DSTના ESTIC સત્રમાં ઓટોનોમસ સિસ્ટમ્સ, ફિઝિકલ AI અને રોબોટિક્સ સાથે વિજ્ઞાન અને નવીનતાઓમાં પરિવર્તનો અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી

નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ  ખાતે ઇમર્જિંગ સાયન્સ, ટેકનોલોજી એન્ડ ઇનોવેશન કોન્કલેવ (ESTIC) 2026માં ઓટોનોમસ સિસ્ટમ્સ, ફિઝિકલ AI અને રોબોટિક્સ પરના સત્રમાં પ્રખ્યાત નિષ્ણાતોએ વિચાર-વિમર્શ કર્યો હતો કે ઓટોનોમસ સિસ્ટમ્સ, ફિઝિકલ AI અને રોબોટિક્સ નજીકના ભવિષ્યમાં વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને તકનીકી નવીનતાઓને કેવી રીતે બદલી નાખશે.

ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી (DST)ના સચિવ પ્રો. ઉમેશ વી. વાઘમારેએ આ સત્રનું ઉદ્ઘાટન કરતી વખતે જણાવ્યું હતું કે, “ઓટોનોમસ સિસ્ટમ્સ, ફિઝિકલ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને રોબોટિક્સને આગળ ધપાવવા માટે અને વૈજ્ઞાનિક વિચારોને સામાજિક પ્રભાવ ધરાવતા ઉકેલોમાં અનુવાદિત કરવા માટે ઉદ્યોગ, શિક્ષણ જગત, સંશોધકો, સ્ટાર્ટ-અપ્સ અને ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરનારાઓ વચ્ચેનું સહયોગ મહત્વપૂર્ણ છે.”

તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ટેકનોલોજીના આ ઉભરતા ક્ષેત્રોમાં પ્રગતિ માટે વપરાશકર્તાઓ, શિક્ષણશાસ્ત્રીઓ, સંશોધકો અને ઉદ્યોગના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચેનો સમન્વય આવશ્યક છે. તેમણે જણાવ્યું કે સંશોધનને વ્યવહારુ ઉપયોગોમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે તેમની વચ્ચેનો સંવાદ ખાસ મહત્ત્વનો છે, જેથી સમાજને લાભ થઈ શકે.

DSTના નેશનલ મિશન ઓન ઇન્ટરડિસિપ્લિનરી સાયબર-ફિઝિકલ સિસ્ટમ્સ પર પ્રકાશ પાડતા, પ્રો. વાઘમારે જણાવ્યું હતું કે દેશભરની 25 અગ્રણી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં ટેકનોલોજી ઇનોવેશન હબ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે. આ હબ પ્રયોગશાળાઓમાંથી વિચારોને માર્કેટપ્લેસ (બજાર) સુધી પહોંચાડવામાં મદદ કરવા માટે શિક્ષણ જગત, ઉદ્યોગ અને સ્ટાર્ટ-અપ્સ વચ્ચેના સંપર્ક-સંવાદને સુગમ બનાવે છે.

તેમણે નોંધ્યું હતું કે મિશનનો ફેઝ I ડિસેમ્બર 2027માં પૂર્ણ થવાનો છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે સત્રમાં વક્તાઓ અને સહભાગીઓ તરફથી મળેલા ચર્ચા-વિચારણા અને પ્રતિસાદ મિશનના બીજા તબક્કાની યોજનાઓ ઘડવામાં મદદ કરશે.

આ સત્રમાં મુખ્ય વક્તવ્ય આમંત્રિત પ્રવચનો અને પેનલ ચર્ચાનો સમાવેશ થાય છે, જે ઉદ્યોગ, શિક્ષણ જગત, સંશોધન સંસ્થાઓ અને સ્ટાર્ટ-અપ્સના દ્રષ્ટિકોણને એકસાથે લાવે છે. પ્રો. વાઘમારે વિવિધ હિતધારકોના અનુભવ અને આંતરદ્રષ્ટિનો લાભ લેવા માટે સક્રિય સહભાગિતા અને ચર્ચાને પ્રોત્સાહિત કરી હતી.

સત્ર દરમિયાન બોલતા, નીતિ આયોગના સભ્ય, પ્રો. અભય કરંદીકરે જણાવ્યું હતું કે ફિઝિકલ AIએ માત્ર આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનો પડકાર નથી પરંતુ તે સિસ્ટમ્સ એન્જિનિયરિંગનો પણ પડકાર છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે બુદ્ધિશાળી ભૌતિકનું સફળ કામગીરી કેટલાંક પરસ્પર જોડાયેલા ઘટકો પર આધારિત છે, જેમાં વિશ્વસનીય સેન્સર્સ, કાર્યક્ષમ એક્ટ્યુએટર્સ, રિયલ-ટાઇમ કમ્પ્યુટિંગ, મજબૂત કંટ્રોલ એલ્ગોરિધમ્સ, ઓછી-વિલંબતા ધરાવતું કોમ્યુનિકેશન અને ઊર્જા-કાર્યક્ષમ હાર્ડવેરનો સમાવેશ થાય છે.

પ્રો. કરંદીકરે અવલોકન કર્યું કે, ફિઝિકલ AI સિસ્ટમ્સ કોન્વર્સેસનલ AI ટૂલ્સ કરતાં અલગ છે કારણ કે ફેક્ટરીઓમાં કામ કરતા રોબોટ્સ અથવા ઓટોનોમસ વાહનો સાથે જોડાયેલી ભૂલોના તાત્કાલિક ભૌતિક પરિણામો આવી શકે છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ ક્ષેત્રમાં સંશોધન અને વિકાસ માટે વિશ્વસનીયતા, ચકાસણી, સુરક્ષા, સલામતી અને વિશ્વસનીયતા કેન્દ્રસ્થાને રહેવી જોઈએ.

તેમણે નિર્દેશ કર્યો હતો કે ભારત પાસે સિસ્ટમ્સ એન્જિનિયરિંગ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, મેન્યુફેક્ચરિંગ, એમ્બેડેડ સિસ્ટમ્સ, ડિઝાઇન, ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ અને સોફ્ટવેરમાં તેની ક્ષમતાઓનો ઉપયોગ કરીને ઓટોનોમસ સિસ્ટમ્સ વિકસાવવાની તક છે. રોબોટિક્સ, ઓટોનોમસ વાહનો અને અન્ય સાયબર-ફિઝિકલ સિસ્ટમ્સમાં હાલની ક્ષમતાઓમાં ઇન્ટેલિજન્સ અને અદ્યતન એલ્ગોરિધમ્સને સંકલિત કરવાથી વધુ વિશ્વસનીય, સુરક્ષિત અને ભરોસાપાત્ર ઓટોનોમસ ટેકનોલોજીનો વિકાસ થઈ શકે છે.

પ્રો. કરંદીકરે ફિઝિકલ AIના આંતરશાખાકીય સ્વભાવ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો, અને નોંધ્યું હતું કે પ્રગતિ માટે એમ્બેડેડ સિસ્ટમ્સ, AI મોડેલ્સ અને એલ્ગોરિધમ્સ પર કામ કરતા નિષ્ણાતો વચ્ચે સહયોગની જરૂર પડશે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ઓટોનોમસ સિસ્ટમ્સમાં મહત્વના સંશોધન પડકારોને ઉકેલવામાં આ સહયોગ મહત્વપૂર્ણ રહેશે.

સમર્પિત રાષ્ટ્રીય પહેલની શક્યતાનો ઉલ્લેખ કરતા, પ્રો. કરંદીકરે જણાવ્યું હતું કે હિતધારકો સાથેની ચર્ચા દરમિયાન ફિઝિકલ AI મિશનના પ્રસ્તાવ પર વિચાર કરવામાં આવ્યો છે. તેમણે સૂચવ્યું કે નેશનલ મિશન ઓન ઇન્ટરડિસિપ્લિનરી સાયબર-ફિઝિકલ સિસ્ટમ્સનો આગામી તબક્કો હાલના મિશન હેઠળ વિકસાવવામાં આવેલી ક્ષમતાઓ પર આગળ વધીને આ ક્ષેત્રને હાથ ધરવાની તક પૂરી પાડી શકે છે.

આ સત્ર ESTIC 2026નો એક ભાગ હતું, જે ઓક્ટોબર 27 થી 29 દરમિયાન ભારત મંડપમ, નવી દિલ્હી ખાતે યોજાઈ રહ્યું છે, જે ઉભરતી ટેકનોલોજી અને નવીનતા પર વિચાર-વિમર્શ કરવા માટે વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી, સંશોધન અને ઉદ્યોગના હિતધારકોને એકસાથે લાવે છે.

સત્ર 6માં ભાગ લેનારા અન્ય મહાનુભાવોમાં આનો સમાવેશ થાય છે: શ્રી જલજ એ. દાની, ચેરમેન, એડવર્બ ટેક્નોલોજીસ લિમિટેડ; પ્રો. પી. રાજલક્ષ્મી, IIT હૈદરાબાદ; શ્રી આશુતોષ દત્ત શર્મા, IIT દિલ્હી; ડૉ. રોહન પોલ, IIT દિલ્હી; પ્રો. સંતોષ કે. વિશ્વકર્મા, IIT ઇન્દોર; ડૉ. રોહિણી શ્રીવત્સ, માઇક્રોસોફ્ટ ઇન્ડિયા (ભૂતપૂર્વ CTO); પ્રો. કે. માધવ કૃષ્ણ, રોબોટિક્સ રિસર્ચ સેન્ટર અને કોહલી સેન્ટર ફોર ઇન્ટેલિજન્ટ સિસ્ટમ્સ; શ્રી આદિત્ય પ્રતાપ રાજાવત, એક્સટેરા રોબોટિક્સ; શ્રી માનસ ઉપાધ્યાય, ડીટાઉન રોબોટિક્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ; અને શ્રી રિતુકર વિજય, Ottonomy.io.

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com