જમ્મુ અને કાશ્મીરનો પડકારજનક ભૂપ્રદેશ સતત કનેક્ટિવિટીના નવા યુગ તરફ આગળ વધી રહ્યો છે. ઉધમપુર-શ્રીનગર-બારામુલ્લા રેલ લિંકે ખીણને ભારતના રેલ નેટવર્ક સાથે જોડ્યું છે. તેનું કેન્દ્રબિંદુ, ચેનાબ બ્રિજ, વિશ્વના સૌથી ઊંચા રેલવે કમાન પુલ તરીકે ઉભો છે. વિસ્તૃત વંદે ભારત સેવાઓ મુસાફરોની ગતિશીલતામાં સુધારો કરી રહી છે. નવા માલવાહક ટર્મિનલ કાશ્મીરી સફરજન, કેસર અને હસ્તકલા રાષ્ટ્રીય બજારોમાં લઈ જઈ રહ્યા છે, જે ખેડૂતો અને વ્યવસાયો માટે તકો ખોલી રહ્યા છે. જમીન પર, સોનામાર્ગ અને ઝોજીલા ટનલ લદ્દાખમાં આખું વર્ષ ચાલુ છે. હવામાં, શ્રીનગરનું વિસ્તરતું એરપોર્ટ ઉધમપુર અને કિશ્તવાડ ખાતે નવા કેન્દ્રો દ્વારા પૂરક છે. એકસાથે, આ પ્રગતિ કાશ્મીરના ઉત્પાદન, વેપાર અને પર્યટનને રાષ્ટ્રીય મુખ્ય પ્રવાહમાં મજબૂત રીતે ખેંચી રહી છે.

ફરી જોડાયેલ પ્રદેશ

જમ્મુ અને કાશ્મીરના પર્વતીય ભૂપ્રદેશે લાંબા સમયથી કનેક્ટિવિટીને એક મુખ્ય માળખાગત પડકાર બનાવ્યો છે. વર્ષોથી, આ સતત બદલાતું રહ્યું છે, માળખાગત રોકાણની લહેર આ પ્રદેશને દેશના બાકીના ભાગ સાથે કેવી રીતે જોડે છે તે ફરીથી આકાર આપી રહી છે. ઉધમપુર-શ્રીનગર-બારામુલ્લા રેલ લિંક (USBRL) પ્રોજેક્ટ આ વિસ્તરણનો એક મુખ્ય ભાગ છે. તે સ્વતંત્રતા પછી દેશમાં હાથ ધરવામાં આવેલા સૌથી પડકારજનક રેલ્વે લાઇન પ્રોજેક્ટ્સમાંનો એક છે. આજે તે ભારતના એન્જિનિયરિંગ અજાયબીઓમાંના એક તરીકે ઉભું છે, જે કાશ્મીર ખીણને દેશના બાકીના ભાગ સાથે રેલ દ્વારા જોડે છે.

USBRL પ્રોજેક્ટ સાથે રસ્તાઓ, ટનલ અને એરપોર્ટ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો સતત વિસ્તરણ પણ થયો છે. નેટવર્કમાં હવે વંદે ભારત એક્સપ્રેસ જેવી નવી ટ્રેન સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં મુખ્ય રોડ કોરિડોર અને ટનલનો પણ સમાવેશ થાય છે. શ્રીનગર ખાતે એરપોર્ટ ક્ષમતાનો વિસ્તાર કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેમાં પ્રાદેશિક એરપોર્ટ UDAN હેઠળ આયોજન કરવામાં આવ્યું છે, જેનાથી મુસાફરોની અવરજવરમાં વધારો થશે. મલ્ટિમોડલ કાર્ગો ટર્મિનલ અને ઉન્નત માલવાહક સેવાઓ સમગ્ર પ્રદેશમાં માલસામાનની અવરજવરને ટેકો આપે છે. આ વિકાસથી જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં ઓલ-વેધર કનેક્ટિવિટી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો ક્રમશઃ વિસ્તાર થયો છે.

રેલવે: કાશ્મીરને રાષ્ટ્રીય રેલ નેટવર્ક સાથે જોડવું

ઉધમપુર-શ્રીનગર-બારામુલ્લા રેલ લિંક (USBRL) નેશનલ પ્રોજેક્ટ

યુએસબીઆરએલ પ્રોજેક્ટનું ઉદ્ઘાટન જૂન 2025માં કરવામાં આવ્યું હતું, જેનાથી હિમાલય ક્ષેત્રમાં કનેક્ટિવિટી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં સુધારો થયો. ₹43,780 ના ખર્ચે બનાવવામાં આવ્યું હતું. કરોડનો આ USBRL પ્રોજેક્ટ જમ્મુ અને કાશ્મીરના ઉધમપુર, રિયાસી, રામબન, શ્રીનગર, અનંતનાગ, પુલવામા, બડગામ અને બારામુલ્લા જિલ્લાઓને આવરી લે છે.

આ પ્રોજેક્ટ 272 કિલોમીટર સુધી ખડકાળ હિમાલયમાં ફેલાયેલો છે; તેમાં 119 કિલોમીટર સુધી ફેલાયેલી 36 ટનલ અને 943 પુલનો સમાવેશ થાય છે. પ્રદેશના પડકારજનક ભૂપ્રદેશને દૂર કરવા માટે રચાયેલ, તે દૂરના વિસ્તારોને રાષ્ટ્રીય રેલ નેટવર્ક સાથે જોડે છે. તે ગતિશીલતા, વેપાર અને પર્યટન માટે નવી તકો ખોલી રહ્યું છે. USBRL પ્રોજેક્ટના ભાગ રૂપે, 215 કિમીથી વધુ (એક ટનલ અને 320 પુલ સહિત) રસ્તાઓનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે, જે સમુદાયો માટે ઉપયોગી છે. વધુમાં, USBRL પ્રોજેક્ટ ટનલ અને ખુલ્લા બંને ભાગોમાં સંપૂર્ણપણે વીજળીકૃત છે.

USBRL પ્રોજેક્ટે આ પ્રદેશમાં નોંધપાત્ર સામાજિક-આર્થિક યોગદાન આપ્યું છે, જેમાં રોજગાર સર્જન તેની અસરનો એક મહત્વપૂર્ણ પાસું છે. આ પ્રોજેક્ટે 5 કરોડથી વધુ માનવ-દિવસ રોજગારીનું સર્જન કર્યું છે.

વંદે ભારત એક્સપ્રેસ

છબી 1: વંદે ભારત એક્સપ્રેસ, જમ્મુ અને કાશ્મીર

જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં વંદે ભારત એક્સપ્રેસ સૌપ્રથમ જૂન 2025માં કટરા અને શ્રીનગર વચ્ચે કાર્યરત થઈ હતી. રેલવે કનેક્ટિવિટીને વધુ વધારવા માટે, શ્રીનગર-કટરા વંદે ભારત એક્સપ્રેસ સેવાને એપ્રિલ 2026માં જમ્મુ તાવી રેલ્વે સ્ટેશન સુધી લંબાવવામાં આવી હતી.

જમ્મુથી શ્રીનગરનું અંતર હવે પાંચ કલાકથી ઓછા સમયમાં કાપવામાં આવે છે. ટ્રેનોમાં 8 થી 20 કોચનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. તે ખાસ કરીને ભારે હવામાન પરિસ્થિતિઓમાં સંચાલન માટે રચાયેલ છે. ટ્રેનોમાં ઉચ્ચ-ઊંચાઈની પરિસ્થિતિઓ માટે યોગ્ય અદ્યતન ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ્સ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સનો સમાવેશ થાય છે.

આ રૂટને ટેકો આપતી બરફ દૂર કરવાની ટ્રેન ટ્રેક સાફ કરવા માટે આગળ વધે છે, જે આખું વર્ષ સેવાઓ સુનિશ્ચિત કરે છે. આ ઉચ્ચ જોખમવાળા ક્ષેત્રમાં સલામત અને સરળ મુસાફરી પ્રદાન કરવા માટે ભૂકંપના ડેમ્પર્સ પણ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે.

USBRL પ્રોજેક્ટ હેઠળ એન્જિનિયરિંગના અજાયબીઓ

USBRL પ્રોજેક્ટમાં ચેનાબ રેલ બ્રિજ, અંજી ખાડ બ્રિજ અને ટનલ T50 સહિત અનેક મોટી એન્જિનિયરિંગ સિદ્ધિઓનો સમાવેશ થાય છે.

ચિનાબ રેલ પુલ

USBRL પ્રોજેક્ટ હેઠળ, જમ્મુ અને કાશ્મીરના રિયાસી જિલ્લામાં ચેનાબ નદી પર વિશ્વનો સૌથી ઊંચો રેલવે કમાન પુલ બનાવવામાં આવ્યો છે. જૂન 2025માં ઉદ્ઘાટન કરાયેલ ચેનાબ પુલ 1,315 મીટર લાંબો છે. તેનો કમાન વિસ્તાર 467 મીટર છે અને નદીના તળિયાથી 359 મીટર ઉપર છે, જે તેને એફિલ ટાવર કરતા પણ ઊંચો બનાવે છે. આ પુલને મજબૂત ભૂકંપ અને પવન બળનો સામનો કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે. પુલ ઉપર વંદે ભારત સેવાઓ ચાલતી હોવાથી, જમ્મુ અને કાશ્મીર વચ્ચે કનેક્ટિવિટીમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે.

છબી 2: જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં ચેનાબ રેલ પુલ

 

અંજી ખાડ પુલ

છબી ૩: જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં અંજી ખાડ પુલ

અંજી ખાડ પુલ એ ભારતનો પહેલો કેબલ-સ્ટેડ રેલવે પુલ છે જે ચેનાબ નદીની ઉપનદી અંજી નદીના ઘાટ ઉપર બનેલો છે. અંજી ખાડ પુલ યુએસબીઆરએલ પ્રોજેક્ટનો એક ભાગ છે અને તેનું ઉદ્ઘાટન જૂન 2025માં કરવામાં આવ્યું હતું.

આ પુલ જમ્મુ અને કાશ્મીરના રિયાસી જિલ્લામાં આવેલો છે. 193 મીટર ઊંચા, ઊંધી "Y" આકારના ટાવર દ્વારા સપોર્ટેડ, આ પુલ કેબલ-સ્ટેડ છે. 473.25 મીટરની કુલ લંબાઈ ધરાવતો મુખ્ય પુલ, પ્રદેશના મુશ્કેલ ભૂપ્રદેશ અને ભૂકંપની પરિસ્થિતિઓને સમાવવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો હતો.

ટનલ T50

છબી 4: જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં ટનલ T50

ટનલ T50 જેનું ઉદ્ઘાટન 2024માં થયું હતું, તે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં ખારી અને સુમ્બરને જોડતી 12.77 કિમી લાંબી રેલ ટનલ છે. તે ભારતની સૌથી લાંબી પરિવહન ટનલ છે, જે USBRL પ્રોજેક્ટ હેઠળ બનાવવામાં આવી છે. આ ટનલ કાશ્મીર ખીણ અને બાકીના ભારત વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ રેલ જોડાણ પૂરું પાડે છે.

પડકારજનક હિમાલય ભૂસ્તરશાસ્ત્ર દ્વારા ટનલ બનાવવા માટે નવી ઑસ્ટ્રિયન ટનલિંગ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. ટનલ એન્જિનિયરિંગે ઊંચા પાણીના પ્રવેશ, ભૂસ્ખલન, શીયર ઝોન અને જોડાયેલા જ્વાળામુખી ખડકોના પડકારોને દૂર કર્યા. આ ટનલમાં એક મુખ્ય ટ્યુબ છે જે સમાંતર એસ્કેપ ટનલ સાથે જોડાયેલી છે, જે સલામતી માટે દર 375 મીટરે જોડાયેલી છે. દર 50 મીટરે સીસીટીવી કેમેરા મૂકવામાં આવ્યા છે, જે કેન્દ્રીય નિયંત્રણ ખંડમાંથી દેખરેખ રાખવામાં મદદ કરે છે.

રેલવે માળખાગત સુવિધાઓને ટેકો આપવો

જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં રેલ્વે કનેક્ટિવિટીને મજબૂત બનાવવામાં આવી રહી છે, જેના કારણે માળખાગત સુવિધાઓ અને નેટવર્ક વિકાસમાં રોકાણમાં વધારો થયો છે. જમ્મુ અને કાશ્મીર માટે રેલ્વેનું વાર્ષિક સરેરાશ બજેટ 2009-14માં ₹1,044 કરોડથી વધીને 2026-27માં ₹1,086 કરોડ થયું છે.

વીજળીકરણ

ભારતીય રેલવેએ મિશન મોડમાં રેલ્વે વિદ્યુતીકરણને આગળ ધપાવ્યું છે, જેમાં બ્રોડગેજ (BG) નેટવર્કનો લગભગ 99.6% ભાગ હવે વિદ્યુતીકરણ પામ્યો છે. જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં, હાલના સમગ્ર BG નેટવર્કનું વિદ્યુતીકરણ થયું છે . શરૂઆતથી જ તમામ નવી-લાઇન અને મલ્ટી-ટ્રેકિંગ પ્રોજેક્ટ્સને મંજૂરી આપવામાં આવી રહી છે અને વીજળીકરણ સાથે બનાવવામાં આવી રહી છે.

સ્ટેશન પુનઃવિકાસ

'અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના' હેઠળ, ભારતીય રેલ્વેના 1,340 સ્ટેશનોને પુનઃવિકાસ માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા છે. આમાંથી ચાર સ્ટેશન જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં છે. આ સ્ટેશનો બડગામ, જમ્મુ તાવી, શહીદ કેપ્ટન તુષાર મહાજન (ઉધમપુર) અને શ્રી માતા વૈષ્ણો દેવી કટરા સ્ટેશન છે.

અન્ય પ્રાદેશિક રેલ્વે પહેલો

જમ્મુ અને કાશ્મીરના સરહદી વિસ્તારો અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ પ્રદેશોમાં રેલ્વે કનેક્ટિવિટીને મજબૂત બનાવવા માટે ઘણા પ્રોજેક્ટ્સ પાઇપલાઇનમાં છે. આમાં સામેલ છે:

1. જાલંધર કેન્ટ અને જમ્મુ તાવી વચ્ચે ત્રીજી લાઇન (216 કિમી).
2. જમ્મુ અને શ્રી માતા વૈષ્ણો દેવી કટરા વચ્ચે વધારાની લાઇન (78 કિમી).
3. જમ્મુ/રિયાસી અને પૂંચ વચ્ચે નવી રેલ્વે લાઇન (190 કિમી).

રસ્તાઓ: સપાટી જોડાણને મજબૂત બનાવવું

રેલવેના પૂરક તરીકે રસ્તાઓ

જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં, રેલવે માળખાની સાથે સાથે રોડ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો પણ વિકાસ થઈ રહ્યો છે. રેલ્વે નેટવર્કની બહારના સ્થળો સુધી છેલ્લા માઈલ સુધી પહોંચવા માટે રસ્તાઓ આવશ્યક રહે છે. ઓગસ્ટ 2026માં પ્રધાનમંત્રી ગ્રામ સડક યોજના (PMGSY)-IV હેઠળ 598.455 કિમીને આવરી લેતા 110 રોડ પ્રોજેક્ટ્સ માટે શિલાન્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો. ₹1,500 કરોડથી વધુના ખર્ચે, આ પ્રોજેક્ટ્સથી ઉધમપુર-કઠુઆ-ડોડા-કિશ્તવાર પ્રદેશમાં 46,972 લોકોને લાભ થવાની અપેક્ષા છે . આ પ્રોજેક્ટ્સમાં ઘણા રોડ પેકેજોમાં કચરાના પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ પણ સામેલ છે , જે વધુ ટકાઉ રોડ બાંધકામને ટેકો આપે છે.

હિમાલય ક્ષેત્રમાં ટનલનું બાંધકામ પણ વિકાસનો મુખ્ય ઘટક બની ગયું છે જેથી દરેક ઋતુમાં કનેક્ટિવિટી સુનિશ્ચિત કરી શકાય, માર્ગ સલામતીમાં સુધારો કરી શકાય અને વ્યૂહાત્મક ગતિશીલતામાં વધારો કરી શકાય.

સોનમર્ગ (ઝેડ-મોર) ટનલ

છબી 5: સોનમર્ગ ટનલ, જમ્મુ અને કાશ્મીર

સોનામાર્ગ ટનલ પ્રોજેક્ટ, જેને ઝેડ-મોર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તેનું ઉદ્ઘાટન જાન્યુઆરી 2025માં થયું હતું, તે 6.4 કિમી લાંબી દ્વિ-દિશાત્મક ટનલ છે જેમાં 6.4 કિમી લંબાઈની સમાંતર એસ્કેપ ટનલ અને 5.5 કિમી લંબાઈનો એપ્રોચ રોડ છે. ₹2,700 કરોડથી વધુના ખર્ચે બનેલ, આ ટનલ સમુદ્ર સપાટીથી 2634 મીટરની ઊંચાઈ પર સ્થિત છે. આ ટનલ શ્રીનગર અને સોનામાર્ગ વચ્ચે લેહ જતા રસ્તામાં ઓલ-હવામાન કનેક્ટિવિટી પૂરી પાડે છે. તે મોટા હિમપ્રપાત અને ભૂસ્ખલનથી પ્રભાવિત રસ્તાના ભાગોને બાયપાસ કરે છે. તે સોનમર્ગને વર્ષભરના સ્થળમાં રૂપાંતરિત કરીને પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપે છે, શિયાળુ પર્યટન, સાહસિક રમતો અને સ્થાનિક આજીવિકાને વેગ આપે છે. ઝોજીલા ટનલ સાથે, તે આ પ્રોજેક્ટના NH-1 વિભાગને 13 કિમીથી ઘટાડીને 11.98 કિમી કરશે.

ઝોજીલા ટનલ

ઝોજીલા ટનલ એ 13.153 કિલોમીટર લાંબી દ્વિ-દિશાત્મક ટનલ છે જે NHIDCL દ્વારા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ-1 પર બાલતાલ અને મીનામાર્ગ વચ્ચે બનાવવામાં આવી રહી છે. 2,900–3,310 મીટરની ઊંચાઈએ બનેલો, 6,808 કરોડનો આ પ્રોજેક્ટ જમ્મુ અને કાશ્મીર અને લદ્દાખ વચ્ચે આખા વર્ષ દરમિયાન રોડ કનેક્ટિવિટી પ્રદાન કરશે. ઓક્ટોબર 2020માં બાંધકામ શરૂ થવાની સાથે, મુખ્ય ટનલ જૂન 2026માં સફળતા પ્રાપ્ત કરી.

 

છબી ૬: ઝોજીલા ટનલ, જમ્મુ અને કાશ્મીર

આ ટનલ આધુનિક વેન્ટિલેશન સિસ્ટમ્સ, ઓટોમેટિક ફાયર ડિટેક્શન અને સપ્રેશન સિસ્ટમ્સ, સીસીટીવી સર્વેલન્સ, વેરિયેબલ મેસેજ સાઇન (VMS) સિસ્ટમ, SCADA સિસ્ટમ અને અન્ય અદ્યતન સલામતી અને ટ્રાફિક મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ્સથી સજ્જ હશે. આ પ્રોજેક્ટમાં કુલ 4.8 કિમી લંબાઈની બે ટ્વીન ટ્યુબ યુનિ-ડાયરેક્શનલ નીલગરી ટનલ, કુલ 2.350 કિમી લંબાઈવાળા આઠ કટ-એન્ડ-કવર સેક્શન, કુલ 810 મીટર લંબાઈવાળા ચાર પુલ, 40 કલ્વર્ટ, સ્નો ગેલેરીઓ, કેચ ડેમ, ડિફ્લેક્ટર ડેમ, એર-બ્લાસ્ટ દિવાલો અને 16.964 કિમી લંબાઈના એપ્રોચ રોડ પર અન્ય હિમપ્રપાત સુરક્ષા માળખાંનો પણ સમાવેશ થાય છે.

પૂર્ણ થયા પછી, આ પ્રોજેક્ટ સોનામાર્ગ અને મીનામાર્ગ વચ્ચેનો મુસાફરીનો સમય લગભગ બે કલાકથી ઘટાડીને લગભગ 30 મિનિટ કરવાનો અંદાજ છે . આ પ્રોજેક્ટ ખતરનાક ઝોજીલા પાસ સાથે સંકળાયેલા અકસ્માતો અને વિક્ષેપોના જોખમોને પણ ઘટાડશે, જે શિયાળાના મહિનાઓ દરમિયાન ભારે હિમવર્ષા અને હિમપ્રપાત માટે સંવેદનશીલ રહે છે . આ ટનલ પ્રવાસન, વેપાર અને દૂરના અને સરહદી વિસ્તારોમાં પહોંચને વેગ આપશે. આખું વર્ષ કનેક્ટિવિટી સંરક્ષણ લોજિસ્ટિક્સ અને વ્યૂહાત્મક તૈયારીઓને મજબૂત બનાવશે. તે રોજગારીની તકો પણ બનાવશે, આર્થિક વિકાસને ટેકો આપશે અને સ્થાનિક સમુદાયો માટે આજીવિકા અને જીવનની ગુણવત્તામાં સુધારો કરશે.

ડૉ. શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જી ટનલ (અગાઉ ચેનાની-નાશરી ટનલ તરીકે ઓળખાતી)

9 કિમી લાંબી આ ટનલ, જે 2017માં ખુલી હતી, તે ભારતની સૌથી લાંબી કાર્યરત હાઇવે ટનલ અને એશિયાની સૌથી લાંબી દ્વિ-દિશાત્મક ટનલ છે. તે ઉધમપુરને જમ્મુ અને કાશ્મીરના રામબન સાથે જોડે છે. ₹2500 કરોડના ખર્ચે બનેલ, તે મુસાફરીનું અંતર 31 કિમી ઘટાડે છે અને મુસાફરીનો સમય બે કલાક ઘટાડે છે, જેનાથી ઇંધણ ખર્ચમાં બચત થાય છે.

હાઇવે નેટવર્કનું વિસ્તરણ

• દિલ્હી-અમૃતસર-કટરા એક્સપ્રેસવે: આ એક્સપ્રેસવે 667 કિમી લાંબો ગ્રીનફિલ્ડ હાઇવે છે જે દિલ્હીને અમૃતસર અને કટરા સાથે જોડે છે. તે ઝડપી રોડ લિંક પ્રદાન કરવા, NH-44 પર ભીડ ઘટાડવા અને શ્રી માતા વૈષ્ણો દેવી મંદિર સહિત મુખ્ય સ્થળો સુધી પહોંચ સુધારવા માટે રચાયેલ છે. જુલાઈ 2026માં, એક્સપ્રેસવેના મુખ્ય ભાગોનું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું, જે દિલ્હી અને કટરા વચ્ચે કનેક્ટિવિટી સુધારવા તરફ એક મોટું પગલું છે. પૂર્ણ થયેલા ભાગો દિલ્હી અને કટરા વચ્ચે મુસાફરીનો સમય લગભગ 14 કલાકથી ઘટાડીને લગભગ છ કલાક કરવાની અપેક્ષા છે . આ કોરિડોર યાત્રાળુઓ માટે કનેક્ટિવિટીને પણ મજબૂત બનાવશે અને માર્ગ પર ઔદ્યોગિક અને લોજિસ્ટિક્સ પ્રવૃત્તિઓને સરળ બનાવશે.
• રફિયાબાદ-કુપવાડા રોડ (NH-701): જૂન 2025માં NH-701ના રફિયાબાદ-કુપવાડા વિભાગના પહોળા અને મજબૂતીકરણ માટે શિલાન્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો જેથી ખાસ કરીને સરહદી વિસ્તારોમાં છેલ્લા માઇલ કનેક્ટિવિટીને મજબૂત બનાવી શકાય. આ પ્રોજેક્ટ પ્રોજેક્ટ બીકન હેઠળ રફિયાબાદ-કુપવાડા-ચોકીબાલ-તાંગધાર-ચામકોટ કોરિડોરનો એક ભાગ બનાવે છે.
• શોપિયન બાયપાસ (NH-444): માર્ચ 2024માં ₹224.44 કરોડના ખર્ચે મંજૂર કરાયેલ, 8.925 કિમી લાંબા શોપિયન બાયપાસનો શિલાન્યાસ જૂન 2025 માં કરવામાં આવ્યો હતો. આ બાયપાસ શોપિયન, પુલવામા અને કુલગામ વચ્ચે જોડાણમાં સુધારો કરશે અને કૃષિ પેદાશોના ઝડપી પરિવહનને સરળ બનાવશે.

એરપોર્ટ્સ: એર કનેક્ટિવિટીનું વિસ્તરણ

શ્રીનગર આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથકનું વિસ્તરણ

શ્રીનગર આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પર સિવિલ એન્ક્લેવના ₹1,677 કરોડના વિસ્તરણને ફેબ્રુઆરી 2026માં મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. આ પ્રોજેક્ટ ભારતીય વાયુસેના (IAF)ના બડગામ એરબેઝની અંદર એરપોર્ટ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા દ્વારા સંચાલિત છે. તે કાશ્મીર ખીણમાં ઉડ્ડયન જોડાણને મજબૂત બનાવશે.

73.18 એકરમાં ફેલાયેલા આ વિકાસમાં 71,500 ચોરસ મીટરનું નવું ટર્મિનલ બિલ્ડિંગ સામેલ છે. ટર્મિનલ પીક અવર્સ દરમિયાન 2,900 મુસાફરો અને વાર્ષિક 1 કરોડ મુસાફરોને સંભાળી શકશે. એરપોર્ટમાં 15 એરક્રાફ્ટ પાર્કિંગ બે પણ હશે, જેમાં એક વાઇડબોડી એરક્રાફ્ટ માટે જગ્યાનો સમાવેશ થાય છે. તેનો હાલનો 3,658-મીટર રનવે ભારતીય વાયુસેના દ્વારા સંચાલિત રહેશે. નવી મલ્ટી-લેવલ પાર્કિંગ સુવિધા પણ 1000 કાર માટે જગ્યા પૂરી પાડશે. આ પ્રોજેક્ટમાં સુરક્ષા કર્મચારીઓ માટે બેરેકનો પણ સમાવેશ થાય છે.

નવું ટર્મિનલ આધુનિક એરપોર્ટ સુવિધાઓને કાશ્મીરના પરંપરાગત સ્થાપત્યના તત્વો સાથે જોડશે, જેમાં સ્થાનિક લાકડાનું કામ અને કારીગરીનો સમાવેશ થાય છે. ટકાઉપણું એ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ભાગ છે. તેમાં પાણીનો સંગ્રહ, કુદરતી પ્રકાશનો વધુ ઉપયોગ અને સ્થાનિક રીતે મેળવેલી પર્યાવરણને અનુકૂળ સામગ્રીનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રોજેક્ટનો લક્ષ્યાંક ટકાઉ બાંધકામ પદ્ધતિઓ માટે સંકલિત આવાસ મૂલ્યાંકન (GRIHA) માટે 5-સ્ટાર ગ્રીન રેટિંગ પ્રાપ્ત કરવાનો છે.

પ્રાદેશિક હવાઈ જોડાણનો વિસ્તાર

સરકાર પ્રાદેશિક જોડાણ સુધારવા અને જમ્મુ અને કાશ્મીરના રહેવાસીઓને સસ્તા અને સુરક્ષિત મુસાફરી વિકલ્પો પૂરા પાડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે.

• ઉધમપુર અને કિશ્તવાડ દર્શાવે છે કે પ્રાદેશિક ઉડ્ડયન ક્ષેત્રના મુખ્ય શહેરી કેન્દ્રોની બહારના વિસ્તારોમાં કેવી રીતે પ્રવેશ વધારી શકે છે. જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં પ્રાદેશિક હવાઈ જોડાણને વિસ્તૃત કરવા માટે ઉડાન યોજના હેઠળ આ બે એરપોર્ટનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. વધુ એરપોર્ટ ક્ષમતાથી પર્યટનને ટેકો મળશે, રોજગારીનું સર્જન થશે, રોકાણને પ્રોત્સાહન મળશે અને શ્રીનગરની આર્થિક ગંતવ્ય તરીકેની ભૂમિકા મજબૂત થશે તેવી અપેક્ષા છે.

કનેક્ટિવિટીથી આર્થિક એકીકરણ સુધી

મલ્ટિમોડલ લોજિસ્ટિક્સ

ઓક્ટોબર 2021માં શરૂ કરાયેલ પીએમ ગતિ શક્તિ રાષ્ટ્રીય માસ્ટર પ્લાન, રેલવે, રસ્તાઓ, બંદરો, જળમાર્ગો, એરપોર્ટ અને લોજિસ્ટિક્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને એક જ, ભૌગોલિક માહિતી પ્રણાલી (GIS) આધારિત આયોજન પ્લેટફોર્મ પર લાવ્યો. તે 44 કેન્દ્રીય મંત્રાલયો અને 36 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને આવરી લે છે. આ માળખા પર નિર્માણ કરીને, ગતિ શક્તિ મલ્ટી-મોડલ કાર્ગો ટર્મિનલ (GCT) નીતિ, ડિસેમ્બર 2021માં શરૂ કરવામાં આવી હતી, જે ખાનગી રોકાણ દ્વારા આધુનિક, રેલ-લિંક્ડ કાર્ગો ટર્મિનલના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપે છે.

અત્યાર સુધીમાં, દેશમાં 142 ગતિ શક્તિ કાર્ગો ટર્મિનલ કાર્યરત કરવામાં આવ્યા છે. 2024માં, જમ્મુ અને કાશ્મીરના સાંબામાં ગતિ શક્તિ મલ્ટી-મોડલ કાર્ગો ટર્મિનલ (GCT) કાર્યરત કરવામાં આવ્યું હતું અને હવે તે સંપૂર્ણપણે કાર્યરત છે. આ ઉપરાંત, જમ્મુ અને કાશ્મીરના કઠુઆ, અનંતનાગ અને જમ્મુ જિલ્લામાં ત્રણ સહિત 310 વધુ સ્થળોએ GCTના વિકાસ માટે સૈદ્ધાંતિક મંજૂરીઓ આપવામાં આવી છે.

GCT નીતિથી સિમેન્ટ, સ્ટીલ, વીજળી, ખાણકામ, કૃષિ, લોજિસ્ટિક્સ અને ઉત્પાદન જેવા મુખ્ય ક્ષેત્રોને ફાયદો થયો છે. તેનાથી વેરહાઉસિંગ, સિલો, કોલ્ડ સ્ટોરેજ અને અન્ય મૂલ્યવર્ધિત લોજિસ્ટિક્સ સુવિધાઓ સાથે આધુનિક મલ્ટિમોડલ કાર્ગો ટર્મિનલ્સ સક્ષમ બન્યા છે. આનાથી સ્થાનિક ઉદ્યોગો અને ખેડૂતોની સ્પર્ધાત્મકતામાં વધારો થયો છે, સાથે સાથે રોજગારીનું સર્જન થયું છે અને પ્રાદેશિક આર્થિક વિકાસને પ્રોત્સાહન મળ્યું છે.

સુલભતાથી તકો સુધી

એક સમયે મોસમી અલગતા દ્વારા વ્યાખ્યાયિત પ્રદેશ ભારતના આર્થિક ભૂગોળના એક જોડાયેલા ભાગ તરીકે ઉભરી રહ્યો છે. રેલ, માર્ગ અને હવાઈ પ્રોજેક્ટ્સ હવે અલગ પહેલ નથી રહ્યા; સાથે મળીને, તેઓ હવે એક સંકલિત નેટવર્ક તરીકે કાર્ય કરે છે. આ સંકલન રહેવાસીઓ, ખેડૂતો, વેપારીઓ અને પ્રવાસન સંચાલકો માટે રોજિંદા જીવનને ફરીથી આકાર આપી રહ્યું છે. વિસ્તરણ ખેડૂતો અને સ્થાનિક વ્યવસાયોની પ્રદેશની બહારના બજારોમાં પહોંચ વધારી રહ્યું છે. સફરજન, સૂકા ફળો, પશ્મીના શાલ અને હસ્તકલા સહિત સિગ્નેચર કાશ્મીર ઉત્પાદનો મોટા બજારોમાં વેચાઈ રહ્યા છે, જે આર્થિક વિવિધતાને પ્રોત્સાહન આપે છે. તે જ સમયે, સુધારેલ જોડાણ સરહદ સુરક્ષા અને આપત્તિ પ્રતિભાવ સહિત પ્રદેશની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિને મજબૂત બનાવી રહ્યું છે.

સંદર્ભ

રેલવે મંત્રાલય

• https://konkanrailway.com/en/node/3903
• https://nr.indianrailways.gov.in/cris/view_section.jsp?lang=0&id=0,6,689,1007
• https://x.com/RailMinIndia/status/1569651712230854656
• https://x.com/RailMinIndia/status/1717861024786141
• https://x.com/AshwiniVaishnaw/status/1930613674344943663
• https://www.instagram.com/p/DQZYRdHD2mm/
• https://www.facebook.com/photo?fbid=1478251854335383&set=pcb.1478251911002044
• https://www.facebook.com/photo/?fbid=1120876410072931&set=pcb.1120876493406256
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2295954®=48&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2165595®=48&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2224490®=44&lang=1

માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય

• https://www.instagram.com/p/DEw7ZUkOdyQ/?img_index=4
• https://www.facebook.com/photo?fbid=1433672442124331&set=pcb.1433673188790923
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2270874®=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2003463®=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2209837®=48&lang=2

નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2232352&lang=1®=1

વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રાલય

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2249478®=48&lang=2

ગૃહ મંત્રાલય

• https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=1983107®=48&lang=2

આર્થિક બાબતોની મંત્રીમંડળ સમિતિ

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2232098®=3&lang=1

કર્મચારી, જાહેર ફરિયાદ અને પેન્શન મંત્રાલય

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2174766&lang=1®=3https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1645393®=48&lang=2

પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો (PIB)

• https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2092468®=48&lang=2 

માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય

• https://ddnews.gov.in/en/pm-modi-to-visit-jammu-and-kashmir-on-june-6-to-inaugurate-major-infra-projects/

પીડીએફ જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

 

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(રીલીઝ આઈડી: 2324635) મુલાકાતી સંખ્યા : 16