નેશનલ બાયોડાયવર્સિટી ઓથોરિટી (NBA) ને જૈવ વિવિધતા અધિનિયમ, 2002 (2023 માં સુધાર્યા મુજબ) અને ABS નિયમો અનુસાર 01.04.2026 થી 30.09.2026 સુધીના સમયગાળા દરમિયાન ભારતના જૈવિક સંસાધનોના વપરાશકર્તાઓ પાસેથી રૂ. 9.68 કરોડ પ્રાપ્ત થયા છે. કુલ મળેલા નાણાંમાંથી, રૂ. 9.56 કરોડ નીચે દર્શાવેલ વિવિધ ક્ષેત્રોમાંથી જૈવિક સંસાધનોની પહોંચ (એક્સેસ) પેટે પ્રાપ્ત થયા હતા.

ક્ષેત્રવાર યોગદાન

કુલ મળેલી રકમમાં કૃષિ-બીજ (એગ્રી-સીડ) ક્ષેત્રનો સૌથી મોટો હિસ્સો હતો, જે રૂ. 7.16 કરોડ છે, ત્યારબાદ ફૂડ એન્ડ બેવરેજીસ રૂ. 1.59 કરોડ અને પશુપાલન રૂ. 62.01 લાખ છે. IPR-સંબંધિત અરજીઓ હેઠળ વર્ગીકૃત થયેલી આવક રૂ. 11.24 લાખ હતી. અન્ય આવક આયુષ (AYUSH), લાલ ચંદનનું લાકડું (રેડ સેન્ડર્સ વૂડ), કોસ્મેટિક્સ અને અન્ય ક્ષેત્રોમાંથી થઈ હતી.

ક્ષેત્ર	ABS આવક (કરોડમાં)
કૃષિ	7.16
ફૂડ એન્ડ બેવરેજીસ	1.59
પશુપાલન	0.62
આયુષ	0.21
લાલ ચંદનનું લાકડું	0.06
કોસ્મેટિક્સ	0.04
કુલ	9.68 કરોડ

 

મુખ્ય યોગદાન

મેસર્સ ઈસ્ટ વેસ્ટ સીડ્સ ઈન્ડિયા લિમિટેડ રૂ. 2.01 કરોડ સાથે બહુવિધ ચૂકવણીઓમાં સૌથી મોટા ABS યોગદાનકર્તા હતા. સિંગલ સૌથી મોટી ABS ચૂકવણી મેસર્સ સિનેર્જિયા લાઇફ સાયન્સ લિમિટેડ તરફથી રૂ. 1.17 કરોડની હતી. અન્ય મહત્વપૂર્ણ ABS યોગદાનમાં મેસર્સ ટાટા કેમિકલ્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ (રૂ. 52.06 લાખ), મેસર્સ ઈન્ડેના ઈન્ડિયા પ્રાઇવેટ લિમિટેડ (રૂ. 45.89 લાખ), મેસર્સ ગ્રો ઈન્ડિગો લિમિટેડ (રૂ. 45.79 લાખ), મેસર્સ નોવોઝાઇમ્સ સાઉથ એશિયા (રૂ. 44.11 લાખ), અને મેસર્સ નોંગવૂ સીડ ઈન્ડિયા (રૂ. 40.53 લાખ) નો સમાવેશ થાય છે.

મેસર્સ નનહેમ્સ ઈન્ડિયા લિમિટેડે લગભગ રૂ. 1.64 કરોડની અગાઉથી (Upfront) ચૂકવણી કરી હતી. શ્રીલંકા, જર્મની, ફ્રાન્સ, રિપબ્લિક ઓફ કોરિયા અને ભૂટાનની સંસ્થાઓ સહિત સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય બંને સંસ્થાઓ તરફથી યોગદાન પ્રાપ્ત થયું હતું.

જૈવિક સંસાધનોની વિવિધતા

પ્રાપ્ત થયેલી રકમ કૃષિ, ખોરાક, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, બાયોટેકનોલોજી, ઔષધીય વનસ્પતિઓ, સૂક્ષ્મજીવો અને પશુધનમાં જૈવિક સંસાધનોની વિવિધ શ્રેણીના ઉપયોગને દર્શાવે છે. આમાં ચણા, લાલ મસૂર, લીલા મગ, કુળથી (હોર્સ ગ્રામ), અળસી (ફ્લેક્સસીડ), ગુવાર ગુંદર, ટેપિયોકા, બકવ્હીટ, બ્રાઉન રાઇસ, ફ્લાવર, ભીંડા, તીખા મરચાં, રીંગણ અને તુરિયા જેવા કૃષિ પાકોનો સમાવેશ થાય છે.

જૈવિક સંસાધનોમાં અશ્વગંધા, શતાવરી, કાલમેઘ, અરડૂસી (વસાકા), જેઠીમધ (લિકોરિસ), અર્જુન, બ્રાહ્મી (બેકોપા), ગોટુકોલા અને સરગવો (મોરિંગા) જેવી ઔષધીય વનસ્પતિઓ, તેમજ એઝોસ્પિરિલમ, એઝોટોબેક્ટર, બેસિલસ, રાઇઝોબિયમ, ટ્રાઇકોડર્મા અને મેટારિઝિયમ સહિત જમીનના સૂક્ષ્મજીવોનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ શ્રેણીમાં મિથુન (બોસ ફ્રન્ટાલિસ), જર્સી ગાય (બોસ ટૌરસ) અને મુર્રા ભેંસ (બુબાલસ બુબાલિસ) નું ફ્રોઝન સીમેન જેવા પશુધન આનુવંશિક સંસાધનો તેમજ વાવેતરના સ્ત્રોતો અને હરાજી કરાયેલી સામગ્રીમાંથી મેળવેલ લાલ ચંદનનું લાકડું પણ સામેલ છે.

જૈવ વિવિધતા સંરક્ષણ સાથે બેનિફિટ શેરિંગને જોડવું

2008 થી, NBA એ ABS દ્વારા લગભગ રૂ. 278 કરોડ મેળવ્યા છે અને દેશભરમાં જૈવ વિવિધતા સંરક્ષણ અને સમુદાયો, ખેડૂતો, સંસ્થાઓ અને અન્ય લાભના દાવેદારો માટે રૂ. 200 કરોડથી વધુ વહેંચ્યા છે.

ABS પ્રણાલી જૈવિક સંસાધનોના ઉપયોગને જૈવ વિવિધતાના સંરક્ષણ, ટકાઉ ઉપયોગ અને લાભોના સમાન વિતરણ સાથે જોડીને નાણાકીય એકત્રીકરણથી આગળ વધે છે. રાજ્ય જૈવ વિવિધતા બોર્ડ અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ જૈવ વિવિધતા પરિષદો દ્વારા વહેંચવામાં આવેલ ભંડોળ જૈવિક સંસાધનોના સંરક્ષણ, પીપલ્સ બાયોડાયવર્સિટી રજિસ્ટર તૈયાર કરવા અને અપડેટ કરવા, જૈવ વિવિધતા વ્યવસ્થાપન સમિતિઓને મજબૂત કરવા, જૈવ વિવિધતા સંશોધન અને દસ્તાવેજીકરણ, અને સ્થાનિક સમુદાયો તેમજ અન્ય લાભના દાવેદારોને લાભ પહોંચાડવામાં ટેકો આપે છે.

ABS પ્રણાલી એક એવું માળખું પૂરું પાડે છે જેના દ્વારા ભારત તેની જૈવ વિવિધતાના ઉપયોગને જૈવ વિવિધતા સંરક્ષણ, ટકાઉ ઉપયોગ અને સ્થાનિક સમુદાયોના લાભ માટે મૂર્ત પરિણામોમાં ક્રમશઃ રૂપાંતરિત કરી રહ્યું છે. આ સમયગાળા દરમિયાન જનરેટ થયેલી આવક ભારતના ABS માળખાના સતત અમલીકરણ અને જૈવિક સંસાધનોના વપરાશકર્તાઓ દ્વારા બેનિફિટ-શેરિંગ જવાબદારીઓની પરિપૂર્તિને દર્શાવે છે.

SM/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2321047) મુલાકાતી સંખ્યા : 6