સંરક્ષણ મંત્રી શ્રી રાજનાથ સિંહે 01 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ નવી દિલ્હીના DRDO ભવન ખાતે સંરક્ષણ લેખા વિભાગ (DAD)ના 279મા વાર્ષિક દિવસની ઉજવણી દરમિયાન તેના વિવિધ પ્રકાશનો અને ડિજિટલ પહેલોનો પ્રારંભ કરાવ્યો હતો. તેમણે રાષ્ટ્ર માટે લગભગ ત્રણ સદીઓની સેવા બદલ DADને અભિનંદન પાઠવ્યા હતા અને સંરક્ષણ નાણાકીય ઓડિટ અને સંચાલનમાં તેના યોગદાનની પ્રશંસા કરી હતી, જેને દેશની સંરક્ષણ સજ્જતાની કરોડરજ્જુ ગણાવી હતી.

પોતાના સંબોધન દરમિયાન, શ્રી રાજનાથ સિંહે આર્મી, નેવી અને એરફોર્સની નાણાકીય પ્રણાલીઓના વધુ એકીકરણ માટે હાકલ કરી હતી અને મેનેજમેન્ટ ઇન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ ડેટાના રિયલ-ટાઇમ અપડેટિંગ સાથે મહત્તમ ડિજિટાઇઝેશન, ઓટોમેશન અને પારદર્શિતા પર ભાર મૂક્યો હતો. સંરક્ષણ મંત્રીએ ડીએડીને "એન્યુઅલ રિવ્યુ ઓફ બેલેન્સ" માંથી "એની ટાઇમ રિવ્યુ ઓફ બેલેન્સ" તરફ આગળ વધવા વિનંતી કરી હતી.

શ્રી રાજનાથ સિંહે સક્ષમ (SAKSHAM) ની પ્રશંસા કરી હતી, જે સુરક્ષિત સમર્પિત ડેટા સેન્ટર પર હોસ્ટ કરાયેલ અને ડીએડી વાન નેટવર્ક પર ઓપરેટ થતી સંરક્ષણ એકાઉન્ટિંગ અને ચુકવણી ઇકોસિસ્ટમને ડિજિટાઇઝ અને એકીકૃત કરવા માટેનો ડીએડીનો પ્રોજેક્ટ છે. તે સુરક્ષિત ભૂમિકા-આધારિત એક્સેસ, ઉન્નત માન્યતાઓ અને સ્કેલેબિલિટી સાથે નવીનતમ ટેક-સ્ટેકનો ઉપયોગ કરે છે, જે "એક રાષ્ટ્ર, એક કાર્ય, એક એપ્લિકેશન" તરફ વિભાગના પગલાંને સપોર્ટ કરે છે. સંરક્ષણ મંત્રીએ બજેટ, મંજૂરી અને બિલ ડેટા માટે ઇન્ડિયન આર્મી ફાઇનાન્શિયલ ઇન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ સાથેના તેના એકીકરણની પ્રશંસા કરી હતી.

નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન લગભગ 100% ખર્ચ પર પ્રકાશ પાડતા, RM એ આ સીમાચિહ્ન હાંસલ કરવા માટે DAD અને ત્રણેય સેવાઓના સંયુક્ત પ્રયાસોની પ્રશંસા કરી. સ્પર્શ ડેટા ક્લિનિંગની સફળતાનો ઉલ્લેખ કરતા, સંરક્ષણ મંત્રીએ ચેટ, SMS, WhatsApp, ઇમેઇલ અને ફોન કોલ્સ સહિત વાતચીત AI ઇકોસિસ્ટમ દ્વારા ફરિયાદ નિવારણને સ્વચાલિત કરવાનું સૂચન કર્યું. તેમણે ગુણવત્તાયુક્ત ઓડિટ, ડિજિટલ ડેટા ક્લિનિંગ અને ફરિયાદો અને કોર્ટ કેસોના તાત્કાલિક નિરાકરણ પર પણ ભાર મૂક્યો. સંરક્ષણ મંત્રીએ કહ્યું, “ખાસ કરીને જ્યારે રાષ્ટ્રની રક્ષા માટે પોતાનું જીવન સમર્પિત કરનારા લોકોના કાયદેસર હક અને સેવા સંબંધિત અધિકારોની વાત આવે ત્યારે આપણો અભિગમ દૃઢ, ન્યાયી, સંવેદનશીલ અને જવાબદાર હોવો જોઈએ.”

તેમણે સંપૂર્ણપણે સ્વચાલિત, એન્ડ-ટુ-એન્ડ રેવેન્યુ પ્રોક્યોરમેન્ટ સિસ્ટમ 'સંપૂર્ણ'ના પ્રારંભિક અમલીકરણ પર ભાર મૂક્યો હતો, જે મૂલ્યવાન નિર્ણય-સપોર્ટ સિસ્ટમ માટે ડેટા એનાલિટિક્સ, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને મશીન લર્નિંગનો ઉપયોગ કરવા માટે કલ્પના કરવામાં આવી છે.

આ પ્રસંગે, સંરક્ષણ મંત્રીએ સંરક્ષણ દળોની નાણાકીય માહિતી પ્રણાલીઓના એકીકરણને મજબૂત કરવા, સંરક્ષણ ખર્ચના હિસાબ અને ટ્રેકિંગમાં સુધારો કરવા અને સંરક્ષણ મંત્રાલયમાં ટ્રેઝરી સિંગલ એકાઉન્ટ (TSA) સિસ્ટમને કાર્યરત કરવાના હેતુથી ત્રણ મુખ્ય પહેલોનું અનાવરણ કર્યું હતું.

ઇન્ડિયન આર્મી ફાઇનાન્શિયલ ઇન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ સાથે સક્ષમનું એકીકરણ

સંરક્ષણ લેખા વિભાગની સક્ષમ બિલ ઓડિટ અને પેમેન્ટ સિસ્ટમ સફળતાપૂર્વક ઇન્ડિયન આર્મી ફાઇનાન્શિયલ ઇન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ (IAFIS) સાથે એકીકૃત કરવામાં આવી છે, જે બંને સંસ્થાઓ વચ્ચે બજેટ, મંજૂરી અને બિલ માહિતીના ડિજિટલ ટ્રાન્સમિશનને સરળ બનાવે છે. આ એકીકરણ સંરક્ષણ ચુકવણી ઇકોસિસ્ટમના સંપૂર્ણ ડિજિટાઇઝેશન તરફનું એક મુખ્ય પગલું છે, જે બિલની સ્થિતિ અને બજેટ સિલિક પર માહિતીના રિયલ-ટાઇમ શેરિંગ અને બિલના સંપૂર્ણ કાગળ રહિત પ્રક્રિયાને સક્ષમ બનાવે છે.

સંરક્ષણ મંત્રાલયમાં ટ્રેઝરી સિંગલ એકાઉન્ટ સિસ્ટમ

ભારત સરકાર હેઠળના સ્વાયત્ત મંડળોને જસ્ટ-ઇન-ટાઇમ ભંડોળ મુક્ત કરવા માટે સંરક્ષણ મંત્રી દ્વારા સંરક્ષણ મંત્રાલયમાં ટ્રેઝરી સિંગલ એકાઉન્ટ (TSA) સિસ્ટમનું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું. પેમેન્ટ રૂટિંગ એન્ડ ઇન્ટિગ્રેટેડ સિસ્ટમ મેનેજમેન્ટ (PRISM) પ્લેટફોર્મ દ્વારા કાર્યરત આ સિસ્ટમ આરબીઆઈ eKUBER સાથે સંપૂર્ણ રીતે એકીકૃત છે. તે સંરક્ષણ મંત્રાલય હેઠળના સ્વાયત્ત મંડળો માટે વધુ સારા ગ્રાન્ટ મેનેજમેન્ટને સરળ બનાવશે અને હિસાબ તથા ખર્ચની વધુ દ્રશ્યતા પૂરી પાડશે.

સુધારેલી નેશનલ કમ્પાઇલેશન સિસ્ટમ

સંરક્ષણ મંત્રીએ સંરક્ષણ માટે સુધારેલી નેશનલ કમ્પાઇલેશન સિસ્ટમ (NCS) લોન્ચ કરી. એનસીએસ એ ભારતમાં તમામ સંરક્ષણ ખર્ચના હિસાબ અને સંકલન માટેનો એકમાત્ર સ્ત્રોત છે. સંરક્ષણ મંત્રાલય એક અનોખા નાણાકીય ડેલીગેશન માળખા હેઠળ કામ કરે છે, જે દેશભરમાં સંરક્ષણ લેખા વિભાગના વિવિધ કંટ્રોલર્સમાં બજેટ ફાળવણી અને ખર્ચ ટ્રેકિંગની માંગ કરે છે. નવી ટેકનિકલ આર્કિટેક્ચર પર ચોક્કસ બજેટ રિપોર્ટિંગ અને ખર્ચ મોનિટરિંગ પ્રદાન કરવા માટે સુધારેલી એનસીએસને વ્યાપકપણે પુનઃડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. આ સિસ્ટમ નાણા મંત્રાલય, સંરક્ષણ મંત્રાલય, સર્વિસ હેડક્વાર્ટર અને ફીલ્ડ કંટ્રોલર્સને વિગતવાર રિપોર્ટિંગની સુવિધા આપશે, જેનાથી નીતિગત આયોજન અને વધુ સારા બજેટ વ્યવસ્થાપનમાં મદદ મળશે.

રક્ષા મંત્રી એવોર્ડ્સ ફોર એક્સેલન્સ 2026

મુખ્ય સુધારાઓ અને પ્રોજેક્ટ્સના અમલીકરણમાં ટીમો અને વ્યક્તિઓ દ્વારા ઉત્કૃષ્ટ સિદ્ધિઓને બિરદાવવા માટે કાર્યક્રમ દરમિયાન ઉત્કૃષ્ટતા માટે સંરક્ષણ મંત્રી પુરસ્કારો 2026 એનાયત કરવામાં આવ્યા હતા. આ પુરસ્કારો સંરક્ષણ નાણાકીય વ્યવસ્થાપનમાં નવીનતા, વ્યાવસાયિકતા અને કાર્યક્ષમતા તથા સંરક્ષણ દળો માટે વિભાગની સેવામાં સંસ્થાકીય ક્ષમતા મજબૂત કરવા અને પારદર્શિતા વધારવા તરફના યોગદાનને માન્યતા આપે છે.

આ પુરસ્કારોએ એન્યુઅલ રિવ્યુ ઓફ બેલેન્સ (ARoB) ના સફળ ડિજિટાઇઝેશન અને સક્ષમ તથા સમર-સેતુ સહિતની વિવિધ પહેલોના અમલીકરણમાં દેશભરના ડીએડી અફસરો દ્વારા ભજવવામાં આવેલી મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાનો અસ્વીકાર કર્યો હતો.

સમર-સેતુ (SAMAR-SETU) એ ભારતીય સેનાના અગ્નિવીરોના પગાર અને ભથ્થાના સંચાલન માટે એક કેન્દ્રિય એપ્લિકેશન છે. સેન્ટ્રલ અગ્નિવીર પે એન્ડ એકાઉન્ટ્સ ઓફિસ (CAPAO) માંથી ઓપરેટ થતી આ સિસ્ટમ 2.3 લાખથી વધુ અગ્નિવીરોના પગાર ખાતાઓનું સંચાલન સંપૂર્ણ સિસ્ટમ-સંચાલિત ઓટોમેટેડ પ્રક્રિયાઓ દ્વારા કરે છે.

સંરક્ષણ મંત્રીએ DAD દિવસ 2026 દરમિયાન ત્રણ પ્રકાશનો વિમોચિત કર્યા હતા જેમાં કોમ્પ્રીહેન્સિવ સ્ટેટિસ્ટિકલ હેન્ડબુક ઓન ડિફેન્સ એક્સપેન્ડિચર (COSHE) 2026, સંરક્ષણ લેખા ભારતી અને માર્કેટ ઇન્ટેલિજન્સ રિપોર્ટ 2025-2026 નો સમાવેશ થાય છે. પેન્શન એડમિનિસ્ટ્રેશન (સંરક્ષણ) સિસ્ટમ, સ્પર્શની સફળતા દર્શાવતી એક ફિલ્મ પણ પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી.

સભાને સંબોધતા, કંટ્રોલર જનરલ ઓફ ડિફેન્સ એકાઉન્ટ્સ (CGDA) શ્રીમતી અલકા નાંગિયા અરોરાએ તાજેતરના વર્ષોમાં સંરક્ષણ લેખા વિભાગ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલી મહત્વપૂર્ણ પહેલો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેમાં આંતરિક ઓડિટ, ચુકવણી અને હિસાબ, નાણાકીય સલાહ અને સંરક્ષણ પેન્શનના સંચાલનના તેના મુખ્ય કાર્યોના કેન્દ્રીકરણ અને ડિજિટાઇઝેશનમાં મોટી સિદ્ધિઓનો સમાવેશ થાય છે.

ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટોફ જનરલ એનએસ રાજા સુબ્રમણિ, ચીફ ઓફ ધ નેવલ સ્ટોફ એડમિરલ ક્રિષ્ણા સ્વામિનાથન, ચીફ ઓફ આર્મી સ્ટોફ જનરલ ધીરજ સેઠ, સંરક્ષણ સચિવ શ્રી રાજેશ કુમાર સિંહ, સચિવ (સંરક્ષણ નાણા) શ્રી વિશ્વજીત સહાય અને વાઇસ ચીફ ઓફ એર સ્ટોફ એર માર્શલ આશુતોષ દીક્ષિત પણ સંરક્ષણ મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સાથે હાજર રહ્યા હતા.

SM/BS/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(રીલીઝ આઈડી: 2317605) મુલાકાતી સંખ્યા : 13