કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી. આર. પાટીલે આજે દેશના વિવિધ ભાગોમાંથી આવેલા વોટર કન્ઝર્વેશન વોરિયર્સ (જળ સંરક્ષણ યોદ્ધાઓ) અને રિવર રિજુવેનેશન વોરિયર્સ (નદી પુનરુદ્ધાર યોદ્ધાઓ) સાથે વાર્તાલાપ કર્યો હતો, જેઓ જળ સંરક્ષણ, નદી અને જળાશયોના પુનરુદ્ધાર તથા પર્યાવરણ સુરક્ષામાં ગ્રાઉન્ડ લેવલની પહેલોનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા છે. નમામિ ગંગે હેઠળ નેશનલ મિશન ફોર ક્લીન ગંગા (NMCG) દ્વારા આયોજિત આ વાર્તાલાપે ગ્રાઉન્ડ લેવલના આ ચેમ્પિયન્સને તેમની સફરની માહિતી આપવા, એકબીજા પાસેથી શીખવા અને દેશભરમાં સફળ સમુદાય-સંચાલિત મોડલ્સને કેવી રીતે મજબૂત કરી શકાય અને તેનું પુનરાવર્તન કરી શકાય તે અંગે ચર્ચા કરવા માટે એક મંચ પૂરો પાડ્યો હતો.

સહભાગીઓએ નદીઓ અને તળાવોને પુનર્જીવિત કરવાનો, શ્રમદાન કરવાનો, વર્ષા જળ સંચયને પ્રોત્સાહન આપવાનો, જળાશયો નજીકથી પ્લાસ્ટિક અને અન્ય કચરો હટાવવાનો, વૃક્ષારોપણ ઝુંબેશ ચલાવવાનો અને મહિલાઓ, યુવાનો, સ્વયંસેવકો તથા સ્થાનિક સમુદાયોને એકત્રિત કરવાનો પ્રત્યક્ષ અનુભવ શેર કર્યો હતો. તેમની વાતોએ સ્પષ્ટ કર્યું કે કેવી રીતે વ્યક્તિગત પહેલ, જ્યારે સામૂહિક કાર્યવાહી અને સામુદાયિક માલિકી સાથે જોડાય છે, ત્યારે ગ્રાઉન્ડ લેવલે દ્રશ્યમાન અને સતત સુધારામાં પરિણમી શકે છે.

પોતાના કામ અંગે  માહિતી આપનારાઓમાં રામવીર તંવરનો સમાવેશ થાય છે, જેઓ 'પોન્ડમેન ઓફ ઈન્ડિયા' તરીકે જાણીતા છે, જેમણે 100 થી વધુ તળાવોને પુનર્જીવિત કરવા અને 10 નાના શહેરી વનો (મિની અર્બન ફોરેસ્ટ) સ્થાપવા વિશે વાત કરી હતી. બિહારના કામિની કુમારીએ Baya River ને કાંઠે એક જ દિવસમાં 500 ભૂગર્ભ જળ રિચાર્જ ખાડા બનાવવા માટે 500 મહિલાઓને એકત્રિત કરવાની તેમની પહેલ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેમાં જળ સંરક્ષણને ભૂગર્ભ જળ રિચાર્જ, ટકાઉ કૃષિ અને મહિલાઓ માટે આજીવિકાની તકો સાથે જોડવામાં આવ્યું હતું.

સુરેન્દ્ર સિંહ ચૌધરી, જેઓ 'બિટ્ટુ તબાહી' તરીકે જાણીતા છે, તેમણે મધ્યપ્રદેશના રાજગઢ જિલ્લાના બિયાઓરા ખાતે પ્રદૂષિત અજનાર નદીની સફાઈ હાથ ધરવાની તેમની સફરની માહિતી આપી હતી. બી.એસસી.ના એક યુવાન વિદ્યાર્થી, તેમણે 26 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ આ પ્રયાસ શરૂ કર્યો હતો અને મુખ્યત્વે પોતાની પહેલ દ્વારા નદીમાંથી પ્લાસ્ટિક, નીંદણ, કાદવ અને અન્ય કચરાને પ્રત્યક્ષ રીતે હટાવવાનું કામ હાથ ધર્યું હતું. તેમનું કામ, જે સ્થાનિક પ્રયાસ તરીકે શરૂ થયું હતું, તેણે વ્યાપક જાહેર ધ્યાન ખેંચ્યું હતું અને સ્થાનિક જળાશયોની સફાઈ અને પુનરુદ્ધારમાં વધુ ભાગીદારીને પ્રેરણા આપી છે.

બેંગલુરુના આનંદ મલ્લીગવાડે 33 તળાવોને પુનર્જીવિત કરવા અને એક લાખથી વધુ દેશી વૃક્ષો વાવવાના તેમના કામ વિશે વાત કરી હતી. ઉત્તરાખંડના જગદીશ સિંહ નેગીએ જળ સંરક્ષણ, વન પુનરુદ્ધાર અને પ્લાસ્ટિક કચરાને ઇકો-બ્રિક્સમાં ફેરવવાના તેમના કામ વિશે માહિતી આપી હતી. શુભમ કુમારે નદીઓની સ્વચ્છતામાં યુવાનો અને સ્વયંસેવકોની ભૂમિકા અને ગંગા અને તેની ઉપનદીઓના કિનારેથી 2.47 લાખ કિલોગ્રામથી વધુ કચરો હટાવવા માટે સમુદાયોને એકત્રિત કરવાના તેમના પ્રયાસો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

આ વાર્તાલાપે નદીઓ અને ઘાટોને સ્વચ્છ રાખવામાં જળ સ્વયંસેવકો અને સામુદાયિક જૂથોની ભૂમિકા પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો. ઉત્તર પ્રદેશના આકાશ યાદવે શેર કર્યું કે કેવી રીતે તેમના 15 સભ્યોના સ્વયંસેવક જૂથે ચાર ગંગા ઘાટોના પુનરુદ્ધાર અને એક ટનથી વધુ પ્લાસ્ટિક કચરો હટાવવામાં યોગદાન આપ્યું છે. કાનપુરના ડૉ. સંજીવની શર્માએ ગંગા સંરક્ષણ અભિયાનો માટે 900 થી વધુ સ્વયંસેવકોને એકત્રિત કરવા અને 120 મેટ્રિક ટનથી વધુ કચરો હટાવવા ઉપરાંત પ્લાસ્ટિક રિસાયક્લિંગ, ફેંકી દેવાયેલી સામગ્રીનો પુનઃઉપયોગ અને સમુદાય-સંચાલિત કચરા વ્યવસ્થાપન દ્વારા મહિલાઓ માટે આજીવિકાની તકોને પ્રોત્સાહન આપવા વિશે વાત કરી હતી.

અન્ય જળ યોદ્ધાઓમાં સુશ્રી કુસુમ ગિલિડીયાલ, શ્રી જગદીશ નેગી, સુશ્રી રમા તિવારી, ડૉ. સુમન પાંડે, સુશ્રી કુમારી સુનિતા સિંહ, શ્રી સંજય કુમાર સિંહ, શ્રી અજય કુમાર તિવારે, શ્રી નીતિશ કુમાર સિંહ, શ્રી કમલેશ ભાઈ શાસ્ત્રી, શ્રી સંદીપ ચૌધરી, સુશ્રી સિરકુંવર, સુશ્રી ફૂલબતી અને શ્રી વિવેક ભટ્ટનો સમાવેશ થાય છે. આ યોદ્ધાઓના કામની માનનીય જલ શક્તિ મંત્રી દ્વારા ભારે પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી.

સભાને સંબોધતા જળ સંસાધન, નદી વિકાસ અને ગંગા પુનરુદ્ધાર વિભાગના સચિવ શ્રીમતી અર્ચના વર્માએ જળ સંરક્ષણ અને સ્વચ્છતાના સંદેશને સરકારી કાર્યક્રમોથી આગળ વધારીને સમુદાયો સુધી પહોંચાડવામાં વોટર યોદ્ધાઓએ ભજવેલી ભૂમિકાની પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે લોકોને એકસાથે લાવવાની અને નદીઓ, તળાવો અને અન્ય જળાશયોની આસપાસ સામૂહિક કાર્યવાહી માટે એકત્રિત કરવાની તેમની ક્ષમતાની પ્રશંસા કરી હતી, અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આવી નાગરિક-સંચાલિત ભાગીદારી લાંબા ગાળે જળ સંરક્ષણ અને નદી પુનરુદ્ધારના પ્રયાસોને જાળવી રાખવા માટે અતિ આવશ્યક છે.

સહભાગીઓને સંબોધતા શ્રી સી. આર. પાટીલે તેમની પ્રતિબદ્ધતા બદલ અભિનંદન પાઠવ્યા હતા અને કહ્યું હતું કે તેમના અનુભવો સીધા સાંભળવા એ દેશભરમાં થઈ રહેલી ગ્રાઉન્ડ લેવલની કાર્યવાહીનો વ્યાપ, વિવિધતા અને અસરોને સમજવાની એક તક હતી. તેમણે સ્વીકાર્યું હતું કે તેમનામાંથી ઘણાએ મુશ્કેલ સ્થાનિક પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે કામ કર્યું હતું અને છતાં પણ પાણી અને પર્યાવરણના રક્ષણ માટે લોકોને એકસાથે લાવવામાં સફળ રહ્યા હતા. વ્યાપક રાષ્ટ્રીય આંદોલનનો ઉલ્લેખ કરતા શ્રી પાટીલે જણાવ્યું હતું કે માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના દૂરદર્શી નેતૃત્વ હેઠળ જળ સંરક્ષણ એ જન ભાગીદારીમાં સ્થિર થયેલા દેશવ્યાપી જન આંદોલનમાં પરિણમ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે પાણીના ટીપે ટીપાંનું સંરક્ષણ કરવા પર પ્રધાનમંત્રીના સતત ભારપૂર્વકે દેશભરના નાગરિકો અને સમુદાયોને જળ સંરક્ષણની માલિકી લેવા માટે પ્રેરિત કર્યા છે, અને વોટર યોદ્ધાઓનું કામ સામૂહિક કાર્યવાહીની આ ભાવનાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આગામી પગલું આ ઉર્જાને લક્ષ્યાંકિત, માપી શકાય તેવા અને સતત પરિણામોમાં પરિવર્તિત કરવાનું હોવું જોઈએ. તેમણે સહભાગીઓને વિશિષ્ટ નદીઓ, તળાવો, ઘાટો અને અન્ય જળાશયોની ઓળખ કરવા, સ્પષ્ટ લક્ષ્યો નક્કી કરવા અને ગ્રાઉન્ડ લેવલે દ્રશ્યમાન સુધારા દર્શાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. તેમણે મહિલાઓ, યુવાનો, શાળાના બાળકો, વરિષ્ઠ નાગરિકો અને સમાજના અન્ય વર્ગોને સાંકળવાના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો જેથી જળ સંરક્ષણ અને સ્વચ્છતા એ એક વખતની પ્રવૃત્તિઓને બદલે કાયમી જન આંદોલન બને.

શ્રી પાટીલે વોટર યોદ્ધાઓને એકબીજા સાથે જોડાયેલા રહેવા, નિયમિતપણે તેમના કામ શેર કરવા અને દેશના વિવિધ ભાગોમાં લાગુ કરવામાં આવી રહેલા સફળ મોડલ્સમાંથી શીખવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે સારી સ્થાનિક પહેલો એક જગ્યાએ મર્યાદિત ન રહેવી જોઈએ, પરંતુ જ્યાં પણ સમુદાયોને આવા જ પડકારોનો ઉકેલ લાવવામાં મદદ મળી શકે ત્યાં તેને અનુકૂળ બનાવીને વિસ્તૃત કરવી જોઈએ.

વોટર યોદ્ધાઓએ મંત્રી દ્વારા તેમના નિવાસસ્થાને આમંત્રિત કરવા બદલ અને તેમની વાતો સીધી તેમની સાથે શેર કરવાની તક મળવા બદલ આનંદ વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે ભારતના વિવિધ ભાગોમાંથી આવેલા સાથી ગ્રાઉન્ડ લેવલના ચેમ્પિયન્સ સાથે વાર્તાલાપ કરવાની, અનુભવોનું આદાનપ્રદાન કરવાની, સામુદાયિક એકીકરણના વિવિધ અભિગમોને સમજવાની અને ભવિષ્યમાં જોડાયેલા રહેવાના તથા સહયોગ કરવાના માર્ગો શોધવાની તકને પણ મૂલ્યવાન ગણાવી હતી.

આ વાર્તાલાપે પુષ્ટિકરણ કર્યું કે નદીઓનું રક્ષણ કરવું અને જળ સંરક્ષણ કરવું એ માત્ર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સરકારી કાર્યક્રમો દ્વારા પ્રાપ્ત કરી શકાતું નથી. સતત જન ભાગીદારી, શ્રમદાન, જવાબદાર સામુદાયિક વર્તણૂક અને સમર્પિત ગ્રાઉન્ડ લેવલનું નેતૃત્વ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે. બેઠક દરમિયાન શેર કરવામાં આવેલા અનુભવોએ દર્શાવ્યું કે કેવી રીતે નાગરિકો, સ્વયંસેવકો અને સ્થાનિક સમુદાયો સ્વચ્છ નદીઓ, સંરક્ષિત જળ સંસાધનો અને સ્વચ્છ, વધુ ટકાઉ પર્યાવરણ માટેના રાષ્ટ્રીય પ્રયાસમાં શક્તિશાળી ભાગીદાર બની શકે છે.

SM/IJ/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2317952) મુલાકાતી સંખ્યા : 12