સૌ માટે આરોગ્ય કવરેજ સુનિશ્ચિત કરવું

આરોગ્યસંભાળમાં રોકાણ કરવાથી સમુદાયો વધુ સ્થિતિસ્થાપક, સક્ષમ અને ઉત્પાદક બને છે. સાર્વત્રિક આરોગ્ય કવરેજનો હેતુ સૌથી નબળા પરિવારો સહિત દરેક વ્યક્તિને પરવડે તેવી, ગુણવત્તાયુક્ત આરોગ્યસંભાળની પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે, જે તેમને સ્વસ્થ અને સંતોષકારક જીવન જીવવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.

ભારત સરકારે સાર્વત્રિક આરોગ્ય કવરેજ મેળવવા માટે આઠ વર્ષ પહેલાં 23 સપ્ટેમ્બર, 2018ના રોજ આયુષ્માન ભારત પ્રધાન-મંત્રી જન આરોગ્ય યોજના (AB PM-JAY) શરૂ કરી હતી. આ એક સાર્વજનિક આરોગ્ય આશ્વાસન યોજના છે અને તે દ્વિતીયક અને તૃતીયક સંભાળને આવરી લે છે. આ વિશ્વની સૌથી મોટી સાર્વજનિક આરોગ્યસંભાળ યોજનાઓમાંથી એક છે, જેની આઠમી લોન્ચિંગ વર્ષગાંઠ પર (21 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધીમાં) ભારતની આશરે 33% વસ્તી (48.51 કરોડથી વધુ લોકો) પાસે પહેલાથી જ આયુષ્માન કાર્ડ છે.

AB-PMJAY એ 38,000 થી વધુ એમપેનલ કરાયેલી સરકારી અને ખાનગી હોસ્પિટલોના નેટવર્ક દ્વારા લગભગ 13.25 કરોડ હોસ્પિટલ દાખલાઓમાં રૂ. 2.03 લાખ કરોડ સુધીની સારવાર સાથે લોકોની સેવા કરી છે (31 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં).

AB-PMJAY એ આયુષ્માન ભારત હેઠળની એક યોજના છે જે સાર્વત્રિક આરોગ્ય કવરેજને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. ભારતનું જાહેર આરોગ્ય માળખું બનાવી રહી હોય તેવી અન્ય યોજનાઓ છે: આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિર (AAM), આયુષ્માન ભારત ડિજિટલ મિશન અને PM-આયુષ્માન ભારત હેલ્થ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મિશન (PM-ABHIM). AB-PMJAYના નેતૃત્વ હેઠળ, આ ચાર ફ્લેગશિપ યોજનાઓ સાર્વત્રિક આરોગ્ય કવરેજ પહોંચાડવા માટે ભારતના જાહેર આરોગ્ય માળખાને મજબૂત કરી રહી છે.

AB PM-JAY: નાગરિકોને તબીબી દેવામાંથી બચાવવું

AB PM-JAYનો ઉદ્દેશ્ય પરિવારોને ભારે તબીબી બિલમાંથી બચાવવાનો છે. તે 27 તબીબી સ્પેશિયાલિટીઝમાં 1,961 પ્રોસિજર માટે કેશલેસ આરોગ્યસંભાળ સેવાઓ પૂરી પાડે છે.

માર્ચ 2024માં, સરકારે આક્રિડિટેડ સોશિયલ હેલ્થ એક્ટિવિસ્ટ્સ (ASHAs), આંગણવાડી વર્કરો અને આંગણવાડી હેલ્પરોના આશરે 37 લાખ પરિવારોને આવરી લેવા માટે આ યોજનાનો વિસ્તાર કર્યો હતો. 21.09.26 ના રોજ, યોજના હેઠળ ASHA/AWW/AWH માટે 44.81 લાખથી વધુ આયુષ્માન કાર્ડ બનાવવામાં આવ્યા છે.

આ પછી, 11 સપ્ટેમ્બર, 2024 ના રોજ, સરકારે 70 વર્ષ અને તેથી વધુ વયના તમામ વરિષ્ઠ નાગરિકોને આવરી લેવા માટે આ યોજનાનો વિસ્તાર કર્યો, જે આશરે 6 કરોડ વરિષ્ઠ નાગરિકોને આવરી લે છે. 21.09.26ના રોજ, 1.36 કરોડથી વધુ વરિષ્ઠ નાગરિકો પાસે આયુષ્માન વય વંદના કાર્ડ છે.

નબળા લાભાર્થીઓનું સશક્તિકરણ

લાભાર્થી પરિવારોની ઓળખ સામાજિક-આર્થિક જ્ઞાતિ ગણતરી (SECC) 2011ના આધારે, નિર્ધારિત વંચિતતા અને વ્યવસાયિક માપદંડોનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે. આ યોજનામાં અગાઉ રાષ્ટ્રીય સ્વાસ્થ્ય વીમા યોજના (RSBY) હેઠળ આવરી લેવાયેલા પરિવારોનો પણ સમાવેશ થાય છે.

1. ગ્રામીણ લાભાર્થીઓ

ગ્રામીણ વિસ્તારો માટે, AB PM-JAY હેઠળની પાત્રતા સામાજિક-આર્થિક અને જ્ઞાતિ ગણતરી (SECC), 2011માં નિર્ધારિત વંચિતતા માપદંડોના આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે. પાત્ર પરિવારોમાં નીચેના છ માપદંડોમાંથી એક કે તેથી વધુ હેઠળ આવતા પરિવારોનો સમાવેશ થાય છે:

• D1: કાચી દિવાલો અને કાચા છાપરા સાથે માત્ર એક રૂમ ધરાવતા પરિવારો;
• D2: 16 થી 59 વર્ષની વય વચ્ચેના કોઈ પુખ્ત સભ્ય ન હોય તેવા પરિવારો;
• D3: મહિલા વડા ધરાવતા પરિવારો જેમાં 16 થી 59 વર્ષની વય વચ્ચેના કોઈ પુખ્ત પુરુષ સભ્ય ન હોય;
• D4: દિવ્યાંગ સભ્ય ધરાવતા અને કોઈ સક્ષમ પુખ્ત સભ્ય ન હોય તેવા પરિવારો;
• D5: અનુસૂચિત જાતિ/અનુસૂચિત જનજાતિના પરિવારો; અને
• D7: અકુશળ શારીરિક મજૂરીમાંથી તેમની આવકનો મોટો હિસ્સો મેળવતા જમીનવિહોણા પરિવારો.

2. શહેરી લાભાર્થીઓ

• શહેરી વિસ્તારો માટે, કામદારોની નીચેની 11 વ્યવસાયિક શ્રેણીઓ યોજના માટે પાત્ર છે:
• કચરો વીણનાર
• ભિક્ષુક
• ઘરઘાટી/ઘરેલુ કામદાર ફેરીયા/મોચી/લારીવાળા/શેરીઓમાં સેવા આપતા અન્ય સેવા પ્રદાતાઓ
• બાંધકામ કામદાર/પ્લંબર/કડિયો/મજૂર/પેઇન્ટર/વેલ્ડર/સિક્યુરિટી ગાર્ડ/કુલી અને અન્ય માથા પર ઉપાડનાર મજૂર
• સફાઈ કામદાર/સેનિટેશન વર્કર/માળી
• ઘર આધારિત કામદાર/કરામતી/હસ્તકળા કામદાર/દરજી
• પરિવહન કામદાર/ડ્રાઇવર/કંડક્ટર/ડ્રાઇવર અને કંડક્ટરના હેલ્પર/હાથલારી ખેંચનાર/રિક્ષા ખેંચનાર
• દુકાન કામદાર/મદદનીશ/નાના પ્રતિષ્ઠાનમાં પટાવાળા/હેલ્પર/ડિલિવરી મદદનીશ/એટેન્ડન્ટ/વેઇટર
• ઇલેક્ટ્રિશિયન/મિકેનિક/એસેમ્બલર/રિપેર કામદાર
• ધોબી/ચોકીદાર

3. વિશિષ્ટ પહેલો દ્વારા આવરી લેવાયેલી વધારાની લાભાર્થી શ્રેણીઓ

• મકાન અને અન્ય નિર્માણ કામદારો (BOCW) અને તેમના આશ્રિતો;
• PM-RAHAT હેઠળ આવરી લેવાયેલા માર્ગ અકસ્માત પીડિતો;
• સપોર્ટ ફોર માર્જિનલાઇઝ્ડ ઇન્ડિવિજ્યુઅલ્સ ફોર લાઇવલીહુડ એન્ડ એન્ટરપ્રાઇઝ (SMILE) પહેલ હેઠળ આવરી લેવાયેલા ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓ;
• PM CARES ફોર ચિલ્ડ્રન સ્કીમ હેઠળ પાત્ર બાળકો જેમણે કોવિડ-19 મહામારીને કારણે માતાપિતા બંને, હયાત માતા કે પિતા, કાયદેસરના વાલી, અથવા દત્તક લેનાર માતાપિતા ગુમાવ્યા છે;
• નેશનલ એક્શન ફોર મિકેનાઇઝ્ડ સેનિટેશન ઇકોસિસ્ટમ (NAMASTE) યોજના હેઠળ આવરી લેવાયેલા કચરો વીણનારા અને ઓળખાયેલા સફાઈ કામદારો; અને
• પ્રધાનમંત્રી જનજાતિ આદિવાસી ન્યાય મહા અભિયાન (PM-JANMAN) હેઠળ આવરી લેવાયેલા વિશેષ રૂપે નબળા આદિજાતિ જૂથો (PVTGs).

AB-PMJAY ફંડિંગ માળખું અને કેન્દ્રીય બજેટિંગ

AB-PMJAY કેન્દ્ર પ્રાયોજિત યોજના છે. તમામ રાજ્યો માટે કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે ભંડોળની વહેંચણીનો ગુણોત્તર 60:40 છે, સિવાય કે ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યો, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડ તેમજ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ જમ્મુ અને કાશ્મીર માટે આ ગુણોત્તર 90:10 છે. વિધાનસભા વિનાના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે કેન્દ્ર સરકાર 100 ટકા ભંડોળ પૂરું પાડે છે, જ્યારે વિધાનસભા ધરાવતા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે કેન્દ્ર અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ વચ્ચે ભંડોળની વહેંચણીનો ગુણોત્તર 60:40 છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં કેન્દ્રીય બજેટમાં આ યોજના માટેની જોગવાઈમાં વધારો થયો છે અને વર્ષ 2026-27 માટે રૂ. 9,500 કરોડની બજેટ જોગવાઈનો અંદાજ મૂકવામાં આવ્યો છે.

ખિસ્સામાંથી થતા આરોગ્ય ખર્ચમાં ઘટાડો

લોકો પહેલા કરતા આરોગ્યસંભાળ પર પોતાના પૈસા ખૂબ ઓછા ખર્ચી રહ્યા છે. સરકારી ડેટા દર્શાવે છે કે ઉચ્ચ સરકારી ભંડોળ અને AB-PMJAY જેવી મફત અને ઓછી કિંમતની યોજનાઓને કારણે વ્યક્તિગત આરોગ્ય ખર્ચમાં પણ ઘટાડો થયો છે.

AB-PMJAY સિવાય, આયુષ્માન ભારતની અન્ય યોજનાઓ પણ સુનિશ્ચિત કરી રહી છે કે લોકોને સાર્વત્રિક આરોગ્ય કવરેજ મળે.

આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિર: ગ્રાઉન્ડરૂટ પ્રાથમિક સંભાળને મજબૂત બનાવવી

આયુષ્માન ભારતનો બીજો સ્તંભ, આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિર (AAM), પ્રાથમિક આરોગ્યસંભાળને લોકો માટે વધુ સુલભ બનાવે છે.

AAMએ સમુદાય આરોગ્ય કેન્દ્રો છે જેમાં તબીબી વ્યાવસાયિકો ફ્રન્ટલાઈન વર્કર્સનું નેતૃત્વ કરે છે. AAMને અવારનવાર હાલના આરોગ્ય કેન્દ્રોમાંથી અપગ્રેડ કરવામાં આવે છે જે અગાઉ મૂળભૂત માતૃત્વ અને બાળ સંભાળ સેવાઓ અથવા અન્ય સેવાઓ પૂરી પાડતા હતા.

AAMs જરૂરી તમામ સંસાધનોથી સજ્જ છે, જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

• અપગ્રેડ કરેલું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર
• વધારાના માનવ સંસાધનો
• આવશ્યક દવાઓ અને નિદાન (ડાયગ્નોસ્ટિક્સ)
• IT સિસ્ટમ્સ, વગેરે.

AAMs માતૃત્વ અને બાળ આરોગ્ય સંભાળ સેવાઓથી આગળ વધે છે. તે નીચેની સેવાઓ પણ પૂરી પાડે છે: રોગોનું સ્ક્રિનિંગ અને વ્યવસ્થાપન, મૌખિક, આંખ, અને કાન-નાક-ગળાની સંભાળ, અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સહયોગ. આ કેન્દ્રો પર પ્રથમ સ્તરની કટોકટી અને ટ્રોમા કેર, અને મફત આવશ્યક દવાઓ તથા નિદાન પણ પૂરા પાડવામાં આવે છે.

સરકાર AYUSH (આયુર્વેદ, યોગ અને નૈસર્ગિક ઉપચાર, યુનાની, સિદ્ધ અને હોમિયોપેથી) સંભાળનો પણ વિસ્તાર કરી રહી હોવાથી, હવે લોકો માટે AYUSH AAMs પણ છે.

AAMએ કોમ્યુનિટી હેલ્થ વર્કર્સ અને આક્રિડિટેડ સોશિયલ હેલ્થ એક્ટિવિસ્ટ્સ (ASHAs) માટે સામુદાયિક આરોગ્ય આઉટરીચ માટેના કેન્દ્રો છે. આ કેન્દ્રો પર, તેઓ આરોગ્ય કાર્યક્રમો વિશે જાગૃતિ ફેલાવે છે, દર્દીઓની તપાસ કરે છે અને સામુદાયિક સ્વાસ્થ્ય પર નજર રાખે છે.

AAMs એ સ્થાનો પણ છે જ્યાં નાગરિકો ઇ-સંજીવની (e-Sanjeevani) દ્વારા જિલ્લા, રાજ્ય અથવા રાષ્ટ્રીય હોસ્પિટલોના આરોગ્યસંભાળ વ્યાવસાયિકો સાથે જોડાઈ શકે છે, જે સરકાર સંચાલિત ટેલિમેડિસિન સેવા છે.

50 કરોડથી વધુ ટેલિકન્સલ્ટેશન્સ હાથ ધરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં AAMs નો પણ સમાવેશ થાય છે (17 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધીમાં).

આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિરો (AAMs)માં અત્યાર સુધીમાં કુલ 540 કરોડથી વધુ લોકોની મુલાકાત નોંધાઈ છે. સરકાર આ આરોગ્ય માળખાકીય સુવિધાઓનું ઝડપથી નિર્માણ કરી રહી છે.

ABDM દ્વારા ડિજિટલ હેલ્થ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું નિર્માણ

ઈંટ-પથ્થરની ભૌતિક માળખાકીય સુવિધા સાર્વત્રિક આરોગ્યસંભાળની વ્યવસ્થાનો આધારસ્તંભ છે, ત્યારે એટલું જ મજબૂત ડિજિટલ જાહેર માળખું પણ જરૂરી છે. તે આરોગ્યસંભાળની સેવાઓને વધુ સુગમ, કાર્યક્ષમ અને સુલભ બનાવવામાં મદદ કરે છે. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારત સરકારે સપ્ટેમ્બર 2021માં આયુષ્માન ભારત ડિજિટલ મિશન (ABDM) શરૂ કર્યું હતું, જેનો હેતુ એકીકૃત અને નાગરિકકેન્દ્રિત રાષ્ટ્રીય ડિજિટલ આરોગ્ય ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવાનો છે.

ABDMનું માળખું આયુષ્માન ભારત હેલ્થ એકાઉન્ટ (ABHA) પર આધારિત છે, જે દરેક વ્યક્તિ માટે ડિજિટલ હેલ્થ ID છે. લોકોના હેલ્થ રેકોર્ડ્સ અને વીમા દાવાઓને ABHA ID સાથે સાંકળવામાં આવ્યા છે. ABHA ID દ્વારા, વ્યક્તિઓ આ એક ઇન્ટરઓપરેબલ નેટવર્ક દ્વારા તેમના તમામ તબીબી ઇતિહાસ સાથે વિમાકર્તાઓ, આરોગ્યસંભાળ સુવિધાઓ, ડોકટરો અને અન્ય સેવાઓ સાથે જોડાઈ શકે છે.

17 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધીમાં, 97.61 કરોડથી વધુ ABHA IDs હવે કાર્યરત છે, અને 119.95 કરોડથી વધુ હેલ્થ રેકોર્ડ્સ આ ખાતાઓ સાથે જોડવામાં આવ્યા છે. ABHA ID યુઝર્સમાં મહિલાઓ 49.74%, પુરુષો 50.26%, અને અન્ય જેન્ડર 0.01% છે (17 સપ્ટેમ્બર, 2026 ના રોજ). આ ઉપરાંત, પ્લેટફોર્મ પર 5.78 લાખથી વધુ ચકાસાયેલ આરોગ્યસંભાળ સુવિધાઓ અને 11 લાખથી વધુ આરોગ્યસંભાળ વ્યાવસાયિકો નોંધાયેલા છે.

ABHAથી આગળ વધીને, ABDMએ સંપૂર્ણ ડિજિટલ હેલ્થ ઇકોસિસ્ટમ છે. તે તમામ આરોગ્યસંભાળ પ્રદાતાઓને એક જ નેટવર્ક પર લાવે છે.

હેલ્થકેર પ્રોફેશનલ્સ રજિસ્ટ્રી: તમામ આરોગ્યસંભાળ વ્યાવસાયિકોની રાષ્ટ્રીય રજિસ્ટ્રી - ડોકટરોથી લઈને AYUSH પ્રેક્ટિશનરો સુધી - ચકાસાયેલ અને ડિજિટલ રીતે જોડાયેલ.

હેલ્થ ફેસિલિટી રજિસ્ટ્રી: આરોગ્ય સુવિધાઓની રાષ્ટ્રીય રજિસ્ટ્રી - હોસ્પિટલો, ક્લિનિક્સ, લેબ્સ, ફાર્મસીઓ - સરકારી અને ખાનગી, બધું એક જ જગ્યાએ.

યુનિફાઇડ હેલ્થઇન્ટરફેસ: આરોગ્ય સેવાઓ માટે ખુલ્લું નેટવર્ક - આરોગ્યસંભાળ માટે UPI જેવું. એપોઇન્ટમેન્ટ બુક કરો, ડોકટરોની સલાહ લો અને કોઈપણ એપ દ્વારા સેવાઓ શોધો.

આરોગ્ય સેતુ 2.0: તે ડિજિટલ આરોગ્ય સેવાઓ અને પર્સનલ હેલ્થ રેકોર્ડ (PHR) માટે એકીકૃત એપ તરીકે સેવા આપે છે, જે દેશભરમાં ડિજિટલ આરોગ્ય અપનાવવામાં ઝડપ લાવે છે.

PM-ABHIM: ક્રિટિકલ કેર અને રોગ સર્વેક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવું

કોવિડ-19 દરમિયાન, સરકારે એકીકૃત, સમગ્ર-સરકારના અભિગમ દ્વારા ઝડપી પ્રતિક્રિયા આપી હતી. સ્થાનિક ક્લિનિક્સ અને મોટી હોસ્પિટલોમાં રાષ્ટ્રીય આરોગ્યસંભાળ ક્ષેત્રને બદલવાની સક્રિય પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવતા, સરકારે બજેટ 2021-22ના ભાગ રૂપે 25 ઓક્ટોબર, 2021ના રોજ સીમાચિહ્નરૂપ PM-આયુષ્માન ભારત હેલ્થ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મિશન (PM-ABHIM) લોન્ચ કર્યું હતું.

રૂ. 64,180 કરોડના વિશાળ બજેટ (2021-2026) સાથે, PM-ABHIM આરોગ્ય માળખાને મજબૂત કરવા, રોગ સર્વેક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવા અને શહેરી તથા ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આરોગ્ય સંશોધનનો વિસ્તાર કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ પ્રયાસ ભારતને ભવિષ્યના આરોગ્ય પડકારોને પહોંચી વળવામાં આત્મનિર્ભરતા અને સંપૂર્ણ સ્થિતિસ્થાપકતા પ્રાપ્ત કરવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.

PM-ABHIM નીચેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે:

• 10 ઉચ્ચ-ધ્યાન ધરાવતા રાજ્યોમાં 23,224 ગ્રામીણ આરોગ્ય અને કલ્યાણ કેન્દ્રોને સમર્થન આપવું.
• તમામ રાજ્યોમાં 13,736 શહેરી આરોગ્ય અને કલ્યાણ કેન્દ્રોની સ્થાપના કરવી.
• 11 ઉચ્ચ-ધ્યાન ધરાવતા રાજ્યોમાં 3,389 બ્લોક પબ્લિક હેલ્થ યુનિટ્સની સ્થાપના કરવી.
• તમામ જિલ્લાઓમાં 744 સંકલિત જાહેર આરોગ્ય પ્રયોગશાળાઓ (લેબ્સ) સ્થાપવી.
• 5 લાખથી વધુ વસ્તી ધરાવતા તમામ જિલ્લાઓમાં 631 ક્રિટિકલ કેર હોસ્પિટલ બ્લોક્સની સ્થાપના કરવી.

સાર્વત્રિક આરોગ્યસંભાળ કવરેજનો માર્ગ

AB-PMJAY પાત્ર લાભાર્થીઓ માટે ગુણવત્તાયુક્ત અને પરવડે તેવી દ્વિતીયક અને તૃતીયક આરોગ્યસંભાળ સુધીની પહોંચનો વિસ્તાર કરે છે, જ્યારે આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિર સમુદાયોની નજીક વ્યાપક પ્રાથમિક આરોગ્યસંભાળ લાવે છે. ABHA (આયુષ્માન ભારત હેલ્થ એકાઉન્ટ) વ્યક્તિઓને એક અનન્ય ડિજિટલ હેલ્થ આઇડેન્ટિટી બનાવવાની અને ભાગીદાર આરોગ્યસંભાળ સુવિધાઓમાં તેમના હેલ્થ રેકોર્ડ્સ મેળવવાની મંજૂરી આપે છે. PM-ABHIM ગ્રાઉન્ડરૂટથી લઈને જિલ્લા સ્તર સુધી આરોગ્ય કેન્દ્રો, પ્રયોગશાળાઓ અને ક્રિટિકલ કેર સુવિધાઓના વિકાસને સમર્થન આપીને આરોગ્ય પ્રણાલીના માળખા અને તૈયારીઓને મજબૂત બનાવે છે.

એકંદરે, આ પહેલો પ્રાથમિક સંભાળ અને ડિજિટલ આરોગ્ય સેવાઓથી લઈને હોસ્પિટલ-આધારિત સારવાર અને સ્થિતિસ્થાપક આરોગ્ય માળખા સુધી, સાર્વત્રિક આરોગ્ય કવરેજના લક્ષ્યને આગળ વધારતા આરોગ્યસંભાળની નિરંતરતાને મજબૂત કરે છે.

સંદર્ભ

પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=1547032&reg=48&lang=1

આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1546948&reg=48&lang=2#:~:text=Ayushman%20%E2%80%A2%20Bharat%20%E2%80%93Pradhan%20Mantri%20Jan,to%20a%20new%20aspirational%%2020level

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2116209&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2151239&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2152534&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1848808&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2294278&reg=6&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2241085&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1577932&reg=48&lang=2

https://esanjeevani.mohfw.gov.in/#/

નેશનલ હેલ્થ ઓથોરિટી

https://dashboard.nha.gov.in/public/

આદિજાતિ બાબતોનું મંત્રાલય

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1577166&reg=48&lang=2

નાણા મંત્રાલય

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2097868&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2034937&reg=48&lang=2

https://www.indiabudget.gov.in/economicsurvey/doc/echapter.pdf

https://www.indiabudget.gov.in/

PIB બેકગ્રાઉન્ડર

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2281466&reg=3&lang=1

નેશનલ પોર્ટલ ઓફ ઇન્ડિયા

https://www.india.gov.in/spotlight/details/ayushman-bharat-pradhan-mantri-jan-arogya-yojana

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2281466&reg=3&lang=1

myScheme

https://www.myscheme.gov.in/schemes/ab-pmjay

વર્લ્ડ બેંક

https://www.worldbank.org/ext/en/topic/health/universal-health-coverage

વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન

https://www.who.int/data/gho/data/themes/theme-details/GHO/universal-health-coverage

pdf જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

 

(રીલીઝ આઈડી: 2313513) મુલાકાતી સંખ્યા : 8