પોસ્ટેડ ઓન:
26 OCT 2026 11:33AM by PIB Ahmedabad
|
ભારતના શિક્ષણ, ઉદ્યોગ અને સર્જનાત્મક ક્ષેત્રોમાં ઇમર્સિવ ટેકનોલોજીનો વ્યાપ વધી રહ્યો છે. માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય મુંબઈમાં ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ક્રિએટિવ ટેક્નોલોજીસ (IICT) જેવી પહેલ દ્વારા એનિમેશન, વિઝ્યુઅલ ઇફેક્ટ્સ, ગેમિંગ, કોમિક્સ અને એક્સટેન્ડેડ રિયાલિટી (AVGC-XR) ઇકોસિસ્ટમને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે. નેશનલ સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ તરીકે સ્થાપિત, IICT સર્જનાત્મક શિક્ષણ, કૌશલ્ય અને નવીનતાને મજબૂત બનાવવા માટે Google, Meta, Adobe અને Netflix સહિત વૈશ્વિક ટેકનોલોજી કંપનીઓ સાથે સહયોગ કરે છે. આ ઇકોસિસ્ટમને વધુ ટેકો આપતા, કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27માં ભારતભરની 15,000 માધ્યમિક શાળાઓ અને 500 કોલેજોમાં AVGC કન્ટેન્ટ ક્રિએટર લેબ્સ માટે ₹250 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા હતા.
|
ડિજિટલથી ઇમર્સિવ સુધી: ભારતનો આગામી કૂદકો
છેલ્લા દાયકામાં, ભારતે એક મજબૂત ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમ બનાવી છે જેણે ટેકનોલોજી સાથે રોજિંદી ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓને બદલી નાખી છે. UPI, Aadhaar, DigiLocker, UMANG અને BHASHINI જેવા પ્લેટફોર્મ્સે સેવાઓ અને માહિતીની ઍક્સેસનો વિસ્તાર કર્યો છે. જેમ જેમ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ વધુ વ્યાપક બનતા જાય છે, તેમ તેમ આગામી તક આ ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓને વધુ ઇન્ટરેક્ટિવ, દ્રશ્ય અને અનુભવપૂર્ણ બનાવવાની છે . આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, હાઇ-સ્પીડ કનેક્ટિવિટી અને કમ્પ્યુટિંગમાં ઝડપી પ્રગતિ આ પરિવર્તનને ફક્ત ડિજિટલ સેવાઓને ઍક્સેસ કરવાથી તેનો અનુભવ કરવા સક્ષમ બનાવી રહી છે. વધુ વાંચવા માટે ક્લિક કરો: ભારતની ડિજિટલ જાહેર માળખાગત સુવિધા અને AI સાથે ભારતનું પરિવર્તન
આ ઉભરતા તબક્કાને ઇમર્સિવ ટેકનોલોજી દ્વારા આકાર આપવામાં આવી રહ્યો છે , જે ડિજિટલ સામગ્રીને લોકો ભૌતિક વિશ્વનો અનુભવ કરે છે તેની નજીક લાવે છે. વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી, ઓગમેન્ટેડ રિયાલિટી, મિક્સ્ડ રિયાલિટી અને 360-ડિગ્રી અનુભવો ઇન્ટરેક્ટિવ વાતાવરણ બનાવી શકે છે અને વપરાશકર્તાઓને નવી રીતે ડિજિટલ સામગ્રી સાથે જોડાવા માટે સક્ષમ બનાવી શકે છે. આ ક્ષમતાઓ વર્ચ્યુઅલ સિમ્યુલેશન દ્વારા શિક્ષણ, ઇમર્સિવ તાલીમ દ્વારા આરોગ્યસંભાળ અને વર્ચ્યુઅલ એક્સપ્લોરેશન દ્વારા પ્રવાસનને પરિવર્તિત કરી શકે છે. તેઓ સંસ્કૃતિ, ગેમિંગ, મનોરંજન, રિટેલ અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં વધુ આકર્ષક અનુભવો પણ બનાવી શકે છે. આમ કરવાથી, ઇમર્સિવ ટેકનોલોજી પરંપરાગત સ્ક્રીન-આધારિત ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓથી આગળ ભારતના હાલની ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમની અસરને વિસ્તૃત કરી શકે છે.
આ તકનું પ્રમાણ ભારતના ઝડપથી વિકસતા ઇમર્સિવ ટેકનોલોજી બજારમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે. આ બજારે 2023 માં USD 1,259.5 મિલિયનની આવક ઉભી કરી હતી અને 2030 સુધીમાં USD 7,818.7 મિલિયન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે, જે 29.8 ટકાના CAGR થી વધી રહ્યો છે. ભારત એશિયા પેસિફિકમાં સૌથી ઝડપથી વિકસતું પ્રાદેશિક બજાર બનવાનો અંદાજ છે, જે તેના ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમ, મધ્યમ વર્ગના વિસ્તરણ અને વધતા ઇ-કોમર્સ અપનાવવાને કારણે સમર્થિત છે. આ વૃદ્ધિ ભારત માટે એક મોટા બજારથી આગળ વધવાની અને ઇમર્સિવ ટેકનોલોજી માટે વૈશ્વિક કેન્દ્ર તરીકે ઉભરી આવવાની તક રજૂ કરે છે . સંશોધન, સ્ટાર્ટઅપ્સ, પ્રતિભા, સામગ્રી અને સ્વદેશી ટેકનોલોજીમાં ક્ષમતાઓનું નિર્માણ ભારતને આગામી પેઢીના ઇમર્સિવ અનુભવોને આકાર આપવામાં અને વૈશ્વિક ડિજિટલ અર્થતંત્રમાં તેની સ્થિતિ મજબૂત બનાવવામાં મદદ કરી શકે છે.
|
 સર્જનાત્મક મન, ઉત્પ્રેરક વિજ્ઞાન, સશક્તિકરણ ટેકનોલોજી
ભારતના ઉભરતા વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને નવીનતા કોન્ક્લેવનું બીજું સંસ્કરણ, ESTIC-2026, 27-29 ઓક્ટોબર 2026 દરમિયાન નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે યોજાશે. આ કાર્યક્રમ "ક્રિએટિવ માઇન્ડ્સ, કેટલાઇઝિંગ સાયન્સ, એમ્પાવરિંગ ટેકનોલોજીસ" થીમ હેઠળ આયોજિત કરવામાં આવશે. વૈજ્ઞાનિક અને ઔદ્યોગિક સંશોધન પરિષદ (CSIR) દ્વારા આયોજિત, ESTIC-2026 મંત્રાલયો, સંશોધકો, નવીનતાઓ, ઉદ્યોગ નેતાઓ, ડીપ-ટેક સ્ટાર્ટ-અપ્સ અને વૈશ્વિક નિષ્ણાતોને ઉભરતા વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીને આગળ વધારવા માટે એકસાથે લાવશે. આ કોન્ક્લેવમાં ઇમર્સિવ ટેક: જનરેટિવ XR અને સ્પેશિયલ કમ્પ્યુટિંગ સહિત 12 થીમેટિક ક્ષેત્રો હશે . આ કાર્યક્રમમાં પૂર્ણ સત્રો, તકનીકી ચર્ચાઓ અને પ્રદર્શનો હશે. એજન્ડા વિશે વધુ વાંચો: ESTIC 2026
|
ઇમર્સિવ ટેક્નોલોજીઓને સમજવી
ઇમર્સિવ ટેક્નોલોજીઓ એ ટેકનોલોજીનો એક ઉભરતો સમૂહ છે જે ઇન્ટરેક્ટિવ, આકર્ષક અને વાસ્તવિક ડિજિટલ અનુભવો બનાવે છે. ઇમર્સિવ ટેક્નોલોજીઓ ભૌતિક અને ડિજિટલ વિશ્વોને જોડી શકે છે. તેઓ વપરાશકર્તાઓને ડિજિટલ સામગ્રી સાથે એવી રીતે ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરવા સક્ષમ બનાવે છે જે વધુ કુદરતી અને અનુભવપૂર્ણ લાગે. વપરાશકર્તાઓ ડિજિટલ વસ્તુઓ સાથે ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરી શકે છે અને સિમ્યુલેટેડ પરિસ્થિતિઓનો પ્રતિસાદ આપી શકે છે. પરંપરાગત ડિજિટલ મીડિયાથી વિપરીત, આ ટેકનોલોજીઓ બહુવિધ ઇન્દ્રિયોને જોડે છે અને હાજરીની મજબૂત ભાવના બનાવી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, વિદ્યાર્થી ફક્ત સ્ક્રીન પર આકૃતિઓ જોવાને બદલે વર્ચ્યુઅલ પ્રયોગશાળાનું અન્વેષણ કરી શકે છે. તેવી જ રીતે, એક પ્રવાસી ભૌતિક રીતે હેરિટેજ સાઇટની મુલાકાત લેતા પહેલા વર્ચ્યુઅલી અન્વેષણ કરી શકે છે. ઇમર્સિવ ટેકનોલોજીના ત્રણ સૌથી સામાન્ય સ્વરૂપો વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી (VR), ઓગમેન્ટેડ રિયાલિટી (AR) અને મિક્સ્ડ રિયાલિટી (MR) છે. સામૂહિક રીતે, આ ટેકનોલોજીઓને ઘણીવાર એક્સટેન્ડેડ રિયાલિટી (XR) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
|
વિસ્તૃત વાસ્તવિકતા (XR)
એક્સટેન્ડેડ રિયાલિટી (XR) એ એવી ટેકનોલોજીઓનો ઉલ્લેખ કરે છે જે કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ્સ અને પહેરી શકાય તેવા ઉપકરણો દ્વારા વાસ્તવિક અને ડિજિટલ વાતાવરણને જોડે છે. તે લોકો અને ડિજિટલ સામગ્રી વચ્ચે વિવિધ સ્તરની ક્રિયાપ્રતિક્રિયા બનાવે છે. XR માં વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી (VR), ઓગમેન્ટેડ રિયાલિટી (AR) અને મિક્સ્ડ રિયાલિટી (MR)નો સમાવેશ થાય છે.
- વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી (VR) વપરાશકર્તાની આસપાસ એક સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ વાતાવરણ બનાવે છે. તે મુખ્યત્વે દૃષ્ટિ અને ધ્વનિને જોડે છે જેથી હાજરીની મજબૂત ભાવના ઉત્પન્ન થાય. વપરાશકર્તાઓ વિશિષ્ટ ઉપકરણોનો ઉપયોગ કરીને આ સિમ્યુલેટેડ વાતાવરણનું અન્વેષણ કરી શકે છે અને તેની સાથે ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરી શકે છે.
- ઓગમેન્ટેડ રિયાલિટી (AR) વપરાશકર્તાના હાલના ભૌતિક વાતાવરણમાં ડિજિટલ માહિતી ઉમેરે છે. તે દૃષ્ટિ અને ધ્વનિને જોડે છે, જ્યારે વાસ્તવિક દુનિયાના વાતાવરણને દૃશ્યમાન રાખે છે. ઉદાહરણ તરીકે, AR ભૌતિક દુનિયા પર દિશાઓ, માહિતી અથવા ડિજિટલ વસ્તુઓ પ્રદર્શિત કરી શકે છે.
- મિક્સ્ડ રિયાલિટી (MR) ભૌતિક અને ડિજિટલ વિશ્વોને એક ઇન્ટરેક્ટિવ વાતાવરણમાં જોડે છે. તે દૃષ્ટિ અને ધ્વનિને જોડે છે, જ્યારે ડિજિટલ વસ્તુઓને ભૌતિક આસપાસના વાતાવરણ સાથે ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરવાની મંજૂરી આપે છે. વપરાશકર્તાઓ ડિજિટલ વસ્તુઓને જોઈ અને તેમની સાથે ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરી શકે છે જાણે કે તેઓ વાસ્તવિક વાતાવરણનો ભાગ હોય.
|
અન્ય સંબંધિત તકનીક, જેમ કે 360-ડિગ્રી વિડિઓ અને હેપ્ટિક ટેકનોલોજી પણ વ્યાપક ઇમર્સિવ ટેકનોલોજી ઇકોસિસ્ટમનો ભાગ બનાવે છે. 360-ડિગ્રી વિડિઓ વપરાશકર્તાઓને દરેક દિશામાં દ્રશ્ય જોવાની મંજૂરી આપે છે. વપરાશકર્તાઓ તેમની જોવાની દિશા બદલી શકે છે અને રેકોર્ડ કરેલા વાતાવરણના વિવિધ ભાગોનું અન્વેષણ કરી શકે છે. હેપ્ટિક ટેકનોલોજી સ્પર્શ-આધારિત પ્રતિસાદ પ્રદાન કરવા માટે કંપન, દબાણ અથવા અન્ય ભૌતિક સંવેદનાઓનો ઉપયોગ કરે છે. તે વર્ચ્યુઅલ અથવા ઇન્ટરેક્ટિવ અનુભવો દરમિયાન ભૌતિક સંવેદનાઓનું અનુકરણ કરીને ડિજિટલ ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓને વધુ વાસ્તવિક બનાવી શકે છે.
અનુભવમાં પ્રવેશ: ભારત ઇમર્સિવ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરી રહ્યું છે
શિક્ષણ
સંશોધકો ગ્રામીણ શાળાઓ માટે AR/VR-સક્ષમ શિક્ષણ ઉકેલો વિકસાવી રહ્યા છે . આ પહેલ માધ્યમિક શાળાના વિદ્યાર્થીઓ માટે શિક્ષણ અને શિક્ષણને સુધારવા માટે ડિજિટલ તકનીકોનો ઉપયોગ કરે છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય ઇમર્સિવ, VR-આધારિત શિક્ષણ વાતાવરણ બનાવવાનો છે જ્યાં વિદ્યાર્થીઓ ઇન્ટરેક્ટિવ અનુભવો દ્વારા ઇતિહાસ, સામાજિક વિજ્ઞાન, વિજ્ઞાન અને ભાષાઓ જેવા વિષયોનું અન્વેષણ કરી શકે.
આ ટેકનોલોજીઓ વર્ગખંડમાં શિક્ષણને વધુ આકર્ષક બનાવી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, AR-આધારિત મોબાઇલ એપ્લિકેશન એનિમેટેડ ફોટોગ્રાફ્સ, ઇન્ટરેક્ટિવ નકશા અને આર્કાઇવલ દસ્તાવેજો દ્વારા 500 વર્ષના ભારતીય ઇતિહાસને જીવંત બનાવી શકે છે. તેવી જ રીતે, VR સિમ્યુલેશન વિદ્યાર્થીઓને ત્રિ-પરિમાણીય મોડેલો દ્વારા સૌરમંડળનું અન્વેષણ કરવાની અથવા માનવ શરીરનો અભ્યાસ કરવાની મંજૂરી આપી શકે છે. અમૂર્ત ખ્યાલોને કલ્પના કરવા અને સમજવામાં સરળ બનાવીને, આ અભિગમો શિક્ષણને સમૃદ્ધ બનાવી શકે છે અને વિદ્યાર્થીઓને ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે તૈયાર કરવામાં મદદ કરી શકે છે.
વારસો અને પર્યટન
સરકાર ભારતના સાંસ્કૃતિક વારસાને વધુ સુલભ અને આકર્ષક બનાવવા માટે એક્સટેન્ડેડ રિયાલિટી (XR) અને અન્ય ડિજિટલ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરી રહી છે. સંસ્કૃતિ મંત્રાલયે મુલાકાતીઓના અનુભવોને સુધારવા અને સંગ્રહાલય સંગ્રહ વિશેની માહિતી સાચવવા માટે ડિજિટલ સાધનો અપનાવ્યા છે. આવું જ એક સાધન JATAN સોફ્ટવેર છે , જે સંગ્રહાલયની કલાકૃતિઓ અને તેમના રેકોર્ડને ડિજિટાઇઝ કરવામાં મદદ કરે છે. અત્યાર સુધીમાં, આઠ રાષ્ટ્રીય સ્તરના સંગ્રહાલયો અને બે ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) સંગ્રહાલયોને JATAN નો ઉપયોગ કરીને ડિજિટાઇઝ કરવામાં આવ્યા છે. તેમના સંગ્રહો મ્યુઝિયમ ઓફ ઈન્ડિયા ડિજિટલ રિપોઝીટરી દ્વારા સુલભ છે, જે લોકોને ભારતના વારસાને ઓનલાઈન શોધવામાં સક્ષમ બનાવે છે.
આ ડિજિટલ પાયા પર નિર્માણ કરીને, સંગ્રહાલયો મુલાકાતીઓ માટે ઇન્ટરેક્ટિવ અનુભવો પણ રજૂ કરી રહ્યા છે. કોલકાતામાં ભારતીય સંગ્રહાલયે ગેલેરી મુલાકાતોને સમૃદ્ધ બનાવવા માટે AI-આધારિત ઇન્ટરેક્ટિવ સુવિધાઓ અને AR સાધનો રજૂ કર્યા છે. તેણે ડિજિટલ ટેકનોલોજી દ્વારા સાંસ્કૃતિક વારસાને દર્શાવતા વર્ચ્યુઅલ પ્રદર્શનમાં Google Arts & Culture સાથે પણ સહયોગ કર્યો છે. તેવી જ રીતે, કર્ણાટકમાં હમ્પી અને બિહારમાં નાલંદા ખાતે ASI સંગ્રહાલયો તેમના સંગ્રહોના મોબાઇલ-આધારિત વર્ચ્યુઅલ પ્રવાસો ઓફર કરે છે. આ પહેલ મુલાકાતીઓને ડિજિટલ રીતે કલાકૃતિઓનું અન્વેષણ કરવામાં મદદ કરે છે, જે સાંસ્કૃતિક અનુભવોને સંગ્રહાલય પરિસરની બહાર વધુ આકર્ષક અને સુલભ બનાવે છે. ભારતીય સંગ્રહાલય, કોલકાતાના વર્ચ્યુઅલ પ્રવાસ માટે ક્લિક કરો .
શાસન અને માળખાગત સુવિધા
ભારત તેના માળખાગત આયોજન અને સંચાલન કેવી રીતે કરે છે તે પણ ઇમર્સિવ ટેકનોલોજી દ્વારા આકાર લઈ રહ્યું છે. ટેલિકોમ્યુનિકેશન વિભાગે " સંગમ: ડિજિટલ ટ્વીન " પહેલ શરૂ કરી, જેમાં વધુ સારા માળખાગત આયોજન માટે ડિજિટલ ટ્વીન ટેકનોલોજીને 5G, IoT અને AI સાથે જોડીને કામ કર્યું. ડિજિટલ ટ્વીન મેપિંગ પહેલાથી જ શહેર આયોજનને સમર્થન આપી રહ્યું છે, જેમ કે વારાણસી અર્બન 3D સ્પેશિયલ પ્લાનિંગ પ્રોજેક્ટમાં જોવા મળે છે. 2035 સુધીમાં, ભારત મુખ્ય શહેરી કેન્દ્રો માટે રાષ્ટ્રીય ડિજિટલ ટ્વીન બનાવવાનું લક્ષ્ય રાખે છે , જે શહેર આયોજન અને વ્યવસ્થાપનને સુધારવા માટે ડિજિટલ પ્રતિકૃતિઓ બનાવે છે.
|
ડિજિટલ ટ્વીન શું છે?
ડિજિટલ ટ્વીન એ વાસ્તવિક દુનિયાના ઑબ્જેક્ટ, સિસ્ટમ અથવા સ્થળનું વર્ચ્યુઅલ મોડેલ છે. તે વાસ્તવિક દુનિયાના ડેટાનો ઉપયોગ પરિસ્થિતિઓ અને વર્તનનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટે કરે છે, જે વપરાશકર્તાઓને પરિસ્થિતિઓનું નિરીક્ષણ કરવામાં અને ડિજિટલ રીતે શક્ય ફેરફારોનું પરીક્ષણ કરવામાં મદદ કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, મશીનનું ડિજિટલ ટ્વીન સંભવિત ખામીઓને ઓળખવામાં મદદ કરી શકે છે, જ્યારે શહેરનું મોડેલ આયોજકોને અમલીકરણ પહેલાં માળખાકીય પ્રોજેક્ટ્સની સંભવિત અસરનું મૂલ્યાંકન કરવામાં મદદ કરી શકે છે. એક ઉદાહરણ ઈન્ડિયા મોબાઈલ કોંગ્રેસ 2025 માં ટેલિકોમ્યુનિકેશન વિભાગ (DoT) દ્વારા પ્રદર્શિત કરાયેલ મોબિલિટી ડિજિટલ ટ્વીન છે. તે ટેલિકોમ-ડેરિવ્ડ મોબિલિટી ડેટાનો ઉપયોગ લોકો વિવિધ વિસ્તારોમાં કેવી રીતે મુસાફરી કરે છે અને કેવી રીતે આગળ વધે છે તેનું વિશ્લેષણ કરવા માટે કરે છે. દિલ્હીમાં વસંત કુંજ અને સેન્ટ્રલ વિસ્ટામાં પ્રદર્શનોએ મુસાફરીના પેટર્નની તપાસ કરી અને મેટ્રો સ્ટેશન કેચમેન્ટ વિસ્તારોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં મદદ કરી. અયોધ્યામાં, મોબિલિટી ડેટાનો ઉપયોગ પ્રવાસીઓના પ્રવાહ, મુસાફરીના મોડ્સ અને રોકાણના પેટર્નનો અભ્યાસ કરવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. આ આંતરદૃષ્ટિ અધિકારીઓને પરિવહન લિંક્સની યોજના બનાવવામાં, પ્રવાસન માળખાગત સુવિધાઓ સુધારવામાં અને પ્રોજેક્ટ્સને અંતિમ સ્વરૂપ આપતા પહેલા વધુ સારી રીતે જાણકાર નિર્ણયો લેવામાં મદદ કરી શકે છે.
|
સર્જનાત્મક અર્થતંત્ર અને મનોરંજન
ઇમર્સિવ ટેકનોલોજી એ ભારતના મીડિયા અને મનોરંજન ક્ષેત્રનો વધતો ભાગ છે, જે AVGC-XR ફ્રેમવર્ક સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલું છે. એક સ્વતંત્ર અહેવાલ મુજબ , ભારતનું ગેમિંગ ક્ષેત્ર 2024 માં $3.8 બિલિયનથી વધીને FY29 સુધીમાં $9.2 બિલિયન થવાનો અંદાજ છે, જે આ ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાના સ્કેલને પ્રતિબિંબિત કરે છે. WAVES સમિટ જેવા રાષ્ટ્રીય પ્લેટફોર્મ વૈશ્વિક પ્રેક્ષકો સમક્ષ ભારતની સર્જનાત્મક અને ઇમર્સિવ મીડિયા ક્ષમતાઓનું વધુ પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે.
ઇમર્સિવ ટેકનોલોજીને શક્તિ આપવી: ભારતની મુખ્ય પહેલ
સરકારના વ્યાપક AVGC-XR ફ્રેમવર્ક દ્વારા ઇમર્સિવ ટેકનોલોજીને સમર્થન આપવામાં આવે છે . આ ફ્રેમવર્ક એનિમેશન, વિઝ્યુઅલ ઇફેક્ટ્સ, ગેમિંગ, કોમિક્સ અને એક્સટેન્ડેડ રિયાલિટીને આવરી લે છે. ઇમર્સિવ ટેકનોલોજી માટે ભારતનો નીતિગત ટેકો એકલ યોજના તરીકે નહીં, પરંતુ મોટા, એકીકૃત દબાણના ભાગ રૂપે આવે છે. વધુ વાંચવા માટે ક્લિક કરો: AVGC-XR ક્રાંતિને શક્તિ આપવી
AVGC-XR પ્રમોશન ટાસ્ક ફોર્સ
માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય (MIB) દ્વારા એપ્રિલ 2022માં AVGC પ્રમોશન ટાસ્ક ફોર્સની રચના કરવામાં આવી હતી . તે એનિમેશન, વિઝ્યુઅલ ઇફેક્ટ્સ, ગેમિંગ અને કોમિક્સ (AVGC) ઉદ્યોગ, શિક્ષણ અને સરકારના પ્રતિનિધિઓને એકસાથે લાવે છે . આ ટાસ્ક ફોર્સ ક્ષેત્રના વિકાસ અને વિકાસને મજબૂત બનાવવા માટે સંકલિત પ્રયાસો માટે એક પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે. તેનો કાર્યભાર ત્રણ મુખ્ય સિદ્ધાંતો દ્વારા સંચાલિત છે. આમાં જાહેર-ખાનગી સહયોગ, આંતર-મંત્રીમંડળ સંકલન અને ક્ષેત્રીય વિકાસ માટે સંકલિત અભિગમનો સમાવેશ થાય છે.
ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ક્રિએટિવ ટેક્નોલોજીસ (IICT)
ટાસ્ક ફોર્સની ભલામણ પર, સરકારે AVGC-XR ક્ષેત્ર માટે કુશળ પ્રતિભાઓનું નિર્માણ કરવા માટે રાષ્ટ્રીય શ્રેષ્ઠતા કેન્દ્ર (NCoE) ની સ્થાપના કરી. આ 2025માં સ્થપાયેલ ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ક્રિએટિવ ટેક્નોલોજીસ (IICT) તરીકે આકાર પામ્યું. માર્ચ 2026 સુધીમાં, IICT એ AVGC-XR ક્ષેત્રના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં 18 અભ્યાસક્રમો રજૂ કર્યા છે, જેમાં 135 થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ નોંધાયેલા છે.
|
GENESIS (નવીન સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે જનરલ-નેક્સ્ટ સપોર્ટ)
ટાયર-II અને ટાયર-III શહેરોમાં સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમને વેગ આપવા માટે, MeitY એ GENESIS યોજનાને મંજૂરી આપી. 2022 માં શરૂ કરાયેલ, તેનો હેતુ પાંચ વર્ષમાં લગભગ 1,600 ટેક સ્ટાર્ટઅપ્સને ટેકો આપવાનો છે. આમાં AR, VR અને સ્પેશિયલ કમ્પ્યુટિંગ જેવી ઇમર્સિવ ટેકનોલોજીમાં કામ કરતા સ્ટાર્ટઅપ્સનો સમાવેશ થાય છે. MeitY સ્ટાર્ટઅપ હબ દ્વારા, આ યોજના હાલમાં 84 AR/VR સ્ટાર્ટઅપ્સને સપોર્ટ કરે છે. તે દેશભરમાં 106 ઇન્ક્યુબેટર્સને પણ ટેકો આપે છે.
|
AVGC કન્ટેન્ટ ક્રિએટર લેબ્સ
કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 હેઠળ, સરકારે 15,000 માધ્યમિક શાળાઓ અને 500 કોલેજોમાં એનિમેશન, વિઝ્યુઅલ ઇફેક્ટ્સ, ગેમિંગ અને કોમિક્સ (AVGC) કન્ટેન્ટ ક્રિએટર લેબ્સ સ્થાપિત કરવા માટે ₹250 કરોડ ફાળવ્યા છે . ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ક્રિએટિવ ટેક્નોલોજીસ (IICT), મુંબઈ, આ પહેલના આયોજન, સંકલન અને અમલીકરણ માટે નોડલ એજન્સી તરીકે સેવા આપશે. આ લેબ્સનો ઉદ્દેશ્ય વિદ્યાર્થીઓને એનિમેશન, વિઝ્યુઅલ ઇફેક્ટ્સ, ગેમિંગ અને ડિજિટલ કન્ટેન્ટ ક્રિએશનમાં વ્યવહારુ કુશળતાથી સજ્જ કરવાનો છે. તેઓ ઉદ્યોગ-સંબંધિત સાધનો અને ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને સર્જનાત્મક વિચારો વિકસાવવા અને વ્યવહારુ અનુભવ મેળવવાની તકો પૂરી પાડશે. આ પહેલ યુવા પ્રતિભાને ઉછેરવા અને ભારતના વધતા સર્જનાત્મક અર્થતંત્રમાં ઉભરતા કારકિર્દી માટે વિદ્યાર્થીઓને તૈયાર કરવાનો છે.
વેવએક્સ
MIB દ્વારા શરૂ કરાયેલ એક સમર્પિત મીડિયા-ટેક સ્ટાર્ટઅપ એક્સિલરેટર અને ઇન્ક્યુબેટર છે . તે AVGC-XR અને અન્ય ઉભરતી મીડિયા ટેકનોલોજીમાં કામ કરતા સ્ટાર્ટઅપ્સને સપોર્ટ કરે છે. વેવએક્સનો ઉદ્દેશ્ય સ્ટાર્ટઅપ્સને તેમની ટેકનોલોજીને મજબૂત બનાવવા, બજાર-તૈયાર ઉકેલો વિકસાવવા અને વૈશ્વિક તકોનું અન્વેષણ કરવામાં મદદ કરવાનો છે.
|
ભારતની AVGC-XR વૃદ્ધિની વાર્તામાં અગ્રણી રાજ્યો
- કર્ણાટકની AVGC-XR નીતિ 3.0 AVGC-XR કંપનીઓ માટે કૌશલ્ય વિકાસ, માળખાગત સુવિધાઓ, ઉત્પાદન અનુદાન અને નાણાંકીય પ્રોત્સાહનોને સમર્થન આપે છે. રાજ્ય KITVEN AVGC ફંડનું પણ સંચાલન કરે છે , જેમાં AVGC અને સંબંધિત ક્ષેત્રોમાં કામ કરતી કંપનીઓમાં રોકાણ કરવા માટે ₹20 કરોડનું ભંડોળ છે.
- મહારાષ્ટ્રની AVGC-XR નીતિ 2025 માં ₹3,268 કરોડની નાણાકીય યોજના છે અને 2050 સુધી વિસ્તરેલું વિઝન છે. આ નીતિ સરકાર દ્વારા સમર્થિત સહાય અને માળખાગત સુવિધા દ્વારા રાજ્યના AVGC-XR ઇકોસિસ્ટમના વિસ્તરણ માટે એક સમર્પિત માળખું પૂરું પાડે છે.
- તેલંગાણાની 2016 ની IMAGE નીતિએ હૈદરાબાદના IMAGE ટાવર દ્વારા સંચાલિત એનિમેશન, VFX, ગેમિંગ અને કોમિક્સ માટે એક સમર્પિત માળખું સ્થાપિત કર્યું. ઇકોસિસ્ટમમાં 150+ AVGC/VFX કંપનીઓ, 140+ ગેમિંગ અને એનિમેશન કંપનીઓ, 30,000 સીધી નોકરીઓ અને સોફ્ટવેર ટેકનોલોજી પાર્ક્સ ઓફ ઇન્ડિયા (STPI)-IMAGE દ્વારા 100 સ્ટાર્ટઅપ્સનો સમાવેશ થાય છે, જે ઉત્પાદન માળખા, તાલીમ અને વૈશ્વિક ક્લાઉડ એક્સેસ દ્વારા સમર્થિત છે.
- તમિલનાડુની AVGC-XR નીતિ 2026 2030 સુધીમાં 200+ સ્ટાર્ટઅપ્સ, લગભગ 2 લાખ નોકરીઓ અને ભારતના AVGC-XR બજારના 20% સુધીનું લક્ષ્ય રાખે છે. તે ચેન્નાઈમાં "ELCOT Viyan AVGC-XR સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ" ને આગામી ત્રણ વર્ષમાં કોઈમ્બતુર, મદુરાઈ, તિરુચિરાપલ્લી, સેલમ અને તિરુનેલવેલી પ્રદેશોમાં હબ અને પ્રવક્તા તરીકે સમર્થન પણ પૂરું પાડે છે.
- કેરળની AVGC-XR નીતિ 2024 એક વિશિષ્ટ પ્રતિભા પાઇપલાઇન બનાવવા પર ભાર મૂકે છે. તે ઉદ્યોગ-સંરેખિત નોકરીની ભૂમિકાઓ, ફેકલ્ટી વિકાસ અને AVGC-XR અભ્યાસક્રમોનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે જેમાં શાળાઓથી ઉચ્ચ શિક્ષણ સુધી VR, AR, ગેમિંગ, VFX અને ડિજિટલ કલાનો સમાવેશ થાય છે. આ મિશનનો ઉદ્દેશ્ય 2029 સુધીમાં AVGC-XR ઉદ્યોગમાં 50,000 નવી નોકરીઓનું સર્જન કરવાનો છે, જે સમૃદ્ધ જ્ઞાન-આધારિત અર્થતંત્રને પ્રોત્સાહન આપવાની કેરળની પ્રતિબદ્ધતાને મજબૂત બનાવે છે.
- મધ્યપ્રદેશની AVGC-XR નીતિ 2025 શ્રેષ્ઠતા કેન્દ્રો, AVGC-XR પ્રયોગશાળાઓ અને લક્ષિત કૌશલ્યને રોકાણ પ્રોત્સાહનો સાથે જોડે છે. આ નીતિ મૂડી રોકાણ, રોજગાર સર્જન, ઉત્પાદન ખર્ચ, ગુણવત્તા પ્રમાણપત્ર અને IP નિર્માણને પણ સમર્થન આપે છે.
- ઉત્તર પ્રદેશ નોઈડા આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઇમથક અને પ્રસ્તાવિત આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ સિટી નજીક જેવરમાં AVGC-XR પાર્ક વિકસાવી રહ્યું છે. આ પાર્ક એનિમેશન, VFX, ગેમિંગ, મોશન કેપ્ચર, વર્ચ્યુઅલ પ્રોડક્શન અને XR સુવિધાઓને એકીકૃત કરશે. તેનો ઉદ્દેશ્ય રોકાણ આકર્ષવા, સ્ટાર્ટઅપ્સને ટેકો આપવા, કુશળ રોજગાર બનાવવા અને રાજ્યના ડિજિટલ સર્જનાત્મક અર્થતંત્રને મજબૂત બનાવવાનો છે.
- રાજસ્થાને રાજ્યના બજેટ 2024-25માં એનિમેશન, VFX, ગેમિંગ, કોમિક્સ અને ઇમર્સિવ ટેકનોલોજી ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવવા માટે તેની AVGC-XR નીતિ 2024ની જાહેરાત કરી. આ નીતિ પાત્ર એનિમેશન/VFX/AR/VR પ્રોજેક્ટ્સ માટે ₹ 50 લાખ સુધીના ઉત્પાદન પ્રોત્સાહનો અને યોગ્ય રમત વિકાસ.
- ગુજરાત કેન્દ્રિત સરકારી પહેલ દ્વારા સક્રિયપણે પોતાને એક મુખ્ય AVGC-XR હબ તરીકે સ્થાપિત કરી રહ્યું છે. રાજ્ય માળખાગત સુવિધાઓ, કૌશલ્ય અને સ્ટાર્ટઅપ્સને ટેકો આપતી વ્યાપક AVGC-XR નીતિ તૈયાર કરવાના અદ્યતન તબક્કામાં છે. વધુમાં, રાજ્ય પાસે પહેલેથી જ મજબૂત શૈક્ષણિક આધાર છે - 16 સંસ્થાઓ જે એનિમેશન, VFX અને ગેમિંગ અભ્યાસક્રમો ઓફર કરે છે - તૈયાર પ્રતિભા પાઇપલાઇન પૂરી પાડે છે.
|
આગળ વધો
ઇમર્સિવ ટેકનોલોજી ફક્ત એક નવા મનોરંજન માધ્યમનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી નથી. તે ભારતની સર્જનાત્મક અર્થવ્યવસ્થા, શિક્ષણ પ્રણાલી અને સાંસ્કૃતિક સંરક્ષણ માટે એક વ્યૂહાત્મક લીવર છે. જેમ-જેમ ભારત રાષ્ટ્રીય અને રાજ્ય-સ્તરીય પ્રયાસો દ્વારા તેના AVGC-XR ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવે છે, તેમ-તેમ તે ઇમર્સિવ સામગ્રી અને નવીનતા માટે વૈશ્વિક કેન્દ્ર બનવા માટે સારી સ્થિતિમાં છે. સર્જનાત્મકતા અને અદ્યતન ટેકનોલોજીનું આ સંકલન વિકાસ ભારત 2047 ના વિઝન સાથે ગાઢ રીતે સુસંગત છે, જ્યાં એક ટેકનોલોજીકલી સશક્ત, આત્મનિર્ભર ભારત ઉભરતા ક્ષેત્રોમાં નેતૃત્વ કરે છે.
સંદર્ભ:
માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય
સંસ્કૃતિ મંત્રાલય
સંદેશાવ્યવહાર મંત્રાલય
અન્ય
પીડીએફ જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો
SM/BS/JT