સંદર્ભ નિર્માણ (પ્રસ્તાવના)

સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન સુવિધા (ફેબ્રિકેશન ફેસિલિટી) એ સેમિકન્ડક્ટર હબ બનાવવા માટે જરૂરી બાબતોનો માત્ર એક ભાગ છે. ક્લીન રૂમ્સ, અદ્યતન સાધનો અને પ્રોડક્શન લાઇન્સ પાછળ હોસ્પિટલો, શાળાઓ, આવાસ (હાઉસિંગ), ઇમરજન્સી સેવાઓ અને વ્યાપારી માળખાકીય સુવિધાઓની એક વ્યાપક ઇકોસિસ્ટમ રહેલી છે, જે કંપનીઓ અને તેમના વર્કફોર્સ (કામદારો/અધિકારીઓ) ને લાંબા ગાળા સુધી કાર્યરત રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.

ગુજરાતના ધોલેરા ખાતે, સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન ક્લસ્ટરના વિકાસની સાથે આ વ્યાપક ઇકોસિસ્ટમ આકાર લઈ રહી છે.

ગુજરાત ભારતના સેમિકન્ડક્ટર વિસ્તરણના એક મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે, જેમાં સેમિકોન ઈન્ડિયા 1.0 હેઠળ મંજૂર કરાયેલા 12 સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્રોજેક્ટ્સમાંથી છ પ્રોજેક્ટ્સ આ રાજ્યમાં આવેલા છે. રાષ્ટ્રીય સ્તરે રૂ. 1.64 લાખ કરોડથી વધુના સંચિત રોકાણની પ્રતિબદ્ધતાઓ ધરાવતા આ પ્રોજેક્ટ્સ સેમિકન્ડક્ટર ફેબ્રિકેશન, કમ્પાઉન્ડ સેમિકન્ડક્ટર અને ડિસ્પ્લે ટેકનોલોજી અને એડવાન્સ્ડ પેકેજિંગ સુધી વિસ્તરેલા છે.

આ રોકાણોનું પ્રમાણ એક સમાંતર વિકાસને પણ આગળ ધપાવી રહ્યું છે: સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમનો ભાગ બનનારા લોકો અને વ્યવસાયોને ટેકો આપવા માટે સજ્જ એક ઔદ્યોગિક ટાઉનશિપનું સર્જન.

સેમિકોન ઈન્ડિયા 2026 ખાતે 'ઈન્વેસ્ટમેન્ટ ફેસિલિટેશન એન્ડ ઈઝ ઓફ ડુઈંગ બિઝનેસ' પરની પેનલ ચર્ચા દરમિયાન, ગાંધીનગરના ગુજરાત સ્ટેટ ઈલેક્ટ્રોનિક્સ મિશન (GSEM) ના મિશન ડિરેક્ટર આઈએઈએસ નેહા કુમારીએ રેખાંકિત કર્યું હતું કે ધોલેરા કેવી રીતે ઔદ્યોગિક ક્લસ્ટરની સાથે આ સહાયક માળખાકીય સુવિધાઓનું નિર્માણ કરી રહ્યું છે.

ફેબ પછી જે આવે છે તેનું નિર્માણ કરવું

આરોગ્ય સંભાળ (હેલ્થકેર) આ ઇકોસિસ્ટમના મુખ્ય ઘટકોમાંનું એક છે. ધોલેરા ખાતે 200 બેડની હોસ્પિટલ નિર્માણાધીન છે, જે ડિસેમ્બર 2026 સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્યાંક છે. આ સુવિધાનું સંચાલન ગુજરાત સરકાર દ્વારા કરવામાં આવે તેવી અપેક્ષા છે. ભૌતિક માળખાકીય સુવિધાઓની સાથે, ઇમરજન્સી સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર્સ (SOPs) અને સંબંધિત એજન્સીઓ સાથે સંકલન તંત્ર પર પણ કામ ચાલી રહ્યું છે.

શિક્ષણ એ બીજું મહત્વનું પાસું છે. ટાઉનશિપમાં ઇન્ટરનેશનલ બેકલેક્યુરેટ (IB) અભ્યાસક્રમ ધરાવતી શાળા વિકસાવવામાં આવી રહી છે. મકાન તૈયાર છે, અને ઓક્ટોબર 2026 ની આસપાસ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ કરવાનું લક્ષ્ય છે. શાળાના સંચાલન માટે ખાનગી ભાગીદારો સાથે ચર્ચા પણ ચાલી રહી છે.

ઉભરતા ઔદ્યોગિક ક્લસ્ટરમાં કામ કરતા વ્યાવસાયિકો અને રોકાણકારો માટે રહેવાની સુવિધા (આવાસ) પણ વિકસાવવામાં આવી રહી છે. સપ્ટેમ્બર 2026 ના અંત સુધીમાં એક સમર્પિત ઇન્વેસ્ટર એકોમોડેશન ફેસિલિટી (રોકાણકારો માટે રહેવાની સુવિધા) પૂર્ણ કરવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે, જે આ પ્રદેશમાં કામ કરતા લોકોને રાખવાની ટાઉનશિપની ક્ષમતામાં ઉમેરો કરશે.

અન્ય નાગરિક માળખાકીય સુવિધાઓ (સિવિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર) પણ સમાંતર રીતે આગળ વધી રહી છે. એક ફાયર સ્ટેશન પૂર્ણ થઈ ગયું છે, જ્યારે જુલાઈ 2026 માં ફૂડ કોર્ટનું કામ પૂર્ણ થઈ ગયું હતું. રહેણાંક અને વ્યાપારી વિકાસ પણ ચાલી રહ્યો છે, જે મધ્ય-2027 કે 2027 ના અંત વચ્ચે પૂર્ણ થવાનો અંદાજ છે.

ટેન્ટ સિટી પૂર્ણ થઈ ગયું છે, જેમાં વેન્ડર્સ કામગીરી શરૂ કરવા માટે મંજૂરીઓ મેળવવાના અંતિમ તબક્કામાં છે, જ્યારે એક હોટેલ હાલમાં નિર્માણાધીન છે.

ઔદ્યોગિક પ્રોજેક્ટથી ઔદ્યોગિક ઇકોસિસ્ટમ સુધી

આ વિકાસ બહોળા ઔદ્યોગિક રોકાણોનું આયોજન કેવી રીતે કરવામાં આવી રહ્યું છે તેમાં એક વ્યાપક પરિવર્તન તરફ ઈશારો કરે છે. સેમિકન્ડક્ટર સુવિધા માટે માત્ર અત્યાધુનિક ઉત્પાદન માળખાની જ જરૂર નથી પરંતુ એવા વાતાવરણની પણ જરૂર છે જે વિશિષ્ટ વર્કફોર્સ અને તેની સાથે આવતા પરિવારને ટેકો આપી શકે.

ધોલેરા માટે, આનો અર્થ એ થયો કે ઉત્પાદન ક્ષમતાઓની સ્થાપના થઈ રહી છે તે જ સમયે ઔદ્યોગિક ક્લસ્ટરની આસપાસ સામાજિક અને ભૌતિક માળખાકીય સુવિધાઓનો વિકાસ કરવો.

છેલ્લા દોઢથી બે વર્ષમાં ગ્રાઉન્ડ લેવલે નોંધપાત્ર પ્રવૃત્તિઓ થઈ છે, જે સેમિકન્ડક્ટર પ્રોજેક્ટની સાથે ધોલેરાના સહાયક માળખાકીય સુવિધાઓના વિકાસની ગતિને દર્શાવે છે.

આ અભિગમની અસર વ્યક્તિગત સુવિધાઓથી પણ આગળ વધે છે. હોસ્પિટલો હેલ્થકેર પૂરી પાડે છે, શાળાઓ પરિવારોને ટેકો આપે છે, આવાસ આવનારા વ્યાવસાયિકો અને રોકાણકારોને સેવા આપે છે, જ્યારે ઇમરજન્સી અને કોમર્શિયલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઔદ્યોગિક ટાઉનશિપના કામકાજમાં યોગદાન આપે છે.

ગુજરાતમાં છ સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન પ્રોજેક્ટ્સ આવેલા હોવાથી, રાજ્ય ભારતની સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન યાત્રાનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની રહ્યું છે. ધોલેરા ખાતે, ફેક્ટરી ફ્લોરની આસપાસ ઇકોસિસ્ટમના સર્જન સાથે આ યાત્રા આગળ વધી રહી છે.

તેથી, ઉભરતું મોડેલ માત્ર સેમિકન્ડક્ટર ફેબ બનાવવા કરતાં ઘણું વિશેષ છે. તે એક સંકલિત ઔદ્યોગિક ડેસ્ટિનેશન બનાવવા વિશે છે - એક એવું સ્થળ જ્યાં ઉત્પાદન, માળખાકીય સુવિધાઓ અને રોજિંદુ જીવન એકસાથે વિકસી શકે, જે મોટા પાયે ભારતની સેમિકન્ડક્ટર મહત્વાકાંક્ષાઓને સમર્થન આપવા માટે જરૂરી પાયો પૂરો પાડે છે.

સંદર્ભ:
ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલય

પીડીએફ જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

(રીલીઝ આઈડી: 2316089) મુલાકાતી સંખ્યા : 9