કિંબરલી પ્રોસેસ પ્લેનરી પહેલા ભારતે વૈશ્વિક હીરા ઉદ્યોગના એજન્ડાને આગળ વધાર્યો

2026 માટે કિંબરલી પ્રોસેસ (KP)ના અધ્યક્ષ તરીકે ભારતે 3 નવેમ્બર 2026 ના રોજ લુઆંડા, અંગોલા ખાતે એક હિતધારક પરામર્શનું આયોજન કર્યું હતું, જેમાં કેપી વર્કિંગ ગ્રુપ્સ અને કમિટીઓ (KP વર્કિંગ બોડીઝ) ના ચેરમેન અને વાઇસ-ચેરમેન, કેપી વાઇસ-ચેરમેન ગણરાજ્ય ઘાના, અને ભૂતપૂર્વ કેપી ચેર યુનાઇટેડ આરબ અમીરાત (UAE)ને એકસાથે લાવવામાં આવ્યા હતા. કેપી ચેર અને વાણિજ્ય વિભાગના અપર સચિવ શ્રી યશવીર સિંહની આગેવાની હેઠળના આ પરામર્શમાં જવાબદાર રફ હીરાના સ્ત્રોત, સંસ્થાકીય ગવર્નન્સ, પાલન અને ગ્રાહક વિશ્વાસ સહિત વૈશ્વિક હીરા ઉદ્યોગને લગતી મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. વર્લ્ડ ડાયમંડ કાઉન્સિલ, કેપી સિવિલ સોસાયટી કોએલિશન, રિઝોલ્વ ખાતે ડાયમંડ ડેવલપમેન્ટ ઇનિશિયેટિવ (DDI) અને આફ્રિકન ડાયમંડ પ્રોડ્યુસર્સ એસોસિએશન (ADPA) સહિતના નિરીક્ષકો અને ભાગીદાર સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓએ પણ ભાગ લીધો હતો. આ જોડાણ 30 નવેમ્બરથી 4 ડિસેમ્બર 2026 દરમિયાન નવી દિલ્હી ખાતે યોજાનાર કેપી પ્લેનરી (KP Plenary) પહેલા ભારતની પહોંચ (outreach) ના ભાગરૂપે યોજાયું હતું. આ પરામર્શ 3-4 નવેમ્બર 2026 ના રોજ લુઆંડા ખાતે યોજાયેલી ADPA ની 20મી વર્ષગાંઠની ઉજવણી (ADPA@20) ની સાથે યોજાયો હતો.

ભારત ADPA માં ઓબ્ઝર્વર દરજ્જો ધરાવે છે, જે આફ્રિકન હીરા-ઉત્પાદક દેશો સાથે જોડાણ માટે સંસ્થાકીય પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે. આ કાચા હીરાની સપ્લાય ચેઇનને સુરક્ષિત કરવા, તકનીકી જ્ઞાનનું વિનિમય, મૂલ્યવર્ધન, બજાર પહોંચ અને નૈતિક તથા સસ્ટેનેબલ પદ્ધતિઓને પ્રોત્સાહન આપવામાં સહયોગ માટેની તકો પૂરી પાડે છે.

કેપી વર્કિંગ બોડીઝના ચેરમેન અને વાઇસ-ચેરમેને તેમની સંબંધિત કાર્ય યોજનાઓ સામેની પ્રગતિ અંગેની માહિતી શેર કરી હતી અને પ્લેનરીમાં વિચારણા માટે સૂચવેલી બાબતોની રૂપરેખા આપી હતી. આમાં ડ્રાફ્ટ વહીવટી નિર્ણયો, જવાબદાર કાચા હીરાના સ્ત્રોત સંબંધિત પહેલો, આંકડાકીય રિપોર્ટિંગ પ્લેટફોર્મમાં સુધારા, અને સંસ્થાકીય ગવર્નન્સ તથા ભાગીદારોના પાલનને મજબૂત કરવાના પગલાં શામેલ હતા. આ પરામર્શથી વધુ સંકલનની જરૂર હોય તેવી બાબતો અને પ્લેનરીના કામકાજને સમર્થન આપી શકે તેવા ક્ષેત્રોને ઓળખવાની તક પણ મળી હતી.

વિશ્વાસ, પાલન અને વિશ્વસનીયતા (Confidence, Compliance and Credibility) ના ભારતની કેપી અધ્યક્ષતાના વિષયવસ્તુ (theme) ને પુનઃપુષ્ટ કરતા, આ પરામર્શે વૈશ્વિક હીરા ઉદ્યોગની સ્થિતિ અને વિકસતી પ્રાથમિકતાઓ પર મુક્ત વિનિમય માટેની તક પૂરી પાડી હતી. ચર્ચાઓમાં હીરા ઉત્પાદક દેશો અને સમુદાયોનું ટકાઉપણું (sustainability), કેપી સચિવાલયનું સતત ભંડોળ અને નિરંતરતા, સર્ટિફિકેશન અને આંકડાકીય પ્રક્રિયાઓનું ડિજિટલાઇઝેશન, અને કિંબરલી પ્રોસેસ સર્ટિફિકેશન સ્કીમનું પાલન મજબૂત કરવાનો સમાવેશ થાય છે. ભાગીદારોએ સંઘર્ષિત હીરા (conflict diamond) ની વ્યાખ્યામાં સુધારો, જવાબદાર સ્ત્રોત, કારીગરી અને પંપાળ (alluvial) હીરાનું ઉત્પાદન, ગ્રાહક વિશ્વાસ અને અસરકારક રિપોર્ટિંગ તથા પીઅર-રિવ્યૂ મિકેનિઝમ્સના મહત્વ પર પણ વિચારોનું આદાન-પ્રદાન કર્યું હતું.

વાણિજ્ય વિભાગના અપર સચિવ અને કેપી ચેર, શ્રી યશવીર સિંહે જણાવ્યું હતું કે, “ભારતની અધ્યક્ષતા વિશ્વાસ, પાલન અને વિશ્વસનીયતા પર ભાર મૂકે છે. લુઆંડામાં યોજાયેલ પરામર્શથી કેપી વર્કિંગ બોડીઝના નેતૃત્વ, કેપી વાઇસ-ચેર અને ઓબ્ઝર્વર્સ સાથે પ્રોસેસ અને હીરા ઉદ્યોગના ભવિષ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ એવા મુદ્દાઓ પર સીધા જોડાણની તક મળી છે. અમારો પ્રયાસ નવી દિલ્હી પ્લેનરી સમક્ષના મુદ્દાઓ પર સામાન્ય સમજણ ઊભી કરવાનો અને રચનાત્મક વાર્તાલાપ તથા સર્વસંમતિ-આધારિત નિર્ણય લેવા દ્વારા વ્યવહારુ પરિણામોને આગળ ધપાવવાનો છે.”

4 નવેમ્બર 2006 ના રોજ લુઆંડા, અંગોલા ખાતે સ્થાપિત આફ્રિકન ડાયમંડ પ્રોડ્યુસર્સ એસોસિએશન (ADPA), આફ્રિકન હીરા-ઉત્પાદક રાષ્ટ્રો વચ્ચે સહયોગ વધારવાનો પ્રયાસ કરે છે. ADPA માં 15 અસરકારક સભ્ય દેશો અને 8 ઓબ્ઝર્વર્સ શામેલ છે, જેમાં બે બિન-આફ્રિકન ઓબ્ઝર્વર્સ, એટલે કે રશિયન ફેડરેશન અને ભારત શામેલ છે. તેના સભ્ય દેશો સામૂહિક રીતે વૈશ્વિક હીરા ઉત્પાદનમાં 60 ટકાથી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે. ADPA ની અધ્યક્ષતા હાલમાં સિએરા લિયોન ગણરાજ્ય પાસે છે, જેનું પ્રતિનિધિત્વ ખાણ અને ખનિજ સંસાધન મંત્રી માનનીય જુલિયસ ડેનિયલ મટ્ટાઈ કરે છે. 4 નવેમ્બર 2026 ના રોજ, લુઆંડામાં યોજાયેલી ADPA કૌન્સિલ ઓફ મિનિસ્ટર્સની 13મી અસાધારણ બેઠક દરમિયાન બોત્સ્વાનાને ADPA ના ઓબ્ઝર્વર સભ્ય તરીકે પ્રવેશ આપવામાં આવ્યો હતો.

4 નવેમ્બર 2026 ના રોજ, શ્રી યશવીર સિંહે કૌન્સિલ ઓફ મિનિસ્ટર્સ અને ADPA@20 ના મુખ્ય સ્મૃતિ કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો હતો અને "ભવિષ્ય માટે ભાગીદારી: આફ્રિકાના હીરાના ભવિષ્ય પર વૈશ્વિક ઉદ્યોગનો દ્રષ્ટિકોણ" શીર્ષક હેઠળ રજૂઆત કરી હતી. કેપી ચેર (ભારત) 2026 તરીકે બોલતા, તેમણે વૈશ્વિક હીરા મૂલ્ય શ્રૃંખલામાં આફ્રિકન ઉત્પાદક દેશોના કેન્દ્રીય સ્થાન પર ભાર મૂક્યો હતો અને ઉત્પાદકો, ઉત્પાદન કેન્દ્રો અને ઉપભોક્તા બજારો વચ્ચેની ભાગીદારી કુદરતી હીરા ક્ષેત્રની લાંબા ગાળાના ટકાઉપણાને કેવી રીતે સમર્થન આપી શકે છે તેની રૂપરેખા આપી હતી. ભારતની 3Cs ના વિઝન – વિશ્વાસ, પાલન અને વિશ્વસનીયતા – પર ધ્યાન દોરતા, તેમણે પ્રકાશ પાડ્યો કે કુદરતી હીરામાં ગ્રાહક વિશ્વાસ, કેપીની ન્યૂનતમ જરૂરિયાતોનું મજબૂત પાલન અને એક વિશ્વસનીય, સમાવેશી કિંબરલી પ્રોસેસ એ સુનિશ્ચિત કરવા માટે આવશ્યક છે કે હીરાના સંસાધનો ઉત્પાદક દેશોમાં વિકાસમાં યોગદાન આપતા રહે.

આ કાર્યક્રમમાં ADPA ના બે દાયકાના જોડાણને ચિહ્નિત કરવા માટે આફ્રિકન હીરા-ઉત્પાદક દેશો, ઉદ્યોગો અને અન્ય હિતધારકોના પ્રતિનિધિઓ એકસાથે આવ્યા હતા. સત્રોમાં ADPA સસ્ટેનેબલ ડાયમંડ સ્ટાન્ડર્ડ અને ADPA બિઝનેસ કાઉન્સિલ પર ચર્ચા, ટકાઉપણું અને ઓડિટ પદ્ધતિઓ પરના દ્રષ્ટિકોણ, અને કુદરતી હીરાની અખંડિતતાની રક્ષણ, ઉદ્યોગ વકીલાત, બજાર તફાવત અને ગ્રાહક વિશ્વાસ પર વિચાર-વિમર્શ શામેલ હતો.

20મી વર્ષગાંઠની ઉજવણીની સાથે યોજાયેલી ADPA કૌન્સિલ ઓફ મિનિસ્ટર્સની 13મી અસાધારણ બેઠકે ભારતની જેમ એન્ડ જ્વેલરી એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કાઉન્સિલ (GJEPC) અને ADPA વચ્ચેના સામંજસ્ય કરાર (MoU) ને મંજૂરી આપી હતી. આ MoU નો ઉદ્દેશ્ય ભારતીય રત્ન અને આભૂષણ ઉદ્યોગ અને આફ્રિકન હીરા-ઉત્પાદક દેશો વચ્ચે સહયોગ મજબૂત કરવાનો છે, જેમાં હીરાના સોર્ટિંગ, મૂલ્યાંકન અને ઉત્પાદનમાં ક્ષમતા નિર્માણ અને કૌશલ્ય વિકાસ, તકનીકી નિષ્ણાતતાનું આદાન-પ્રદાન, અને હીરા મૂલ્ય શ્રૃંખલામાં વેપાર તથા રોકાણના સંબંધોને પ્રોત્સાહન આપવાનો સમાવેશ થાય છે.

લુઆંડામાં થયેલી ચર્ચાઓ ભારત મંડપમ ખાતે 30 નવેમ્બરથી 4 ડિસેમ્બર 2026 દરમિયાન નિર્ધારિત નવી દિલ્હી ખાતે કેપી પ્લેનરીની તૈયારીઓને આગળ વધારશે. કેપી પ્લેનરી પહેલાં 29 નવેમ્બર 2026 ના રોજ નવી દિલ્હી ડાયમંડ ડાયલોગ (KP ફોરમ) યોજાશે, જેમાં સંબંધિત કાર્યક્રમ જોડાણો 5 ડિસેમ્બર 2026 સુધી વિસ્તરશે. ભારતે 2008 અને 2019 માં અગાઉની અધ્યક્ષતા પછી ત્રીજી વખત કેપી પ્લેનરીનું આયોજન કરશે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાના ઠરાવ 55/56 (2000) અનુસાર સ્થાપિત કિંબરલી પ્રોસેસ સર્ટિફિકેશન સ્કીમ (KPCS), એક આંતરરાષ્ટ્રીય પહેલ છે જેનો ઉદ્દેશ્ય સંઘર્ષિત હીરાને કાયદેસરના કાચા હીરાના વેપારમાં પ્રવેશતા રોકવાનો છે. કેપી સરકારો, હીરા ઉદ્યોગ અને નાગરિક સમાજ ધરાવતા ત્રિપક્ષીય માળખા દ્વારા કાર્ય કરે છે. તે હાલમાં 86 દેશોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા 60 ભાગીદારો ધરાવે છે, જેમાં યુરોપિયન યુનિયન અને તેના સભ્ય રાજ્યો એક જ એન્ટિટી તરીકે ભાગ લે છે. કિંબરલી પ્રોસેસની અધ્યક્ષતા તેના ભાગીદાર દેશો વચ્ચે વાર્ષિક ધોરણે બદલાય છે, અને ભારતે 1 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ અધ્યક્ષતા સંભાળી હતી.

SM/DK/JD