વિકસિત ભારત - G RAM G

ગ્રામીણ રોજગાર અને વિકાસ માટે એક નવું માળખું

વિકસિત ભારત @2047 ના વિઝનને અનુરૂપ, વિકસિત ભારત - ગેરંટી ફોર રોજગાર એન્ડ આજીવિકા મિશન (ગ્રામીણ) (VB-G RAM G) ગ્રામીણ વિકાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ સુધારાને ચિહ્નિત કરે છે. VB-G RAM G એક્ટ, 2025 એ 1 જુલાઈ 2026 થી અમલમાં આવ્યો છે અને દેશના તમામ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સફળતાપૂર્વક લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. મહાત્મા ગાંધી નરેગા (MGNREGA) થી VB-G RAM G તરફનું સંક્રમણ સહજ અને કોઈ પણ પ્રકારના વિક્ષેપ વગરનું રહ્યું છે. અમલીકરણને ટેકો આપતી ડિજિટલ પ્રણાલીઓ નવતર માળખાની શરૂઆતથી જ કાર્યરત થઈ ગઈ હતી.

આ કાયદો દરેક નાણાકીય વર્ષમાં 125 દિવસના વેતન યુક્ત રોજગારની વૈધાનિક ગેરંટી પૂરી પાડે છે. આ ગેરંટી એવા દરેક ગ્રામીણ પરિવારને આવરી લે છે જેના પુખ્ત સભ્યો બિનકુશળ શારીરિક શ્રમ કરવા માટે સ્વેચ્છાએ આગળ આવે છે. તે સમૃદ્ધ અને સક્ષમ ગ્રામીણ ભારત માટે સશક્તિકરણ, વૃદ્ધિ, સંકલન અને પરિપૂર્ણતાને પ્રોત્સાહન આપે છે. તે ચાર થીમેટિક ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે: જળ સુરક્ષા, મુખ્ય ગ્રામીણ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, આજીવિકા સંબંધી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ચરમ હવામાનની ઘટનાઓથી થતા નુકસાનનું શમન.

આ કાયદો કન્વર્જન્સ-સંચાલિત અને સંતૃપ્તિ-લક્ષી આયોજન દ્વારા સંપૂર્ણ-સરકારી અભિગમને સંસ્થાકીય બનાવે છે. તેના મૂળમાં વિકસિત ગ્રામ પંચાયત યોજનાઓ (VGPPs) ની તૈયારી છે. આ ગ્રામ પંચાયતોની વિવિધ વિકાસલક્ષી જરૂરિયાતોને સંબોધવા માટે એક સંકલિત માળખું પૂરું પાડે છે.

VGPPs દ્વારા નીચેથી ઉપરનું આયોજન

વિકસિત ગ્રામ પંચાયત યોજનાઓ એ VB-G RAM G હેઠળ એક મુખ્ય સંસ્થાકીય સુધારા છે. તે પાયાના સ્તરે સહભાગી, પુરાવા-આધારિત, સંતૃપ્તિ-લક્ષી અને સંકલન-આધારિત આયોજનને સક્ષમ બનાવે છે.

VGPPs ગ્રામીણ વિકાસ આયોજનમાં સ્થાનિક જરૂરિયાતોને કેન્દ્રમાં રાખે છે. તે ગ્રામ સભા અને ગ્રામ પંચાયતની સક્રિય ભાગીદારીથી તૈયાર કરવામાં આવે છે. ગ્રામ સભા યોજનાઓની યોગ્ય ભલામણ અને મંજૂરી પૂરી પાડે છે. VGPPs ગામડાઓને તેમની વાસ્તવિક વિકાસ જરૂરિયાતો, હાલની સંપત્તિ અને વિકાસના અંતરને ઓળખવા અને તે મુજબ કાર્યોને પ્રાથમિકતા આપવા સક્ષમ બનાવે છે.

VGPP પ્રક્રિયા કેવી રીતે કાર્ય કરે છે

• સહભાગી આયોજન: ગ્રામ પંચાયતો ગ્રામસભાની સંડોવણી સાથે સ્થાનિક જરૂરિયાતોના આધારે કાર્યોને ઓળખે છે અને પ્રાથમિકતા આપે છે.
• સંપત્તિનું મેપિંગ: આ પ્રક્રિયા ગ્રામ પંચાયતમાં હાલની સંપત્તિઓ, માળખાગત સુવિધાઓ અને સેવા વિતરણમાં રહેલા તફાવતોની વ્યાપક યાદી સાથે શરૂ થાય છે.
• હાલની સંપત્તિઓનું કવરેજ: ઇન્વેન્ટરીમાં વિવિધ કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારની યોજનાઓ અને કાર્યક્રમો હેઠળ બનાવવામાં આવેલી સંપત્તિઓનો સમાવેશ થાય છે.
• GIS-આધારિત આયોજન: આયોજન પ્રક્રિયા GIS, યુક્તધારા, PM ગતિ શક્તિ અને અન્ય ડિજિટલ સાધનોનો ઉપયોગ કરે છે. ભૂ-અવકાશી અને બિન-અવકાશી માહિતી સ્થાનિક જરૂરિયાતો અને હાલની સંપત્તિઓના આધારે પુરાવા-આધારિત અને સંકલિત આયોજનને સમર્થન આપે છે.
• ગેપ એસેસમેન્ટ: આ પ્લેટફોર્મ્સમાંથી મળતી માહિતી અવકાશી આયોજન, વધુ સારી સંપત્તિ મેપિંગ અને ડુપ્લિકેશન ટાળવાને સમર્થન આપે છે. તે માળખાગત ખાધ, વિકાસ પ્રાથમિકતાઓ અને સંભવિત હસ્તક્ષેપોને ઓળખવામાં પણ મદદ કરે છે.
• સરકાર વચ્ચે સંકલન: VGPPs સંકલિત ગ્રામ વિકાસ માટે વિવિધ યોજનાઓ, વિભાગો અને હિસ્સેદારોના સંસાધનો અને હસ્તક્ષેપોને એકસાથે લાવીને સંપૂર્ણ-સરકાર અભિગમને પ્રોત્સાહન આપે છે.
• બહુ-સ્તરીય એકત્રીકરણ: VGPPs બ્લોક, જિલ્લા, રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે એકીકૃત કરવામાં આવે છે. એકીકૃત યોજનાઓ વિકસિત ભારત રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ માળખાગત માળખામાં ફાળો આપે છે.
• અનુમતિપાત્ર કાર્યો: VGPP ફ્રેમવર્ક ચાર વિષયોના ક્ષેત્રોમાં 318 પ્રકારના અનુમતિપાત્ર કાર્યોને ઓળખે છે.

VGPP પ્રક્રિયાનો હેતુ રોજગાર-સંકળાયેલ સંપત્તિ સર્જન, સુધારેલ માળખાગત સુવિધાઓ અને જાહેર હસ્તક્ષેપોના સંકલન દ્વારા સંકલિત ગ્રામ વિકાસને ટેકો આપવાનો છે.

VB G-RAM G: જમીન પર પ્રગતિ

24 સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં 1 જુલાઈ 2026ના રોજ અમલીકરણ પછી VB-G RAM G એ નોંધપાત્ર પ્રગતિ નોંધાવી છે.

• સક્રિય કામદારો: 2026-27માં 10.88 કરોડ
• સંપત્તિઓનું સર્જન: 2.83 લાખ
• માનવ-દિવસ ઉત્પન્ન થયા: 31.69 કરોડથી વધુ
• મહિલાઓની ભાગીદારી: 2026-27માં 61.65 ટકા
• માંગ પર કામદારોને રોજગાર પૂરો પાડવામાં આવ્યો: લગભગ 2.23 કરોડ ગ્રામીણ પરિવારોમાં 2.81 કરોડથી વધુ લોકોનો સમાવેશ થાય છે.
• અમલીકરણ હેઠળના કાર્યો: 97.17 લાખ
• ભવિષ્યની રોજગાર માંગને પહોંચી વળવા માટે મંજૂર થયેલા કામો સરળતાથી ઉપલબ્ધ: 73.24 લાખ
• સક્રિય કાર્યસ્થળો કાર્યરત: લગભગ 20.16 લાખ
• દેશભરમાં હાલમાં કામો ચલાવતી ગ્રામ પંચાયતોની સંખ્યા: લગભગ 2.31 લાખ
• ડીબીટી વ્યવહારો: 2026-27માં 3.76 કરોડ
• વેતન દર: રૂ. 300 થી રૂ. 450 સુધીનો છે દિવસ દીઠ
• ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી કાર્ડ જારી કરાયેલા કુલ સંખ્યા: 15.17 કરોડ

નાણાકીય પ્રગતિ

• નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને કુલ રૂ. 93,841 કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે.
• આમાંથી, રૂ. 25,880ની માતા મંજૂરી રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને પ્રથમ હપ્તા તરીકે કરોડ રૂપિયા જારી કરવામાં આવ્યા છે.

ટેકનોલોજી સક્ષમ પારદર્શિતા અને શાસન

VB-G RAM G અમલીકરણમાં ટેકનોલોજી કેન્દ્રસ્થાને છે. ડિજિટલ સિસ્ટમ્સ કાર્યકર ચકાસણી, દેખરેખ, ચુકવણી અને પારદર્શિતાને સમર્થન આપે છે. તેઓ રોજગારને ટકાઉ સંપત્તિ નિર્માણ અને ગ્રામીણ વિકાસ સાથે પણ જોડે છે.

• ડિજિટલ વેરિફિકેશન: ફેસ ઓથેન્ટિકેશન અને બાયોમેટ્રિક ઓથેન્ટિકેશન દ્વારા ઈ-કેવાયસી અને કાર્યકર હાજરી કેપ્ચર કરવામાં આવે છે. તે પારદર્શિતા, જવાબદારી અને પ્રમાણિકતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.

• ડિજિટલ કાર્ય દેખરેખ: અમલીકરણના વિવિધ તબક્કામાં જીઓ-ટેગિંગ, ડિજિટલ માપન, ઇલેક્ટ્રોનિક માપન પુસ્તકો (e-MB) અને મોબાઇલ-આધારિત દેખરેખ સપોર્ટ દેખરેખ.
• ડિજિટલ ચુકવણીઓ: ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) ફ્રેમવર્ક હેઠળ ચુકવણીઓને સમર્થન આપે છે.
• ટેકનોલોજી-સક્ષમ દેખરેખ: અવકાશી ટેકનોલોજી-સક્ષમ આયોજન, રીઅલ-ટાઇમ ડેશબોર્ડ્સ અને AI-સક્ષમ વિશ્લેષણ દેખરેખ, રિપોર્ટિંગ અને સુધારાત્મક કાર્યવાહીને સપોર્ટ કરે છે.
• ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ અને ક્ષમતા નિર્માણ: સમર્પિત ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ, નાગરિક જોડાણ પ્લેટફોર્મ અને મોટા પાયે ક્ષમતા નિર્માણ પહેલ અમલીકરણને વધુ ટેકો આપે છે.

શરૂઆતથી ગ્રામીણ વિકાસનું નિર્માણ

VB-G RAM G રોજગાર, સહભાગી આયોજન અને ગ્રામીણ વિકાસને એકસાથે લાવે છે. VGPPs દ્વારા, ગ્રામ પંચાયતો સ્થાનિક જરૂરિયાતોને ઓળખે છે, હાલની સંપત્તિઓનું નકશા બનાવે છે અને વિકાસ કાર્યોને પ્રાથમિકતા આપે છે. ટેકનોલોજી, સંકલન અને ડિજિટલ સિસ્ટમ્સ અમલીકરણ, પારદર્શિતા અને જવાબદારીને મજબૂત બનાવે છે. આ માળખું રોજગારને ટકાઉ સંપત્તિ નિર્માણ, સ્થિતિસ્થાપક આજીવિકા અને સંકલિત ગ્રામીણ વિકાસને ટેકો આપવા સાથે જોડે છે.

સંદર્ભ

ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય

https://vbgramg.dord.gov.in/vbgramg/home.aspx

https://vbgramg.dord.gov.in/vbgramg/WriteReaddata/data/Draft_Framework_for_Viksit_Gram_Panchayat_Plan_(VGPP)_RGVS-2026_26.06.2026.pdf

https://vbgramgrep.dord.gov.in/VBGRAMG/vbgramg_ataglance/At_a_glance.aspx

PIB બેકગ્રાઉન્ડર્સ

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2259691&reg=48&lang=2

પીડીએફ જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

પીઆઈબી સંશોધન

SM/NP/JT