નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિક્સ ઓફિસ (NSO), આંકડાશાસ્ત્ર અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI), ભારત સરકારે આધાર વર્ષ 2022-23 સાથે ખર્ચ બાજુથી ગ્રોસ સ્ટેટ ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્ટ (GSDP) અંદાજોના સંકલન માટેની ડ્રાફ્ટ માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરી છે. આ માર્ગદર્શિકા બહાર પાડવામાં આવી રહી છે અને MoSPIની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર અપલોડ કરવામાં આવી રહી છે (લિંક નીચે જોડાયેલ છે).

સુધારેલા આધાર વર્ષના માળખા હેઠળ સુસંગતતા, સરખામણી અને પદ્ધતિસરના ધોરણોની એકરૂપતા સુનિશ્ચિત કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે, આ ડ્રાફ્ટ માર્ગદર્શિકા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં ખર્ચ બાજુથી GSDP અંદાજોના સંકલન માટે એકસમાન અને વ્યાપક માળખું પૂરું પાડે છે.

આ ડ્રાફ્ટ માર્ગદર્શિકા ખર્ચ બાજુથી GSDPના સંકલન માટેની વિભાવનાઓ, કવરેજ, ડેટા સ્ત્રોતો, અંદાજ પ્રક્રિયાઓ અને પદ્ધતિઓને વિગતવાર સમજાવે છે, જેમાં મુખ્ય ખર્ચ ઘટકો જેવા કે પ્રાઇવેટ ફાઇનલ કન્સમ્પશન એક્સપેન્ડિચર (PFCE), ગવર્નમેન્ટ ફાઇનલ કન્સમ્પશન એક્સપેન્ડિચર (GFCE), ગ્રોસ ફિક્સ્ડ કેપિટલ ફોર્મેશન (GFCF), ચેન્જીસ ઇન ઇન્વેન્ટરીઝ, વેલ્યુએબલ્સ અને નેટ એક્સપોર્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે. હાલમાં, કેટલાક રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો GFCF અને GFCE ના અંદાજોનું સંકલન કરી રહ્યા છે; જોકે, PFCE અંદાજો કોઈ રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ દ્વારા સંકલિત કરવામાં આવી રહ્યા નથી. તેથી, આ દસ્તાવેજ રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ સ્તરે આ ખર્ચ ઘટકોના સંકલનને સુગમ બનાવવા માટે વ્યાપક માળખું અને પદ્ધતિસરનું માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે.

માર્ગદર્શિકા જ્યાં સુધી શક્ય હોય ત્યાં સુધી વિવિધ ખર્ચ ઘટકોના અંદાજ માટે રાજ્ય-વિશિષ્ટ ડેટા સ્ત્રોતો અને યોગ્ય ફાળવણી સૂચકોના ઉપયોગ પર ભાર મૂકે છે. જે કિસ્સાઓમાં સીધો રાજ્ય-સ્તરનો ડેટા ઉપલબ્ધ ન હોય, ત્યાં સુસંગત અને સરખામણી કરી શકાય તેવી રીતે રાજ્યવાર અંદાજો મેળવવા માટે યોગ્ય ફાળવણી પદ્ધતિઓ અને સંબંધિત સૂચકોની ભલામણ કરવામાં આવી છે.

ખર્ચ બાજુથી GSDP નું સંકલન GSDPના ઉત્પાદન/આવક-બાજુના અંદાજ માટે એક મહત્વપૂર્ણ પૂરક અભિગમ પૂરો પાડે છે અને રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ સ્તરે આર્થિક પ્રવૃત્તિના વ્યાપક મૂલ્યાંકનને સુગમ બનાવશે. આ અંદાજો રાજ્ય-સ્તરના રાષ્ટ્રીય હિસાબ માળખાને મજબૂત કરવામાં અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે અનુસરવામાં આવતી પદ્ધતિ સાથે રાજ્યના અંદાજોની સુસંગતતા સુધારવામાં પણ યોગદાન આપશે.

ડ્રાફ્ટ માર્ગદર્શિકાનું વિમોચન એ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં અંદાજ પદ્ધતિઓના સુમેળ તરફ અને ખર્ચ-બાજુના GSDP અંદાજોના સંકલન માટે રાજ્યના અર્થશાસ્ત્ર અને આંકડાશાસ્ત્ર નિયામકાલયો (DESs)ની સ્ટેટિસ્ટિકલ ક્ષમતાને મજબૂત કરવા તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.

હિતધારકો તરફથી વ્યાપક પ્રસાર અને પ્રતિસાદ માટે આ ડ્રાફ્ટ માર્ગદર્શિકા 28 ઓક્ટોબર, 2026 સુધી MoSPI ની સત્તાવાર વેબસાઇટ (https://www.mospi.gov.in/product/more/6-Documents) પર ઉપલબ્ધ છે.

SM/BS/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2321386) મુલાકાતી સંખ્યા : 15