উদীয়মান বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি আৰু উদ্ভাৱন সন্মিলন ২০২৬ উদ্বোধন প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ

উদীয়মান বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি আৰু উদ্ভাৱন সন্মিলন (ইএছটিআইচি) ২০২৬ৰ উদ্বোধনী দিনটোত ২৭ অক্টোবৰত নতুন দিল্লীৰ ভাৰত মণ্ডপমত বিজ্ঞান ক্ষেত্ৰৰ নেতা, নীতি নিৰ্ধাৰক আৰু ডিপ-টেক ষ্টাৰ্টআপকে ধৰি ৫,০০০ৰো অধিক গোলকীয় প্ৰতিনিধি একত্ৰিত হয়। দিনটোৰ কাৰ্যসূচীত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় নেতাসকলৰ ভাষণ, দুজন ন’বেল বঁটা বিজয়ীৰ পূৰ্ণাংগ আলোচনা, তিনিটা সমান্তৰাল কাৰিকৰী সত্ৰ, এটা ষ্টাৰ্টআপ প্ৰদৰ্শনী আৰু প’ষ্টাৰ ট্ৰেক, উদ্বোধনী অধিৱেশনৰ লগতে সন্ধিয়াৰ পেনেল আলোচনা অনুষ্ঠিত হয়। এই কাৰ্যসূচীসমূহৰ ভিতৰত, ঔদ্যোগিক পৰিসৰ বৃদ্ধি, ৰাজহুৱা উদ্দেশ্য আৰু ভাৰতৰ সামৰ্থ্য শক্তিশালী কৰিব পৰা আৰু বিশ্ব কল্যাণত অৰিহণা যোগাব পৰা প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ সৈতে মৌলিক গৱেষণা সংযোগ কৰাত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়।

উদ্বোধনী ভাষণত প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে বৈজ্ঞানিক সম্প্ৰদায়, গৱেষক আৰু যুৱ উদ্ভাৱকসকলক তিনি বছৰৰ কাৰ্য্যকৰী সময়সীমাৰ ভিতৰত দৃঢ়, পৰিমাপযোগ্য আৰু পৰিসৰযোগ্য প্ৰযুক্তিগত ফলাফল আগবঢ়াবলৈ আহ্বান জনায়। তেওঁ গুৰুত্ব আৰোপ কৰে যে বৈজ্ঞানিক সফলতাবোৰ বাস্তৱ-জগতৰ সমস্যাবোৰ সমাধান কৰিবলৈ, আত্মনিৰ্ভৰ ভাৰতৰ দৃষ্টিভংগীৰ অধীনত ৰাষ্ট্ৰীয় আত্মনিৰ্ভৰশীলতাক শক্তিশালী কৰিবলৈ আৰু মানৱ কল্যাণক আগুৱাই নিয়াৰ বাবে পৰীক্ষাগাৰৰ বাহিৰলৈও আগবাঢ়িব লাগে। ভাষণত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা, কোৱাণ্টাম প্ৰযুক্তি, উন্নত সামগ্ৰী আৰু জৈৱ প্ৰযুক্তিকে ধৰি অগ্ৰগামী ক্ষেত্ৰসমূহত গোলকীয় মান স্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ দায়বদ্ধতাক পুনৰ নিশ্চিত কৰা হয়।

বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি তথা ভূবিজ্ঞান দপ্তৰৰ কেন্দ্ৰীয় ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী (স্বতন্ত্ৰ দায়িত্বপ্ৰাপ্ত) ড^০ জিতেন্দ্ৰ সিঙে প্ৰযুক্তিৰ উপভোক্তা হোৱাৰ পৰা ভৱিষ্যতৰ বাবে সাজু গোলকীয় সহ-সৃষ্টিকৰ্তা হোৱালৈ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ ভূমিকাৰ পৰিবৰ্তনৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰে। তেওঁ দেশৰ ষ্টাৰ্টআপ পৰিবেশতন্ত্ৰৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ওপৰত আলোকপাত কৰি কয় যে ২০১৪ চনত প্ৰায় ৪০০ টা ষ্টাৰ্টআপৰ পৰা আজি ২.৩ লাখৰো অধিকলৈ সম্প্ৰসাৰণ হৈছে। এই ষ্টাৰ্টআপসমূহৰ আনুমানিক ৫০ৰ পৰা ৬০ শতাংশ টায়াৰ-২ আৰু টায়াৰ-৩ চহৰত অৱস্থিত। মন্ত্ৰীগৰাকীয়ে প্ৰযুক্তিগত উদ্যমিতাৰ ব্যাপক প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে এই কথা উল্লেখ কৰে।

ড^০ জিতেন্দ্ৰ সিঙে ভাৰতৰ আনুবংশিক আৰু ফেনোটাইপিক বৈচিত্ৰ্যক জৈৱ প্ৰযুক্তিৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্পদ হিচাপে উল্লেখ কৰে আৰু জিন সংশ্লেষণ, প্ৰণালী জীৱবিজ্ঞান আৰু পাৰমাণৱিক ঔষধৰ ক্ষেত্ৰত শক্তিশালী ঘৰুৱা সামৰ্থ্যৰ বাবে আহ্বান জনায়। তেওঁ এই ক্ষেত্ৰসমূহত কাম ত্বৰান্বিত কৰাৰ সন্দৰ্ভত শান্তি আইনকে ধৰি শেহতীয়া আইনী সংস্কাৰৰ কথা উল্লেখ কৰে। তেওঁৰ মন্তব্যত দেশৰ জৈৱ প্ৰযুক্তি পৰিবেশতন্ত্ৰৰ অগ্ৰাধিকাৰৰ ভিতৰত থলুৱা গৱেষণাৰ সামৰ্থ্য আৰু ভাৰতৰ বৈজ্ঞানিক শক্তিৰ পৰা প্ৰায়োগিক বিকাশে স্থান লাভ কৰে।

ভাৰত চৰকাৰৰ প্ৰধান বৈজ্ঞানিক উপদেষ্টা অধ্যাপক অজয় কে সুদে মৌলিক বৈজ্ঞানিক গৱেষণা, ঔদ্যোগিক উন্নীতকৰণ আৰু নিয়ামক নীতিৰ মাজত ঘনিষ্ঠ সংহতিৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথা উল্লেখ কৰে। তেওঁ ইএছটিআইচিৰ ১২ টা মূল বিষয়গত অগ্ৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰ আৰু কোৱাণ্টাম যোগাযোগ, উৎপাদক আৰু স্বয়ংচালিত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা, ছেমিকণ্ডাক্টৰ ফেব্রিকেচন, উন্নত উৎপাদন আৰু গভীৰ মহাসাগৰ অভিযানকে ধৰি চিনাক্ত কৰা ক্ষেত্ৰসমূহৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰে। তেওঁৰ ভাষণে এই সন্মিলনখনক সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰীয় সামৰ্থ্য বিকাশৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় প্ৰতিষ্ঠান, ঔদ্যোগিক সামৰ্থ্য আৰু নীতিগত পৰিকাঠামোৰ সৈতে গৱেষণা সংযোগ কৰাৰ এখন মঞ্চ হিচাপে উপস্থাপন কৰে।

২০১৭ চনত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ ন’বেল বঁটা বিজয়ী কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক জোৱাকিম ফ্ৰেংকে লক্ষ্য আৱিষ্কাৰ আৰু ঔষধৰ আৰ্হিত ক্ৰায়’-ইলেক্ট্ৰন মাইক্ৰ’স্কপি (ক্ৰায়’-ইএম) বিষয়ত এক পূৰ্ণাংগ বক্তৃতা আগবঢ়ায়। এই বক্তৃতাত হাই-ৰিজলিউচন, একক-কণা (ছিংগল পাৰ্টিকল) ক্ৰায়’-ইএম আৰু মেক্ৰ’মলিকুলাৰ কমপ্লেক্সসমূহৰ ত্ৰিমাত্রিক দৃশ্যায়নত ব্যৱহৃত গণনামূলক আৰু গাণিতিক পৰিকাঠামো সামৰি লোৱা হৈছিল। এই অধিৱেশনত বৰ্ণনা কৰা হৈছিল যে কেনেদৰে এই কমপ্লেক্সসমূহৰ বিষয়ে গঠনমূলক তথ্যই যুক্তিসংগত ঔষধ-আৰ্হিৰ কাৰ্যপ্রবাহক সমৰ্থন কৰিব পাৰে আৰু গৱেষকসকলক জৈৱিক লক্ষ্যৰ তদন্তত সহায় কৰিব পাৰে।

১৯৯৩ চনত শৰীৰতত্ত্ব বা চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ন’বেল বঁটা বিজয়ী ছাৰ ৰিচাৰ্ড জে ৰবাৰ্টছে জীৱ বিজ্ঞানৰ স্প্লিট জিন আৰু অগ্ৰণী ক্ষেত্ৰৰ ওপৰত এক পৃথক বক্তৃতা প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁৰ বক্তৃতাত জিন স্প্লাইকিং, মাইক্ৰ’বায়েল জিনোমিক্স আৰু ৰিষ্ট্ৰিকচন-মোডিফিকেচন এনজাইমৰ মৌলিক প্ৰণালীবোৰ সামৰি লোৱা হৈছিল। ইয়াত জীৱ বিজ্ঞানৰ অগ্ৰগতিৰ সৈতে খাদ্য প্ৰণালী আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ প্ৰয়োগক সংযোগ কৰি বহনক্ষম কৃষি, জনস্বাস্থ্য আৰু ৰোগ নিৰ্ণয়ৰ সৈতে প্ৰাসংগিক জৈৱ প্ৰযুক্তি পদক্ষেপসমূহৰ কথাও বিবেচনা কৰা হয়।

ইয়াৰ পূৰ্বে ড^০ জিতেন্দ্ৰ সিঙে ষ্টাৰ্টআপ প্ৰদৰ্শনী আৰু পোষ্টাৰ ট্ৰেক উদ্বোধন কৰে। এই প্ৰদৰ্শনীত গভীৰ-প্ৰযুক্তি গৱেষণা আৰু উন্নয়ন, ষ্টাৰ্টআপ প্ৰটোটাইপ আৰু ইন্টাৰেক্টিভ প’ষ্টাৰ উপস্থাপন কৰা হয়। ইয়ে উদ্যোগৰ অংশীদাৰ, বিনিয়োগকাৰী, শৈক্ষিক গৱেষক আৰু নীতি নিৰ্ধাৰকসকলক সন্মিলনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহত গৱেষণা আৰু উদীয়মান প্ৰযুক্তিৰ সৈতে জড়িত হোৱাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে।

চিএছআইআৰৰ সঞ্চালকপ্ৰধান ড^০ (শ্ৰীমতী) এন কালাইচেলভিৰ অধ্যক্ষতাত অনুষ্ঠিত উন্নত নিৰ্মাণ বিষয়ক সত্ৰত প্ৰতিৰক্ষা গৱেষণা আৰু উন্নয়ন সংস্থাৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ ড^০ জি সতীশ ৰেড্ডীয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভাষণ প্ৰদান কৰে। তালিকাভুক্ত বক্তাসকলৰ ভিতৰত শ্ৰী ৰজত বাৰ্মা, শ্ৰীমতী ছায়া নানজাপ্পা, ড^০ এন চি মুৰ্মু, ড^০ চি আনন্দৰামকৃষ্ণন আৰু ড^০ নাগাহানুমাইয়া অন্যতম। এই অধিৱেশনত ডিজিটেল টুইন, সহযোগী ৰবট, যোগাত্মক উৎপাদন আৰু মেট্ৰ’লজি ৰূপায়ণ তথা ক্ষুদ্ৰ, লঘু আৰু মজলীয়া উদ্যোগৰ বাবে যোগান শৃংখল শক্তিশালী কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এই ক্ষেত্ৰসমূহে গৱেষণা আৰু অভিযান্ত্ৰিকক ঔদ্যোগিক উৎপাদনৰ সৈতে উন্নত উৎপাদন ক্ষমতাসমূহে কেনেদৰে সংযোগ কৰিব পৰা যায় আৰু ঘৰুৱা উৎপাদন আধাৰ শক্তিশালী কৰিব পৰা যায়, সেই বিষয়ে আলোচনা প্ৰস্তুত কৰে।

ইণ্ডিয়াএআইৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া শ্ৰী সৌৰভ বিজয়ে অধ্যক্ষতা কৰা জেনেৰেটিভ আৰু স্বায়ত্তশাসিত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা সত্ৰখনত আইআইটি মাদ্ৰাজৰ অধ্যাপক মিতেশ এম খাপৰাই মূল ভাষণ প্ৰদান কৰে। এই সত্ৰত মুখ্য বক্তাসকলৰ ভিতৰত প্ৰফেছৰ চেতন অৰোৰা, ড^০ আলপন ৰাভাল, প্ৰফেছৰ বলৰমন ৰবীন্দ্ৰন আৰু ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়ৰ সচিব শ্ৰী এছ কৃষ্ণনে অংশগ্ৰহণ কৰে। স্থানীয়ভাৱে বিকশিত ভাষাৰ আৰ্হি, ইণ্ডিয়াএআইৰ অধীনত উচ্চ-কাৰ্য্যকৰী কম্পিউটাৰৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ, এজেণ্টিক কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা আৰু সুৰক্ষিত নিয়োজনৰ বাবে পৰিকাঠামো আদি বিষয়ত আলোচনা কৰা হয়। এই সত্ৰত থলুৱা এআই ক্ষমতাৰ বিকাশ আৰু এই প্ৰযুক্তিৰ দায়িত্বশীল নিয়োজনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় চৰ্তসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হয়।

প্ৰণালী আৰু সংশ্লেষিত জীৱবিজ্ঞান সত্ৰত অভিযান্ত্ৰিক জৈৱিক প্ৰণালী আৰু বায়’ই৩ ৰাষ্ট্ৰীয় কৌশলৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াৰ কেন্দ্ৰীয় পৰিকাঠামো আছিল জৈৱিক আৰ্হিৰ বাবে ‘বুজি পোৱা, আৰ্হি প্ৰস্তুত কৰা, নিৰ্মাণ কৰা, পৰীক্ষা কৰা, শিকন’ চক্ৰ। অধিৱেশনত প্ৰয়োগৰ ক্ষেত্ৰ হিচাপে নিখুঁত জৈৱ চিকিৎসা, বিপাকীয় পথৰ আৰ্হি, জৈৱ সংৰক্ষিত শস্য আৰু আৱৰ্জনাৰ পৰা মূল্যলৈ জৈৱ উৎপাদন চিনাক্ত কৰা হয়। এই বিষয়সমূহে একেলগে জৈৱিক প্ৰণালীবোৰ বুজি পোৱাৰ পৰা স্বাস্থ্য, কৃষি আৰু উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োগৰ বাবে সেইবোৰৰ আৰ্হি আৰু পৰীক্ষা কৰালৈকে সংশ্লেষিত জীৱবিজ্ঞানক এটা বিশেষ পথ হিচাপে উপস্থাপন কৰে।

‘আত্মনিৰ্ভৰ ভাৰতৰ বাবে বিজ্ঞান আৰু পশ্ছাদঘাটমূলক প্ৰযুক্তি’ শীৰ্ষক সন্ধিয়াৰ আলোচনাৰ অধ্যক্ষতা কৰে অধ্যাপক অজয় কে সুদে। তালিকাভুক্ত পেনেলিষ্টসকল আছিল ড^০ টেচি থমাছ, জেনেৰেল এন এছ ৰাজা সুব্ৰামণী, অধ্যাপক ভানু পি জেনা, ড^০ সমীৰ সাৰণ আৰু অধ্যাপক ভি কে সিং। এই আলোচনাত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰযুক্তিগত সাৰ্বভৌমত্ব, বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ বাণিজ্যিকীকৰণ, গভীৰ প্ৰযুক্তিৰ পুঁজি যোগান আৰু বিভিন্ন খণ্ডত প্ৰযুক্তিৰ হস্তান্তৰৰ ব্যৱস্থা সন্দৰ্ভত আলোচনা কৰা হয়। এই বিষয়সমূহে গৱেষণা অনুবাদ, কৌশলগত সামৰ্থ্য আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান তথা উদ্যোগৰ মাজত প্ৰযুক্তিৰ গতিবিধিৰ প্ৰশ্নসমূহক একত্ৰিত কৰিছিল।

ইএছটিআইচি ২০২৬ প্ৰায় ১২ টা বিষয়গত অগ্ৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত আয়োজন কৰা হয় আৰু ই গৱেষক, চৰকাৰ, উদ্যোগ আৰু ষ্টাৰ্টআপসমূহক একত্ৰিত কৰে। প্ৰথম দিনাৰ কাৰ্য্যক্ৰমণিকাত প্ৰাথমিক বিজ্ঞানক উন্নত উৎপাদন, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা আৰু অভিযান্ত্ৰিক জৈৱিক প্ৰণালীৰ ব্যৱহাৰিক কামৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়, আনহাতে পূৰ্ণাংগ অধিৱেশনত গাঁথনিগত জীৱবিজ্ঞান আৰু জৈৱ বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হয়। প্ৰথম দিনাৰ সত্ৰত ১ লাখ কোটি টকাৰ গৱেষণা, উন্নয়ন আৰু উদ্ভাৱন পুঁজি আৰু এএনআৰএফ প্ৰণালীক বাণিজ্যিক সামগ্ৰীৰ দিশত প্ৰযুক্তি-প্ৰস্তুতি পৰ্যায়ৰ জৰিয়তে গভীৰ প্ৰযুক্তিৰ বিকাশক আগুৱাই নিয়াৰ পথ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হয়। এই সন্মিলনৰ উদ্দেশ্য হৈছে ৰাষ্ট্ৰীয় উন্নয়ন আৰু ব্যাপক মানৱ কল্যাণত অৰিহণা যোগোৱাৰ উদ্দেশ্যে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিক সক্ষম কৰা সংযোগসমূহ শক্তিশালী কৰা।

*****

NKR/AK/NM/HS/NB