प्रकाशित मिति: 03 अक्टोबर 2026

राष्ट्रिय प्रगति तथा मानवीय क्षमताका लागि अनुकूलनीय विकास र मानवीय अभिक्षमताको सुदृढ़ीकरण: ‘साधना शृङ्खला 2026’ क्षमता विकास आयोग (सीबीसी) द्वारा आयोजित चार क्षेत्रीय कार्यशालाहरूको राष्ट्रव्यापी शृङ्खला हो। यसको उद्देश्य ‘निजामती सेवा क्षमता विकास राष्ट्रिय कार्यक्रम’ अन्तर्गत निजामती सेवा प्रशिक्षण प्रतिष्ठानहरूलाई क्षमता अभिवृद्धि प्रतिष्ठानहरूमा रूपान्तरण गर्ने प्रक्रियालाई अघि बढ़ाउनु हो। आन्ध्र प्रदेशको विजयवाड़ामा 29-30 सेप्टेम्बर 2026 मा सम्पन्न उद्घाटन कार्यशालापछि, यस शृङ्खलाको दोस्रो कार्यशाला 9 अक्टोबर 2026 मा असमको गुवाहाटीमा आयोजना हुनेछ, जसमा आठ राज्यहरूका सरोकारवालाहरू एकै ठाउँमा भेला हुनेछन्।

राष्ट्रिय परामर्शदेखि क्षेत्रीय कार्यसम्म

प्रशिक्षण प्रतिष्ठानहरू भविष्यका लागि तयार, उत्तरदायी र नागरिक-केन्द्रित निजामती सेवाको आधारस्तम्भ हुन् र ’विकसित भारत 2047’ को परिकल्पना साकार पार्न तिनको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहन्छ। गत वर्षको अवधिमा आयोगले व्यापक परामर्श प्रक्रिया अघि बढ़ाएको छ, जसमा क्षेत्रीय कार्यदलका बैठकहरू, 2 देखि 8 अप्रेल 2026 सम्म आयोजित ’साधना सप्ताह’ र मई 2026 मा क्षमता अभिवृद्धिलाई संस्थागत गर्ने विषयमा राष्ट्रिय विभागीय सम्मेलन समावेश छन्।

यी परामर्शहरूले प्रशिक्षण प्रतिष्ठानहरूलाई स्वतन्त्र प्रशिक्षण प्रदायकबाट रणनीतिक तथा दक्षता-उन्मुख क्षमता अभिवद्धि प्रतिष्ठानका रूपमा रूपान्तरण गर्न मार्गदर्शन गर्ने एकीकृत ढाँचाको आवश्यकतामा जोड़ दिएका छन्। यसै गतिलाई निरन्तरता दिँदै ’साधना शृङ्खला’ ले संस्थागत सुधार सम्बन्धी राष्ट्रिय संवादलाई क्षेत्रीय स्तरसम्म लैजान खोजेको छ। यस क्रममा प्रस्तावित सुधारहरूलाई सन्दर्भ-अनुकूल बनाउन र तिनलाई कार्यान्वयनयोग्य प्राथमिकताहरूमा रूपान्तरण गर्न विभिन्न राज्य र प्रशिक्षण प्रतिष्ठानहरूलाई संलग्न गराइनेछ।

प्रशिक्षण प्रतिष्ठान रूपान्तरण ढाँचातर्फ

क्षेत्रीय कार्यशालाहरूमार्फत, आयोगले राज्य सरकारहरू, प्रशिक्षण प्रतिष्ठानहरू र अन्य सरोकारवालाहरूसँग सहकार्य गर्दै एक विस्तृत ‘प्रशिक्षण प्रतिष्ठान रूपान्तरण ढाँचा’ विकास गरिरहेको छ। यो ढाँचाले देशभरका विविध आवश्यकताहरू र संस्थागत यथार्थहरूलाई सम्बोधन गर्नेछ। यी परामर्शहरू संस्थागत सुशासन र नेतृत्व सुदृढ़ गर्ने, सञ्चालनगत प्रभावकारिता तथा सहकार्यमा सुधार गर्ने, प्राध्यापक तथा संस्थागत क्षमता विकास गर्ने र आर्टिफिशियल इन्टेलिजेन्स (कृत्रिम बुद्धिमत्ता) लगायतका उदीयमान प्रविधिहरूको प्रयोग तथा डिजिटल रूपान्तरणलाई सक्षम बनाउने विषयमा केन्द्रित छन्। यसको मुख्य उद्देश्य तालिम संस्थाहरूलाई मुख्यतया ‘आपूर्ति-मुखी’ तालिमबाट ‘माग-अनुकूल’ तथा भूमिका र क्षमतामा आधारित क्षमता विकासतर्फ अघि बढ्न सक्षम बनाउनु हो।

यस संरचनाले विभिन्न राज्य र संस्थाहरूको अनुभव, प्राथमिकता र परिवेशलाई समेट्दै संस्थागत रूपान्तरणका लागि साझा दिशा प्रदान गर्नेछ। साथै, कार्यशालाहरूले सहभागी राज्यहरूलाई प्राथमिकताहरू पहिचान गर्न र यी सुधारहरूलाई अघि बढ़ाउन कार्यान्वयनयोग्य कार्ययोजनाहरू तयार गर्न सक्षम बनाउनेछन्।

यस रूपान्तरणको कार्यान्वयन ‘साधना सप्ताह 2026’ को अवसरमा शुरु गरिएको ‘युनिफाइड न्यू-एज नेशनल ट्रेनिङ इनिसिएटिभ’ (उन्नति) पोर्टलमा आधारित हुनेछ। 700 भन्दा अधिक तालिम संस्थाहरूलाई एउटै डिजिटल प्लेटफर्ममा जोड्दै उन्नतिले क्षमता विकासको माग र संस्थागत आपूर्तिको खाडल पुर्ने लक्ष्य राखेको छ। ’क्षमता विकास योजना’ (सीबीपी) बाट सिर्जित क्षमता सम्बन्धी आवश्यकताहरूलाई सम्बोधन गर्न तालिम संस्थाहरूलाई सक्षम बनाएर, यस मञ्चले संस्थागत दृश्यता, सहकार्य, स्रोतसाधनको आदान-प्रदान र तथ्याङ्कमा आधारित निरन्तर सुधारमा सहयोग पुऱ्याउनेछ।

गुवाहाटीमा दोस्रो क्षेत्रीय कार्यशाला

‘साधना शृङ्खला 2026’ को दोस्रो क्षेत्रीय कार्यशालाको उद्घाटन 9 अक्टोबर 2026 मा गुवाहाटीमा असमका माननीय मुख्यमन्त्री डा. हिमन्त विश्व शर्माद्वारा गरिनेछ।

यस कार्यशालामा पूर्वोत्तर क्षेत्रका आठवटै राज्यहरू-असम, अरुणाचल प्रदेश, मणिपुर, मेघालय, मिजोरम, नागाल्याण्ड, सिक्किम र त्रिपुराका वरिष्ठ अधिकारीहरू एकै ठाउँमा भेला हुनेछन्। सरकारी तालिम संस्थानका प्रमुख तथा प्राध्यापकहरू, विषय विज्ञहरू, उद्योग साझेदारहरू र अन्य सरोकारवालाहरू पनि यस छलफलमा सहभागी हुनेछन्।

कार्यशालाले सहभागी राज्यहरू र तालिम संस्थाहरूलाई आफ्ना अनुभवहरू साटासाट गर्न, संस्थागत रूपान्तरणका अवसर र चुनौतीहरूबारे छलफल गर्न तथा क्षमता विकासको प्रणालीलाई सुदृढ़ पार्ने व्यावहारिक उपायहरू पहिचान गर्न मञ्च प्रदान गर्नेछ। प्रस्तावित सुधारहरूलाई राज्य-विशेष कार्ययोजनामा रूपान्तरण गर्ने कुरामा विशेष जोड़ दिइनेछ; यसमा संस्थागत सुशासनमा सुधार, प्राध्यापकहरूको क्षमता अभिवृद्धि, र तालिम संस्थाहरूलाई डिजिटल रूपमा सशक्त तथा भविष्यका लागि तयार बनाउने उपायहरू समावेश हुनेछन्।

चार क्षेत्रीय कार्यशालाहरू मध्ये दोस्रोको रूपमा गुवाहाटी परामर्शले विजयवाड़ामा शुरु गरिएको सहयोगी संलग्नतालाई अगाडि बढ़ाउनेछ। यी परामर्शहरूबाट निस्कने अन्तर्दृष्टि र सिफारिसहरूले प्रशिक्षण संस्थान रूपान्तरण ढाँचाको अन्तिम रूपान्तरणलाई सूचित गर्नेछ, जसले राज्यहरूको विविध संस्थागत सन्दर्भ र आवश्यकताहरूलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।

साधना शृङ्खला (शृङ्खला) मार्फत क्षमता विकास आयोगले राष्ट्रिय नागरिक सेवा क्षमता निर्माण कार्यक्रम र विकसित भारत 2047 को दृष्टिकोण अनुरूप नागरिकहरूलाई राम्रो परिणाम प्रदान गर्न आवश्यक दक्षताहरू प्रदान गर्न सक्षम प्रशिक्षण संस्थानहरूको एक जोडिएको, चुस्त र उत्तरदायी पारिस्थितिक प्रणालीलाई बढ़ावा दिन खोज्छ।

****