તાજેતરમાં 'ફ્રન્ટિયર્સ ઇન મેડિસિન'માં પ્રકાશિત થયેલા એક મોટા મલ્ટિસેન્ટર ક્લિનિકલ અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે 24 સપ્તાહ માટે દૈનિક ધોરણે માનકીકૃત અશ્વગંધા મૂળના અર્કનું સેવન કરવું એ સારી રીતે સહન થઈ શકે તેવું હતું, જેમાં સારવાર સંબંધિત લીવર કે કિડનીની ઈજાના કોઈ પુરાવા મળ્યા નથી.

20 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ, (Front. Med., Vol 13, 20 August 2026. https://doi.org/10.3389/fmed.2026.1852954) આ અભ્યાસ, જેનું શીર્ષક “Safe prolonged prophylactic use and tolerability of Ashwagandha following COVISHIELD™ vaccination over 24 weeks: a multicentre randomised double-blind placebo-controlled trial” છે, તે 09 સંસ્થાઓના સંશોધકોની બહુશાખાકીય ટીમો દ્વારા હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં સેન્ટ્રલ કાઉન્સિલ ફોર રિસર્ચ ઇન આયુર્વેદિક સાયન્સીસ (CCRAS), ઓલ ઇન્ડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ આયુર્વેદ, નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ આયુર્વેદ, જયપુર, આયુષ સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ, ટ્રાન્સલેશનલ હેલ્થ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, સેન્ટર ફોર કોમ્પ્લીમેન્ટરી એન્ડ ઇન્ટિગ્રેટીવ હેલ્થ, અને ઇન્ટરડિસિપ્લિનરી સ્કૂલ ઓફ હેલ્થ સાયન્સીસ, સાવિત્રીબાઈ ફુલે પુણે યુનિવર્સિટી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

આ અભ્યાસ 9 સંસ્થાઓના 45 સંશોધકોના બહુશાખાકીય જૂથ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો, જે આયુર્વેદ, ક્લિનિકલ મેડિસિન, રૂમેટોલોજી, કોમ્પ્લીમેન્ટરી અને ઇન્ટિગ્રેટીવ હેલ્થ અને સંબંધિત ક્ષેત્રોમાં નિપુણતા લાવે છે. રેન્ડમાઇઝ્ડ, ડબલ-બ્લાઇન્ડ, પ્લેસિબો-કંટ્રોલ્ડ ટ્રાયલમાં 18–70 વર્ષની વયના 1,200 સ્વસ્થ દેખાતા પુખ્ત વયના લોકોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. જેમણે COVISHIELD રસીનો પહેલો, બીજો અથવા બૂસ્ટર ડોઝ લીધો હતો. સહભાગીઓને દરરોજ 500 મિલિગ્રામ માનકીકૃત જલીય અશ્વગંધા મૂળનો અર્ક (જે 4 ગ્રામ કાચા મૂળના પાઉડરની સમકક્ષ છે) અથવા તેના જેવો જ પ્લેસિબો મેળવવા માટે રેન્ડમલી રીતે વહેંચવામાં આવ્યા હતા. આ અભ્યાસ ભારતમાં સાત અભ્યાસ કેન્દ્રો પર હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો અને તેમાં ક્લિનિકલ, લેબોરેટરી અને ઇમ્યુનોલોજિકલ મૂલ્યાંકનનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ટ્રાયલ ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સ રજિસ્ટ્રી-ઈન્ડિયા (CTRI/2021/06/034496) સાથે નોંધાયેલ હતી. (http://www.clinicaltrials.gov)

સહભાગીઓએ 24 સપ્તાહ સુધી આ દવાનું સેવન કર્યું હતું અને 28મા સપ્તાહ સુધી તેમની તપાસ કરવામાં આવી હતી. નોંધાયેલા 1,200 સહભાગીઓમાંથી, 1,032 (86%) લોકોએ અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો હતો.

અભ્યાસમાં 24-સપ્તાહના સમયગાળા દરમિયાન માનકીકૃત અશ્વગંધા મૂળના અર્ક માટે અનુકૂળ સુરક્ષા અને ટોલેરેબિલિટી પ્રોફાઇલ જોવા મળી હતી. લીવર અને કિડનીના કાર્ય સંબંધિત પેરામીટર્સ નોંધાયેલા સંદર્ભ રેન્જની અંદર રહ્યા હતા, જેમાં લીવર એન્ઝાઇમ્સ, બિલીરુબિન, ક્રિએટિનાઇન અને બ્લડ યુરિયા સહિતના મૂલ્યાંકનોમાં સારવાર સંબંધિત લીવર અથવા કિડની ઈજાના કોઈ પુરાવા મળ્યા નથી.

અભ્યાસ દરમિયાન કરાયેલા સેવનને કારણે કોઈ ગંભીર પ્રતિકૂળ અસરો થઈ હોવાનું જણાયું ન હતું, અને કોઈ સહભાગીએ પ્રતિકૂળ અસરને કારણે ટ્રાયલમાંથી નામ પાછું ખેંચ્યું ન હતું.

આયુષ મંત્રાલયના સચિવ વૈદ્ય રાજેશ કોટેચાએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ તારણો માનકીકૃત આયુર્વેદિક ઉપચારોની સુરક્ષા અને યોગ્ય ઉપયોગને સમર્થન આપતા મજબૂત વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓમાં યોગદાન આપે છે. તેમણે અવલોકન કર્યું કે, “ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળું ક્લિનિકલ રિસર્ચ આયુર્વેદના વૈજ્ઞાનિક પુરાવા-આધારને મજબૂત કરે છે અને સમકાલીન આરોગ્ય સંભાળમાં તેની ક્ષમતાની ઊંડી સમજણમાં યોગદાન આપે છે. સખત ક્લિનિકલ અભ્યાસોમાંથી મળતા પુરાવાઓનો વધતો જથ્થો આરોગ્ય અને વેલનેસ ક્ષેત્રોમાં આયુર્વેદ અને તેના ઉપચારોના વૈશ્વિક સ્તરે જવાબદારીપૂર્વકના ઉપયોગને પણ સમર્થન આપી રહ્યો છે.”

SM/IJ/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(રીલીઝ આઈડી: 2315958) મુલાકાતી સંખ્યા : 17