કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ તથા ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે આજે હૈદરાબાદમાં દક્ષિણના રાજ્યો માટેની પ્રાદેશિક કૃષિ પરિષદને સંબોધિત કરી હતી, જેમાં આ પ્રદેશમાં કૃષિ ક્ષેત્રે સામનો કરી રહેલા મુખ્ય પડકારો અને તકો પર ચર્ચા કેન્દ્રિત કરવામાં આવી હતી. આ પરિષદમાં અલ નીનોની અસર, પાક વૈવિધ્યકરણ અને આગામી રવિ સિઝન માટે જરૂરી ઉપાયો અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે આ વિચારમર્શ માત્ર ચર્ચા માટેની કવાયત ન હતી, પરંતુ તેનો હેતુ ખેડૂતોના જીવનમાં અસરકારક સુધારા લાવવાનો, ભારતની ખાદ્ય સુરક્ષાને મજબૂત કરવાનો, કૃષિ દ્વારા રોજગારીની તકોનો વિસ્તાર કરવાનો અને કૃષિ ક્ષેત્ર દ્વારા અર્થતંત્રને નવી ગતિ આપવાનો હતો. શ્રી ચૌહાણે ઉમેર્યું હતું કે 'રાષ્ટ્ર પ્રથમ' એ સરકારનો માર્ગદર્શક સિદ્ધાંત છે, અને કેન્દ્ર સરકાર કોઈ રાજ્યમાં કયો રાજકીય પક્ષ સત્તામાં છે તેના આધારે કૃષિ વિષયક મુદ્દાઓ પ્રત્યે અભિગમ અપનાવતી નથી. તેમણે કહ્યું કે, પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ખેડૂતોના જીવનમાં સુધારો લાવી શકે તેવા ઉકેલો શોધવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.

મશીનો રોટલી બનાવી શકે છે, પરંતુ તે ઘઉં ઉગાડી શકતા નથી

શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, મશીન લર્નિંગ, રોબોટિક્સ અને અન્ય આધુનિક ટેકનોલોજી સહિતની ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિ દુનિયામાં પરિવર્તન લાવવાનું ચાલુ રાખશે. તેમણે કહ્યું, "ફળો, શાકભાજી અને અનાજ માત્ર ખેતરમાંથી જ આવી શકે છે, અને ખેડૂતો જ તેનું ઉત્પાદન કરનારા છે. કૃષિ વિના દુનિયા ચાલી શકે નહીં." તેમણે કહ્યું કે, મશીન રોટલી બનાવવા માટે સક્ષમ હોઈ શકે છે, પરંતુ તે ઘઉંનું ઉત્પાદન કરી શકતું નથી. તેમણે કહ્યું, "અનાજ હંમેશા ખેતરમાં જ ઉગાડવું પડશે. એટલા માટે ખેડૂત માત્ર 'અન્નદાતા' નથી પરંતુ 'જીવનદાતા' પણ છે." શ્રી ચૌહાણે કહ્યું કે ખેડૂતોની સેવા કરવી તેમના માટે ઈશ્વરની સેવા કરવા સમાન છે કારણ કે કૃષિ એ માનવ જીવન માટે મૂળભૂત છે. તેમણે ભારતીય કૃષિ માટે ત્રણ મુખ્ય ઉદ્દેશ્યોની રૂપરેખા આપી હતી. પ્રથમ 140 કરોડથી વધુ વસ્તી માટે ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. તેમણે કહ્યું કે વર્તમાન પરિસ્થિતિઓમાં આ વધુ મહત્વપૂર્ણ બની ગયું છે અને ભારત તેની ખાદ્ય જરૂરિયાતો માટે દુનિયા પર નિર્ભર રહી શકે નહીં. બીજો ઉદ્દેશ્ય ખેડૂતોની આજીવિકા સુરક્ષિત કરવાનો છે. દેશનું પેટ ભરનાર ખેડૂત પણ સુરક્ષિત અને સમૃદ્ધ જીવન જીવે તે જરૂરી છે, અને ખેડૂતોની આવક વધારવી એ મુખ્ય પ્રાથમિકતા રહેવી જોઈએ. ત્રીજો ઉદ્દેશ્ય પોષણ સુરક્ષા છે. લોકોને માત્ર ખોરાક જ નહીં, પરંતુ પૌષ્ટિક ખોરાક મળી રહે તે સુનિશ્ચિત કરવું પણ કૃષિ નીતિના કેન્દ્રમાં રહેવું જોઈએ. શ્રી ચૌહાણે દક્ષિણ ભારતમાં બાગાયતમાં, ખાસ કરીને મસાલા, કોફી, કાજુ, કોકો, ચંદન અને અન્ય પાકોમાં રહેલી અપાર ક્ષમતા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે, પોષણ સુરક્ષાને મજબૂત કરવામાં પણ આ ક્ષેત્રોની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા છે.

પ્રદેશ-ચોક્કસ આયોજન માટે પ્રાદેશિક કૃષિ પરિષદો આવશ્યક

શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે ભારતનું કૃષિ ક્ષેત્ર નોંધપાત્ર વિવિધતા ધરાવે છે. જ્યારે દેશે અગાઉ એક જ રવિ પરિષદ યોજી હતી, ત્યારે રાજ્યોમાં વિવિધ આબોહવા ક્ષેત્રો, સંસાધનો, પાણીની ઉપલબ્ધતા અને જમીનની સ્થિતિ અલગ-અલગ હોય છે. તેમણે કહ્યું, "એક જગ્યાએ એક દિવસ બેસીને સમગ્ર દેશ માટે એક સામાન્ય રવિ કે ખરીફ યોજના તૈયાર કરવી શક્ય નથી." તેથી રવિ પરિષદને એક દિવસથી વધારીને બે દિવસ કરવામાં આવી હતી, જેનાથી દરેક રાજ્યને તેની ચિંતાઓ, પડકારો અને સૂચનો રજૂ કરવાની વધુ તક મળી શકે. કેન્દ્ર સરકાર પણ રાજ્યો સમક્ષ તેની અપેક્ષાઓ મૂકી શકે છે અને કૃષિ રોડમેપ તરફ સંયુક્ત રીતે કામ કરી શકે છે. શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ પણ પ્રાદેશિક પરિષદોના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો છે. તેમણે કહ્યું કે, જમ્મુ અને કાશ્મીર, ગુજરાત કે પૂર્વોત્તર દ્વારા સામનો કરવામાં આવતા પડકારો આંધ્રપ્રદેશ કે તેલંગાણા દ્વારા સામનો કરવામાં આવતા પડકારો જેવા જ હોય તે જરૂરી નથી. અલગ ભૌગોલિક અને આબોહવાની પરિસ્થિતિઓમાં ખેતી માટે યોગ્ય અભિગમની જરૂર હોય છે. દક્ષિણ પ્રાદેશિક કૃષિ પરિષદનું આયોજન આ સમજણ સાથે અને આ પ્રદેશની ચોક્કસ જરૂરિયાતોને અનુરૂપ ઉકેલો વિકસાવવા માટે કરવામાં આવ્યું છે.

નિયમો લોકોની સેવા માટે હોવા જોઈએ, તેમના પર બોજ બનવા માટે નહીં

શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ સુધારા પર ભાર મૂક્યો છે અને બદલવાની જરૂર હોય તેવા નિયમો, કાયદાઓ અને પ્રક્રિયાઓની સમીક્ષા કરવા આહ્વાન કર્યું છે. તેમણે કહ્યું, "નિયમો લોકો માટે છે; લોકો નિયમો માટે નથી." તેમણે રાજ્ય સરકારોને જૂના કાયદાઓ અને પ્રક્રિયાઓની સમીક્ષા કરવા અને જ્યાં પણ જરૂર હોય ત્યાં ફેરફારો કરવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે જો કોઈ મુદ્દા પર ભારત સરકારના સ્તરે હસ્તક્ષેપની જરૂર હોય, તો રાજ્યોએ તે ખુલ્લેઆમ જણાવવું જોઈએ. શ્રી ચૌહાણે કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રીએ વારંવાર ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે સરકાર લોકોના જીવનમાં દેખાવી જોઈએ અને માત્ર ફાઇલો પૂરતી મર્યાદિત ન રહેવી જોઈએ. જ્યાં પણ નિયમોમાં ફેરફારની જરૂર હોય ત્યાં રાજ્યોએ પોતાના સૂચનો રજૂ કરવા જોઈએ. કેન્દ્ર તેના સ્તરે જરૂરી સુધારા કરશે, જ્યારે રાજ્યોએ નાગરિકોને વધુ રાહત આપવા માટે તેમના અધિકારક્ષેત્રમાં ફેરફાર કરવા જોઈએ.

રાજ્યોએ શ્રેષ્ઠ પ્રયાસોમાંથી શીખવું જોઈએ અને સંયુક્ત રીતે કૃષિ રોડમેપ બનાવવો જોઈએ

શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે આ પરિષદમાં વિવિધ કૃષિ વિષયક મુદ્દાઓ પર રજૂઆતો અને ચર્ચાઓનો સમાવેશ થશે, ત્યારબાદ ખેડૂતો અને અન્ય હિતધારકો સાથે તેમના સૂચનો મેળવવા માટે સંવાદ કરવામાં આવશે. વિવિધ રાજ્યોના શ્રેષ્ઠ પ્રયાસો પણ રજૂ કરવામાં આવશે જેથી એક રાજ્યમાં સફળ થયેલી પહેલોને બીજા રાજ્યો દ્વારા અપનાવી શકાય. તેમણે નોંધ્યું હતું કે દક્ષિણના રાજ્યોએ કૃષિ અને બાગાયતમાં નોંધપાત્ર કામગીરી કરી છે અને તેમની આ સિદ્ધિઓ બદલ તેમને અભિનંદન પાઠવ્યા હતા, જ્યારે વધુ સુધારા માટે હજુ પણ અવકાશ હોવા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું, "ભારત સરકાર રાજ્યોને પૂર્ણ શક્તિ સાથે સમર્થન આપશે. જમીન રાજ્યો પાસે છે, ખેડૂતો રાજ્યોમાં છે, અને કેન્દ્ર તમામ શક્ય મદદ કરશે. બંનેએ સાથે મળીને કામ કરવું પડશે." 'રાષ્ટ્ર પ્રથમ' ના સિદ્ધાંતનો પુનરોચ્ચાર કરતા શ્રી ચૌહાણે કહ્યું કે કૃષિને આગળ લઈ જવા માટે કેન્દ્ર-રાજ્ય સહયોગ આવશ્યક છે અને પ્રાદેશિક પરિષદો મહત્વપૂર્ણ હોવાનું આ એક મુખ્ય કારણ છે.

એક વર્ષમાં નાળિયેરની નિકાસમાં 62% નો વધારો થયો

નાળિયેર ક્ષેત્રની ક્ષમતા પર પ્રકાશ પાડતા શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે એક વર્ષમાં ભારતની નાળિયેરની નિકાસ ₹4,349 કરોડથી વધીને ₹7,038 કરોડ થઈ છે, જેમાં 62% નો વધારો નોંધાયો છે. તેમણે કહ્યું કે બજેટમાં નાળિયેરના પ્રોત્સાહન માટે નવી યોજનાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે અને હવે તે કાર્યરત થવા માટે તૈયાર છે. દક્ષિણના રાજ્યો દેશમાં નાળિયેર ઉત્પાદનમાં અગ્રણી હોવાથી, તેમણે આ નવી પહેલનો પૂરો લાભ લેવા માટે તૈયારીઓ શરૂ કરી દેવી જોઈએ. તેમણે જૂના નાળિયેરના વાવેતરને પુનર્જીવિત કરવા માટેની વ્યૂહરચના બનાવવાનું પણ આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે, 60-70 વર્ષ જૂના નાળિયેરના ઝાડ ઘણીવાર ઓછા નાળિયેર આપે છે અને ઇચ્છિત ગુણવત્તા આપી શકતા નથી. તેથી રાજ્યોએ જૂના વૃક્ષોને તબક્કાવાર રીતે નવા વાવેતર સાથે બદલવાનું વિચારવું જોઈએ. શ્રી ચૌહાણે રાજ્યોને કાજુ અને કોકો માટેની પ્રોત્સાહક યોજનાઓ માટે અગાઉથી તૈયારી કરવા વિનંતી પણ કરી હતી જેથી આ ક્ષેત્રોના ખેડૂતો મહત્તમ લાભ મેળવી શકે.

એફટીએ (FTA) વૈશ્વિક બજારોમાં ભારતીય ખેડૂતો માટે નવી તકો ખોલી રહ્યા છે

શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે ભારતે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં વિશ્વના વિવિધ દેશો સાથે અનેક મુક્ત વ્યાપાર કરારો (Free Trade Agreements) કર્યા છે. આ કરારોએ ફળો, શાકભાજી અને અનાજ સહિતના કૃષિ ઉત્પાદનોની શ્રેણી માટે બજાર પહોંચ સુગમ બનાવી છે. તેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં માંગ ધરાવતા ઉત્પાદનોની ઓળખ કરવા અને તે મુજબ સ્થાનિક ઉત્પાદનને અનુરૂપ કરવા માટે આ કરારોનો વિગતવાર અભ્યાસ કરવાનું આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે, ખેડૂતોને આંતરરાષ્ટ્રીય ગુણવત્તાની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરતા ફળો, શાકભાજી અને અનાજનું ઉત્પાદન કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા જોઈએ. આખી કૃષિ વેલ્યુ ચેઇનમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો અપનાવવા જોઈએ જેથી ભારતીય ખેડૂતો વિસ્તરતા વૈશ્વિક બજારોનો લાભ મેળવી શકે. "વિશ્વના બજારો ભારત માટે ખૂલી રહ્યા છે, અને ખેડૂતો માટે આ એક તક છે," શ્રી ચૌહાણે તમામ હિતધારકોને રવિ સિઝન અને કૃષિ સંબંધિત અન્ય મુદ્દાઓ પર ગંભીરતાથી વિચારણા કરવા વિનંતી કરતા કહ્યું હતું.

પીએમએવાય-જી (PMAY-G) હેઠળ તેલંગાણાને 2 લાખ ઘરો મળશે

શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે વર્તમાન રાજ્ય સરકારે પહેલ કરી છે અને 2 લાખ ઘરોના નિર્માણ માટે ભારત સરકાર તરફથી પ્રથમ હપ્તો તેલંગાણાના મુખ્યમંત્રીને સોંપવામાં આવ્યો છે. આ 2 લાખ ઘરોનું નિર્માણ હવે શરૂ થશે, તેમ તેમણે જણાવ્યું હતું. શ્રી ચૌહાણે ઉમેર્યું હતું કે જેના મકાનો હજુ કાચા છે અને સર્વેક્ષણ દ્વારા જેમની ઓળખ કરવામાં આવી છે તેવા લાભાર્થીઓને પણ પછીના તબક્કામાં આવરી લેવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું કે, કેન્દ્ર તમામ ક્ષેત્રોમાં તેલંગાણાને પૂર્ણ સમર્થન આપવાનું ચાલુ રાખશે. દક્ષિણ પ્રાદેશિક કૃષિ પરિષદ પ્રદેશ-ચોક્કસ કૃષિ પ્રાથમિકતાઓ પર વિચાર-વિમર્શ કરવા અને સતત તથા સ્થિતિસ્થાપક કૃષિ માટે સંકલન મજબૂત કરવા માટે કેન્દ્ર, દક્ષિણના રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, કૃષિ નિષ્ણાતો, ICAR સંસ્થાઓ, પ્રગતિશીલ ખેડૂતો અને અન્ય હિતધારકોને એકસાથે લાવે છે.

SM/BS/JD