાસ કરવામાં આવી છે. તેથી કાર્યક્રમની અસરોના કોઈપણ મૂલ્યાંકનમાં સામાન્ય ધારણાઓ પર આધાર રાખવાને બદલે વાહન શ્રેણી, ઉત્પાદન સ્પષ્ટીકરણો, ફ્યુઅલ સુસંગતતા અને આ તકનીકી અભ્યાસોના તારણોને ધ્યાનમાં લેવા આવશ્યક છે.

ઇથેનોલ મિશ્રણ કાર્યક્રમ વ્યાપક આર્થિક અને પર્યાવરણીય લાભો આપે છે ભારતની ઇથેનોલ-મિશ્રણ યાત્રા બે દાયકા કરતાં વધુ સમય સુધી ફેલાયેલી છે, જેની શરૂઆત 2001માં પાયલટ પ્રોગ્રામ સાથે થઈ હતી અને હિતધારકો સાથે સંપર્ક કરીને તૈયાર કરાયેલ બાયોફ્યુઅલ પરની રાષ્ટ્રીય નીતિ, 2018, અને 2025 સુધીમાં ભારતમાં ઇથેનોલ મિશ્રણ માટે નીતિ આયોગ રોડમેપ સહિત ક્રમિક નીતિગત હસ્તક્ષેપો દ્વારા આગળ વધી રહી છે.

ઇથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ (EBP) કાર્યક્રમ આયાતી કૂડ ઓઇલ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા, સ્થાનિક કૃષિ મૂલ્ય શ્રૃંખલાને મજબૂત કરવા અને ઊર્જા સુરક્ષાને આગળ વધારવાના ભારતના પ્રયાસોનો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે.

ESY 2014-15 થી ઇથેનોલ મિશ્રણ કાર્યક્રમના પરિણામે:

• ₹1.97 લાખ કરોડથી વધુ વિદેશી હૂંડિયામણની બચત.
• આશરે 316 લાખ મેટ્રિક ટન ક્રૂડ ઓઇલનું સ્થાનાંતરણ.
• આશરે 952 લાખ મેટ્રિક ટન CO₂ ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો.
• ખેડૂતોને ₹1.66 લાખ કરોડથી વધુનું ટ્રાન્સફર.

આ માપી શકાય તેવા પરિણામો કાર્યક્રમના વ્યાપક આર્થિક, પર્યાવરણીય અને કૃષિ લાભોને રેખાંકિત કરે છે, જેનું મૂલ્યાંકન કેવળ OMC નફાકારકતા અને કથિત ગ્રાહક ખર્ચની પસંદગીયુક્ત સરખામણી દ્વારા કરી શકાતું નથી.

31મી ઓક્ટોબર 2026ના રોજ પૂરા થતા ESY 2025-26 દરમિયાન, PSU OMCs એ 1,089 કરોડ લીટર ઇથેનોલ ખરીદ્યું હતું અને રાષ્ટ્રીય 20% મિશ્રણ લક્ષ્યાંક મેળવવા માટે આશરે 5,673 કરોડ લીટરના પેટ્રોલ વેચાણ સામે 1,134 કરોડ લીટરનું મિશ્રણ કર્યું હતું. આ કાર્યક્રમ વ્યાખ્યાયિત રાષ્ટ્રીય માળખામાં કાર્ય કરે છે, જેમાં સપ્લાય ચેઇનમાં બ્લેન્ડીંગ સ્તર અને ગુણવત્તાના પરિમાણોનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવે છે. અલગ-અલગ સ્થળોએ નોંધપાત્ર રીતે વધુ કે ઓછા મિશ્રણના અસંબંધિત અને અપ્રમાણિત આક્ષેપો કાર્યક્રમની એકંદર કામગીરીનું અર્થપૂર્ણ મૂલ્યાંકન પૂરું પાડતા નથી.

OMC પાસે નિયત લક્ષ્યાંક કરતાં વધુ મિશ્રણ કરવાનું વ્યાપારી પ્રોત્સાહન છે તેવું સૂચન પણ અસ્થાને છે. ઇથેનોલ સંગ્રહમાં નોંધપાત્ર ખર્ચનો સમાવેશ થાય છે, અને નિયત પ્રમાણથી આગળ મિશ્રિત દરેક વધારાનો લીટર OMCs ના સંગ્રહ ખર્ચમાં ઉમેરો કરશે. OMC પાસે સ્વેચ્છાચારી કે વધારાનું મિશ્રણ કરવાનું કોઈ વ્યાપારી તર્ક નથી.

OMC પારદર્શિતા અને સ્વતંત્ર ચકાસણી ઇચ્છે છે 

ઉભી થયેલી ચિંતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને, ત્રણેય OMCએ કર્ણાટક સરકારને સંપૂર્ણ સેમ્પલિંગ દસ્તાવેજીકરણ, આઉટલેટ-વાઇઝ લેબોરેટરી રિપોર્ટ્સ અને નોંધાયેલા તારણો માટે અપનાવવામાં આવેલી ટેસ્ટ પદ્ધતિની વિગતો શેર કરવા વિનંતી કરી છે. તેમણે રાજ્ય સરકાર અને OMCના પ્રતિનિધિઓની હાજરીમાં અધિકૃત લેબોરેટરીમાં નિયત રેફરી પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને સ્વતંત્ર પરીક્ષણ માટે કાઉન્ટરપાર્ટ નમૂનાઓ સુધી પહોંચ પણ માંગી છે.

OMC કંટ્રોલ ઓર્ડર અને MDG 2024 અનુસાર સંયુક્ત સેમ્પલિંગ અને ટેસ્ટિંગ હાથ ધરવામાં રાજ્ય સરકાર અને અન્ય સક્ષમ અધિકારીઓ સાથે સહયોગ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. નિયત પ્રક્રિયા દ્વારા સ્થાપિત કોઈપણ વિચલન સાથે લાગુ ગાઈડલાઈન્સ અનુસાર વ્યવહાર કરવામાં આવશે.

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય OMCના દેશવ્યાપી સપ્લાય અને વિતરણ નેટવર્કમાં સ્થાપિત ગુણવત્તા-આશ્વાસન અને નિરીક્ષણ પદ્ધતિઓ દ્વારા સમર્થિત, ગ્રાહકોને પૂરા પાડવામાં આવતા પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની ગુણવત્તા, નિયમનકારી પાલન અને ગ્રાહક સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાની તેની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કરે છે.

SM/JY/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com